બ્રાઝિલના રિયો ડી જાનેરોમાં 6-7 જુલાઈ, 2025ના રોજ યોજાનાર 17મું બ્રિક્સ (BRICS) શિખર સંમેલન શરૂ થવા જઈ રહ્યું છે. આ વખતે આ સમિટમાં એક મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર નોંધાયો છે, જે સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચી રહ્યું છે. ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ, જેઓ છેલ્લા 12 વર્ષથી આ સમિટમાં સતત હાજરી આપતા હતા, આ વખતે રિયો ડી જાનેરોમાં યોજાનારી બેઠકમાં ભાગ લેશે નહીં. આ તેમના શાસન દરમિયાન પ્રથમ વખત છે કે તેઓ બ્રિક્સ સમિટમાં હાજર રહેશે નહીં. તેમની જગ્યાએ ચીનના વડાપ્રધાન લી કિઆંગ આ સમિટમાં ભાગ લેશે. બીજી તરફ, રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન પણ આ સમિટમાં રૂબરૂ હાજર રહેશે નહીં, પરંતુ તેઓ વીડિયો લિંક દ્વારા સમિટમાં જોડાશે, અને રશિયાનું પ્રતિનિધિત્વ વિદેશ મંત્રી સર્ગેઈ લાવરોવ કરશે. આ બંને નેતાઓની ગેરહાજરીથી ભારત અને બ્રાઝિલ માટે એક મોટી કૂટનીતિક તક ઊભી થઈ રહી છે.
પુતિન BRICSમાં આવે તો બ્રાઝિલે તેમની ધરપકડ કરવી પડે!
રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનની ગેરહાજરી પાછળનું મુખ્ય કારણ આંતરરાષ્ટ્રીય ફોજદારી અદાલત (ICC) દ્વારા તેમની સામે યુક્રેનમાં યુદ્ધ અપરાધોના આરોપમાં જાહેર કરાયેલું અરેસ્ટ વોરંટ છે. બ્રાઝિલ, દક્ષિણ આફ્રિકાની જેમ, ICCના રોમ સ્ટેચ્યૂટનું સભ્ય દેશ છે અને તેને આ વોરંટનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે. આ કારણે પુતિન 2023માં દક્ષિણ આફ્રિકાના જોહાનિસબર્ગમાં યોજાયેલા બ્રિક્સ સમિટમાં પણ હાજર રહ્યા ન હતા. આ વખતે પણ, તેઓ બ્રાઝિલમાં ધરપકડના ડરથી શારીરિક રીતે હાજર રહેવાનું ટાળી રહ્યા છે અને વીડિયો લિંક દ્વારા સમિટમાં ભાગ લેશે.
PM મોદીને સ્ટેટ ડિનરના આમંત્રણથી નારાજ ચીન?
શી જિનપિંગની આ ગેરહાજરી અંગે ચીનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ગુઓ જિયાકુન દ્વારા કોઈ સ્પષ્ટ કારણ આપવામાં આવ્યું નથી. તેમણે માત્ર એટલું જ જણાવ્યું કે ચીનની હાજરી અંગેની માહિતી યોગ્ય સમયે જાહેર કરવામાં આવશે. જોકે, મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, આ નિર્ણય પાછળ શી જિનપિંગનું વ્યસ્ત શેડ્યૂલ હોવાનું માનવામાં આવે છે. બીજી તરફ, કેટલાક વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે બ્રાઝિલ દ્વારા ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને સ્ટેટ ડિનરનું આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હોવાને કારણે ચીન નારાજ થયું હોઈ શકે છે, જે શીના નિર્ણયનું એક કારણ હોઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, બ્રિક્સનું ઝડપી વિસ્તરણ અને તેની વૈચારિક એકતામાં ઘટાડો પણ ચીનની રુચિ ઘટવાનું એક કારણ હોઈ શકે છે.
બ્રિક્સનું વિસ્તરણ થયું, પણ સુપરપાવરનો રસ ઘટ્યો?
