હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માં ચાલી રહેલા ભારે તણાવ વચ્ચે ભારત માટે રાહતના સમાચાર આવ્યા છે. ભારતીય LPG ટેન્કર્સ 'પાઈન ગેસ' અને 'જગ વસંત' ટૂંક સમયમાં રવાના થવાની તૈયારીમાં છે. આ સમાચાર એવા સમયે આવ્યા છે જ્યારે છેલ્લા 24 કલાકમાં એક પણ ક્રૂડ ઓઈલ ટેન્કર આ માર્ગ પરથી પસાર થઈ શક્યું નથી. બીજી તરફ, ઈરાન દ્વારા ખાડી દેશોમાં સ્થિત અમેરિકી સૈન્ય મથકો પર હુમલા તેજ કરવામાં આવ્યા છે.
શા માટે મહત્વનો છે આ રસ્તો?
દુનિયામાં દરિયાઈ માર્ગે જે કંઈ તેલ અને ગેસની અવરજવર થાય છે, તેનો લગભગ 20 ટકા હિસ્સો માત્ર એક જ રસ્તા - હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પરથી પસાર થાય છે. આ ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે આવેલી એક સાંકડી જલધારા છે. UAE, કુવૈત, સાઉદી અરેબિયા અને ઈરાક જેવા દેશો માટે તેલ નિકાસ કરવાનો આ એકમાત્ર દરિયાઈ માર્ગ છે. જો આ રસ્તો બંધ થઈ જાય, તો વૈશ્વિક સ્તરે ઈંધણની કિંમતો આસમાને પહોંચી શકે છે, જેની સીધી અસર ભારત પર પડે.
વર્તમાન પરિસ્થિતિ શું છે?
ઈરાન અને અમેરિકા-ઈઝરાયેલ વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધના કારણે ઈરાને ધમકી આપી છે કે જે પણ જહાજ હોર્મુઝથી નીકળશે તેના પર હુમલો કરવામાં આવશે. આ ડરને કારણે સેંકડો જહાજો થંભી ગયા છે. છેલ્લા 24 કલાકમાં એક પણ મોટું જહાજ ત્યાંથી પસાર થયું નથી, જેનો અર્થ છે કે આ રસ્તો વ્યવહારિક રીતે બંધ છે.
ભારતની સ્થિતિ અને પડકારો
ભારતના લગભગ 22 જહાજો અત્યારે ખાડીમાં ફસાયેલા છે. જેમાંથી બે જહાજો અત્યંત મહત્વના છે. પાઈન ગેસ: ઈન્ડિયન ઓઈલ (IOC) દ્વારા ભાડે લેવામાં આવેલ. જગ વસંત: ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) દ્વારા ભાડે લેવામાં આવેલ. આ બંને LPG ટેન્કરો રસોઈ ગેસ લઈને ભારત આવવાના છે. હાલમાં તેઓ UAE ના શારજાહ પાસે લાંગરેલા છે અને શનિવાર સુધીમાં નીકળે તેવી શક્યતા છે.
મોદી સરકારની રણનીતિ
ભારત સરકાર આ મામલે અત્યંત સક્રિય છે. વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારતીય જહાજોની સુરક્ષા અને અવિરત અવરજવર અમારી પ્રાથમિકતા છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પોતે વિવિધ દેશોના નેતાઓ સાથે સંપર્કમાં છે. ભારતની 'તટસ્થ' વિદેશ નીતિ અને ઈરાન સાથેના સારા સંબંધોને કારણે ગયા અઠવાડિયે પણ ઈરાને બે ભારતીય જહાજોને જવાની મંજૂરી આપી હતી. ભારત ઈચ્છે છે કે મુત્સદ્દીગીરી (Diplomacy) દ્વારા આ માર્ગ ભારતીય જહાજો માટે ખુલ્લો રહે.
સામાન્ય માણસ પર શું અસર પડશે?
આ માત્ર જહાજોની અવરજવરનો વિષય નથી, પરંતુ ભારતની ઉર્જા સુરક્ષાનો સવાલ છે. જો હોર્મુઝનો રસ્તો લાંબો સમય બંધ રહે, તો ભારતમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને રસોઈ ગેસની અછત સર્જાઈ શકે છે. પરિણામે ભાવ વધારો સામાન્ય જનતાના ખિસ્સા પર સીધો બોજ નાખી શકે છે.
