India earthquake: ભારતના હિમાલયી રાજ્ય સિક્કિમમાં શુક્રવારે (માર્ચ 20, 2026) વહેલી સવારે એક પછી એક બે ભૂકંપના આંચકા અનુભવાયા હતા. નેશનલ સેન્ટર ફોર સિસ્મોલોજી (NCS) અનુસાર, પ્રથમ ભૂકંપ 3.6 તીવ્રતાનો હતો, જે સવારે 4:26 વાગ્યે ગંગટોકથી આશરે 10.7 કિલોમીટર ઉત્તર-પશ્ચિમમાં 5 કિલોમીટરની ઊંડાઈએ આવ્યો હતો. બીજો ભૂકંપ ગંગટોકથી 11.2 કિલોમીટર પશ્ચિમમાં 10 કિલોમીટરની ઊંડાઈએ આવ્યો હતો.
અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે આ ભૂકંપોને કારણે રાજ્યના કોઈપણ ભાગમાં કોઈ ઈજા કે મિલકતને નુકસાન થયાના અહેવાલ નથી. જોકે, આ આંચકા અનુભવાતાં કેટલાક લોકો ઘર છોડીને બહાર નીકળી ગયા હતા અને થોડી ભયભીતિ ફેલાઈ હતી.
ભૂકંપ શા માટે આવે છે?
પૃથ્વીની ઉપરની પોપડી (crust) સાત મુખ્ય ટેક્ટોનિક પ્લેટોમાં વહેંચાયેલી છે. આ પ્લેટો સતત ધીમી ગતિએ ફરતી રહે છે. જ્યારે આ પ્લેટો એકબીજા સાથે અથડાય છે, અલગ થાય છે કે ઘર્ષણ કરે છે, ત્યારે તણાવ (stress) જમા થાય છે અને અચાનક છૂટો પડે છે, જેને કારણે ભૂકંપ આવે છે. ભારતમાં, ખાસ કરીને હિમાલય વિસ્તારમાં, ભારતીય ટેક્ટોનિક પ્લેટ યુરેશિયન પ્લેટ સાથે અથડાતી હોવાથી ભૂકંપનું જોખમ વધુ છે. તાજેતરના સમયમાં દેશ અને વિશ્વમાં ભૂકંપની ઘટનાઓમાં વધારો જોવા મળ્યો છે, જે ટેક્ટોનિક પ્રવૃત્તિને કારણે છે.
ભારતમાં ભૂકંપ ક્ષેત્રો (Seismic Zones)
ભારતના ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓએ દેશને ચાર ભૂકંપ ક્ષેત્રોમાં વહેંચ્યો છે:
ઝોન 5: સૌથી વધુ સંવેદનશીલ (ઉચ્ચ જોખમ) – હિમાલય વિસ્તાર, ઉત્તર-પૂર્વ ભારત, કચ્છ વગેરે.
ઝોન 4: ઉચ્ચ જોખમ – દિલ્હી સહિતના વિસ્તારો, જ્યાં 7+ તીવ્રતાના ભૂકંપ આવી શકે છે.
ઝોન 3: મધ્યમ જોખમ.
ઝોન 2: ઓછું જોખમ.
ભારતના કુલ વિસ્તારના આશરે 59% ભાગ ભૂકંપ-સંભવિત છે, ખાસ કરીને હિમાલયની ફોલ્ટ લાઇનોને કારણે.
રિક્ટર સ્કેલ પર ભૂકંપની તીવ્રતા અને અસરો
રિક્ટર સ્કેલ ભૂકંપની તીવ્રતા માપે છે:
4.0 – 4.9: ઘરની વસ્તુઓ પડી શકે છે, હળવા આંચકા.
5.0 – 5.9: ભારે વસ્તુઓ ખસેડાય છે.
6.0 – 6.9: ઇમારતોના પાયામાં તિરાડો, મધ્યમ નુકસાન.
7.0 – 7.9: ઘણી ઇમારતો તૂટી પડે છે.
8.0 – 8.9: વ્યાપક વિનાશ, સુનામીનું જોખમ.
9.0+: અત્યંત ગંભીર વિનાશ.
આવા ભૂકંપોમાં સમયસર સાવચેતી અને મજબૂત બાંધકામથી જીવન અને મિલકતનું રક્ષણ થઈ શકે છે. સિક્કિમ જેવા વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોએ ભૂકંપ સુરક્ષા માપદંડો અનુસરવા જોઈએ.
