આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવોમાં ફરીથી તેજી જોવા મળી છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી શાંતિ વાટાઘાટો નિષ્ફળ જતા સોમવારે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવોમાં આશરે 4 ટકાનો ઉછાળો નોંધાયો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફરીથી 100 ડોલર પ્રતિ બેરલના ઉપર જઈ 104-105 ડોલર આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે, જ્યારે WTI ક્રૂડ પણ લગભગ 100 ડોલર નજીક પહોંચ્યું છે.
આ ઉછાળાનું મુખ્ય કારણ મધ્ય પૂર્વમાં વધતી ભૂ-રાજકીય અનિશ્ચિતતા છે. અમેરિકાના પ્રસ્તાવ પર ઇરાન દ્વારા અસ્વીકારાત્મક પ્રતિસાદ મળતા સમાધાનની આશા તૂટી ગઈ છે, જેના કારણે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અંગેની ચિંતાઓ વધુ ઘેરાઈ ગઈ છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ
તેલના ભાવમાં ઉછાળાનો સૌથી મોટો કારણ પર્શિયન ગલ્ફમાં આવેલો હોર્મુઝ જળમાર્ગ છે, જે વિશ્વના લગભગ 20 ટકા તેલ ટ્રાન્સપોર્ટ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. હાલમાં આ માર્ગ મોટા ભાગે અવરોધિત છે, જેના કારણે વૈશ્વિક બજારમાં સપ્લાય ટાઈટ થઈ ગઈ છે.
વિશ્વભરમાં દરરોજ લાખો બેરલ તેલ આ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે અને તેની અસર સીધી જ ભાવ પર પડે છે. તાજેતરના સંઘર્ષ અને સૈન્ય તણાવને કારણે ટૅન્કર પરિવહન પણ જોખમમાં છે. જેનાથી બજારમાં અનિશ્ચિતતા વધે છે.
આ પણ વાંચો: PM મોદીની એક અપીલ અને દુનિયાને 2.7 લાખ કરોડનો ફટકો! : જાણો ભારતને કેવી રીતે થશે મોટો આર્થિક ફાયદો
બજારમાં તેજી પાછળના મુખ્ય કારણો
વિશ્વના ઉર્જા બજારમાં હાલની સ્થિતિ બહુવિધ પરિબળોથી પ્રભાવિત છે. પ્રથમ, અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ લાંબા સમયથી ચાલુ છે અને હજુ સુધી કોઈ સ્થાયી સમાધાન આવ્યું નથી. બીજું, હોર્મુઝ જળમાર્ગની અવરોધિત સ્થિતિએ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનને અસર કરી છે.
તૃતીય પરિબળ તરીકે સૈન્ય અથડામણ અને ડ્રોન હુમલાઓ જેવી ઘટનાઓે બજારમાં ભય વધાર્યો છે. આ પરિસ્થિતિમાં વેપારીઓ અને રોકાણકારો ભવિષ્યના સપ્લાયને લઈને ચિંતિત છે, જેના કારણે ભાવોમાં તેજી આવે છે.
ભારત પર શું થશે અસર
ભારત જેવી તેલ આયાત પર નિર્ભર અર્થવ્યવસ્થાઓ માટે આ પરિસ્થિતિ ગંભીર બની શકે છે. ભારત તેની જરૂરિયાતનું લગભગ 85-87 ટકા ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે. ભાવમાં દરેક 10 ડોલરનો વધારો દેશના આયાત બિલમાં હજારો કરોડનો વધારો કરે છે. તાજેતરના ઉછાળાથી રૂપિયો નબળો પડ્યો છે અને બજારમાં અસ્થિરતા વધી છે. શેરબજારમાં પણ દબાણ જોવા મળ્યું છે અને બોન્ડ યીલ્ડમાં વધારો નોંધાયો છે.
સરકાર અને રિઝર્વ બેંક માટે આ પરિસ્થિતિમાં મોંઘવારી અને વૃદ્ધિ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું મુશ્કેલ બની શકે છે. પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતા પણ વધી છે, જે સામાન્ય લોકોના ખર્ચ પર સીધી અસર કરશે.
વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થામાં અસર
ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાને પણ અસર કરે છે. ઉંચા તેલ ભાવથી ટ્રાન્સપોર્ટ, મેન્યુફેક્ચરિંગ અને એવિએશન જેવા ક્ષેત્રોમાં ખર્ચ વધે છે. આ ઉપરાંત, ઊંચા તેલના ભાવો વૈશ્વિક મોંઘવારી વધારવાનું કારણ બની શકે છે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો હાલની પરિસ્થિતિ ચાલુ રહેશે તો બ્રેન્ટ ક્રૂડ 110-115 ડોલર સુધી જઈ શકે છે.
હાલમાં બજારની નજર ફરીથી અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેની સંભાવિત નવી વાટાઘાટો પર છે. જો કોઈ સમાધાન થાય અને હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરી ખુલે તો ભાવોમાં ઝડપી ઘટાડો આવી શકે છે પરંતુ જો તણાવ વધે અથવા સૈન્ય અથડામણ વધે, તો તેલના ભાવોમાં વધુ ઉછાળો જોવા મળી શકે છે. આ પરિસ્થિતિમાં વૈશ્વિક બજાર ખૂબ જ સંવેદનશીલ બની ગયું છે જ્યાં દરેક રાજકીય વિકાસ સીધી અસર કરે છે.
