કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા જનગણના 2027 (Census 2027) માટેનું સત્તાવાર નોટિફિકેશન જાહેર કરી દેવામાં આવ્યું છે. આ વખતે વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયામાં મોટા ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં ડિજિટલ પદ્ધતિ અને જ્ઞાતિ આધારિત ગણતરી મુખ્ય આકર્ષણ રહેશે. ગુરુવારે જારી કરાયેલા આ જાહેરનામામાં 33 પ્રશ્નોની યાદી સામેલ છે, જે દરેક પરિવાર પાસેથી પૂછવામાં આવશે.
બે તબક્કામાં પૂર્ણ થશે પ્રક્રિયા
સરકાર દ્વારા જનગણનાનું કાર્ય બે મુખ્ય તબક્કામાં વહેંચવામાં આવ્યું છે:
પ્રથમ તબક્કો (એપ્રિલ થી સપ્ટેમ્બર 2026): આ ફેઝમાં મકાનોની યાદી તૈયાર કરવામાં આવશે. જેમાં ઘર કાચું છે કે પાકું, પાણી-વીજળી-શૌચાલયની સુવિધા, અને મકાન રહેણાંક છે કે વ્યવસાયિક તેની વિગતો એકત્ર કરવામાં આવશે.
બીજો તબક્કો (ફેબ્રુઆરી 2027): આ મુખ્ય તબક્કામાં વસ્તીની ગણતરી કરવામાં આવશે. જેમાં ઉંમર, લિંગ, શિક્ષણ, રોજગાર, ભાષા અને ધર્મ જેવી વ્યક્તિગત માહિતી નોંધવામાં આવશે.
આઝાદી બાદ પ્રથમવાર 'જાતિ જનગણના'
આ વખતની વસ્તી ગણતરી ઐતિહાસિક સાબિત થશે, કારણ કે 1931 પછી પ્રથમવાર આઝાદ ભારતમાં જાતિ આધારિત ડેટા ડિજિટલ રીતે એકત્ર કરવામાં આવશે. વડાપ્રધાનની અધ્યક્ષતામાં મળેલી કેબિનેટ કમિટીમાં આ મહત્વનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ ડેટાથી સરકારી યોજનાઓના અમલીકરણમાં વધુ ચોકસાઈ લાવવાનો હેતુ છે.
સંપૂર્ણ પેપરલેસ અને ડિજિટલ વસ્તી ગણતરી
ભારતના ઈતિહાસમાં પહેલીવાર વસ્તી ગણતરી સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ હશે:
મોબાઈલ એપ: અંદાજે 30 લાખ કર્મચારીઓ એન્ડ્રોઈડ અને iOS એપ દ્વારા ડેટા એકત્ર કરશે.
સેલ્ફ એન્યુમરેશન: લોકોને ઘરની યાદી શરૂ થવાના 15 દિવસ પહેલા પોતે જ ઓનલાઈન પોર્ટલ પર માહિતી ભરવાની તક પણ આપવામાં આવશે.
રિયલ ટાઈમ ડેટા: ડેટા ટ્રાન્સફર રિયલ ટાઈમમાં થશે, જેનાથી ચોકસાઈ વધશે અને સમય બચશે.
શા માટે મોડું થયું?
નિયમ મુજબ આ વસ્તી ગણતરી વર્ષ 2021માં પૂર્ણ થવાની હતી, પરંતુ કોરોના મહામારી (COVID-19) ને કારણે તેને મોકૂફ રાખવી પડી હતી. હવે સરકાર તેને 2027 સુધીમાં પૂર્ણ કરવાના લક્ષ્ય સાથે આગળ વધી રહી છે. છેલ્લી 2011ની વસ્તી ગણતરી મુજબ ભારતની વસ્તી 121 કરોડ હતી, જેમાં 51.5% પુરુષો અને 48.5% મહિલાઓ હતી.