બ્રિક્સ, જેમાં મૂળ રૂપે બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન અને દક્ષિણ આફ્રિકા શામેલ હતા, તેણે 2024માં ઇજિપ્ત, ઇથોપિયા, ઈરાન, યુનાઇટેડ આરબ એમિરેટ્સ અને ઇન્ડોનેશિયાને સામેલ કરીને પોતાનું વિસ્તરણ કર્યું છે. આ ઉપરાંત, અલ્જીરિયા, બેલારૂસ, બોલિવિયા, ક્યૂબા, કઝાકિસ્તાન, મલેશિયા, નાઇજીરિયા, થાઇલેન્ડ, ઉગાન્ડા, ઉઝબેકિસ્તાન અને વિયેતનામને પાર્ટનર દેશો તરીકે ઉમેરવામાં આવ્યા છે. આ ઝડપી વિસ્તરણથી બ્રિક્સની આર્થિક અને ભૌગોલિક પહોંચ વધી છે, પરંતુ તેની વૈચારિક એકતા અને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા જટિલ બની છે. નવા સભ્યોમાં આર્થિક વિકાસના વિવિધ સ્તરો અને પશ્ચિમી દેશો પ્રત્યેના અલગ-અલગ વલણોને કારણે બ્રિક્સની એકંદર એકતા પર પ્રશ્નો ઉભા થયા છે.
ભારત અને બ્રાઝિલ માટે તક
શી જિનપિંગ અને પુતિનની ગેરહાજરીથી ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને બ્રાઝિલના રાષ્ટ્રપતિ લુઈઝ ઇનાસિયો લુલા ડા સિલ્વા માટે આ સમિટમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવવાની તક ઊભી થઈ છે. ભારતના વડાપ્રધાન મોદી રિયોમાં બ્રિક્સ સમિટ ઉપરાંત રાજ્યની મુલાકાત માટે પણ જશે, જે ભારતની કૂટનીતિક સ્થિતિને મજબૂત કરશે. બ્રાઝિલ, જે આ વર્ષે બ્રિક્સનું રોટેટિંગ ચેર છે, તે આ સમિટનો ઉપયોગ વૈશ્વિક શાસન સુધારણા, ગ્રીન એનર્જી ટ્રાન્ઝિશન, રસી સહકાર અને વિશ્વ વેપાર સંગઠનમાં તમામ દેશો માટે મોસ્ટ-ફેવર્ડ-નેશન સ્ટેટસના વિસ્તરણ જેવા મુદ્દાઓને આગળ ધપાવવા માટે કરશે. આ ઉપરાંત, બ્રાઝિલ આ સમિટને નવેમ્બરમાં યોજાનાર COP30 ક્લાઇમેટ કોન્ફરન્સ સાથે જોડવાનો પ્રયાસ કરશે.
બ્રિક્સ દેશો વચ્ચે ઘટી રહી છે સહમતિ?
શી જિનપિંગ અને પુતિનની ગેરહાજરીએ બ્રિક્સની વૈશ્વિક પ્રભાવ અને એકતા અંગે ચર્ચાઓને વેગ આપ્યો છે. કેટલાક વિશ્લેષકો માને છે કે આ ગેરહાજરી બ્રિક્સની મહત્વની ઘટાડો દર્શાવે છે, ખાસ કરીને ચીન અને રશિયા માટે, જેઓ આ ગ્રૂપના સ્થાપક સભ્યો છે. બીજી તરફ, ભારત અને બ્રાઝિલ જેવા દેશો આ તકનો ઉપયોગ વૈશ્વિક મંચ પર પોતાની ભૂમિકા મજબૂત કરવા માટે કરી શકે છે. બ્રિક્સના એજન્ડામાં ડી-ડોલરાઇઝેશન (અમેરિકન ડોલર પર નિર્ભરતા ઘટાડવી), સ્થાનિક ચલણોનો ઉપયોગ અને બ્રિક્સ પે સિસ્ટમ જેવી નવી ચુકવણી પદ્ધતિઓનો વિકાસ પણ ચર્ચામાં રહેશે.
નિષ્કર્ષ
બ્રાઝિલમાં યોજાનાર બ્રિક્સ સમિટ 2025 એક ઐતિહાસિક ઘટના બનવા જઈ રહી છે, જેમાં શી જિનપિંગ અને પુતિનની ગેરહાજરીએ નવી ગતિશીલતા ઉમેરી છે. આ ગેરહાજરી બ્રિક્સની આંતરિક એકતા અને વૈશ્વિક પ્રભાવ પર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે, પરંતુ તે ભારત અને બ્રાઝિલ માટે એક મહત્વપૂર્ણ તક પણ પૂરી પાડે છે. નરેન્દ્ર મોદીની હાજરી અને બ્રાઝિલની યજમાની આ સમિટને એક નવું દિશા આપી શકે છે, જે વૈશ્વિક શાસન, આર્થિક સહકાર અને પર્યાવરણીય મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.
