ઈરાનમાં છેલ્લા 15 દિવસથી ચાલી રહેલા હિંસક વિરોધ પ્રદર્શનોએ આખા વિશ્વનું ધ્યાન આકર્ષિત કર્યું છે. આ પ્રદર્શનોમાં અત્યાર સુધીમાં 538 લોકોના મોત થયા છે, જેમાં મોટાભાગના પ્રદર્શનકારીઓ છે, અને 10,600થી વધુ લોકોને અટકાયત કરવામાં આવ્યા છે. આ વિરોધની શરૂઆત આર્થિક સંકટ, બેરોજગારી, મોંઘવારી અને રાજકીય અસંતોષને કારણે થઈ હતી, પરંતુ તે હવે ઈરાની શાસન વિરુદ્ધના વ્યાપક આંદોલનમાં ફેરવાઈ ગયા છે. સુપ્રીમ લીડર અયાતુલ્લા અલી ખામેનીના દમનકારી વલણને કારણે પરિસ્થિતિ વધુ વણસી છે, જ્યારે અમેરિકા અને ઈઝરાયલ જેવા દેશોની સંભવિત દખલગીરીએ આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવ વધાર્યો છે. ઈરાની સંસદમાં 'ડેથ ટુ અમેરિકા'ના નારા ગુંજી રહ્યા છે, અને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને હુમલાના વિકલ્પો વિશે બ્રીફિંગ આપવામાં આવ્યું છે. આ સ્થિતિમાં ઈરાનના નિર્વાસિત ક્રાઉન પ્રિન્સ રઝા પહેલવીની વાપસીની અટકળો પણ તેજ થઈ છે, જેમને લોકો લોકતાંત્રિક વિકલ્પ તરીકે જુએ છે. આ આંદોલન માત્ર ઈરાનની અંદરની વાત નથી, પરંતુ તે મધ્ય પૂર્વની ભૂ-રાજકીય સ્થિતિને પણ હચમચાવી શકે છે. આ લેખમાં અમે આ પરિસ્થિતિના વિવિધ પાસાઓ પર વિસ્તારથી વાત કરીશું, જેમાં મૃત્યુઆંક, ધરપકડો, આંતરરાષ્ટ્રીય ધમકીઓ અને આર્થિક પડકારોનો સમાવેશ થાય છે.
ઈરાનમાં હિંસા અને વિરોધ પ્રદર્શનોનું વાવાઝોડું
ઈરાન 15 દિવસથી હિંસક વિરોધ પ્રદર્શનોથી હચમચી ઉઠ્યું છે. એપી ન્યૂઝ એજન્સીના સૂત્રો અનુસાર, અત્યાર સુધીમાં 538 લોકો માર્યા ગયા છે, જેમાં 490 પ્રદર્શનકારીઓ અને 48 સુરક્ષા કર્મચારીઓનો સમાવેશ થાય છે. ટાઈમ મેગેઝીને તેહરાનના એક ડોક્ટરને ટાંકીને જણાવ્યું છે કે ઓછામાં ઓછા 217 પ્રદર્શનકારીઓના મોત થયા છે, જેમાંથી મોટાભાગના ગોળી વાગવાથી મર્યા છે. શનિવારે તેહરાનમાં વિરોધ પ્રદર્શનો વચ્ચે વીજળીનો પુરવઠો બંધ કરી દેવામાં આવ્યો હતો, જેના કારણે પ્રદર્શનકારીઓ મોબાઈલ ફોનની ફ્લેશલાઈટ વડે પ્રકાશ કરીને સૂત્રોચ્ચાર કરતા જોવા મળ્યા હતા.
અમેરિકા અને ઈઝરાયલને ઈરાનની આકરી ધમકી
આ વિરોધ પ્રદર્શનો વચ્ચે ઈરાને અમેરિકા અને ઈઝરાયલને ખુલ્લી ધમકી આપી છે. ઈરાની સંસદના અધ્યક્ષ મોહમ્મદ બાકર કાલીબાફે લાઈવ સત્રમાં કહ્યું કે જો અમેરિકાએ હુમલો કર્યો, તો વિસ્તારમાં હાજર તમામ અમેરિકી મિલિટ્રી બેઝ, શિપ્સ અને ઈઝરાયલ અમારા નિશાન પર હશે. સાંસદો 'ડેથ ટુ અમેરિકા'ના નારા લગાવી રહ્યા હતા. કાલીબાફે સુરક્ષા એજન્સીઓના વખાણ કર્યા અને પ્રદર્શનકારીઓને ચેતવણી આપી કે ધરપકડ કરાયેલા લોકોને સખત સજા આપવામાં આવશે.
ટ્રમ્પને ઈરાન પર હુમલાના વિકલ્પો વિશે બ્રીફિંગ
ઈરાનમાં છેલ્લા બે અઠવાડિયાથી સરકાર વિરુદ્ધ વિરોધ ચાલુ છે. ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, અમેરિકી અધિકારીઓએ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને ઈરાન પર સંભવિત સૈન્ય હુમલાના વિકલ્પો વિશે બ્રીફિંગ આપ્યું છે. ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું કે ઈરાન આઝાદી તરફ જોઈ રહ્યું છે અને અમેરિકા મદદ માટે તૈયાર છે. જો કે, અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે અંતિમ નિર્ણય હજુ લેવામાં આવ્યો નથી.
ઈઝરાયલ હાઈ એલર્ટ પર
ઈરાન પર અમેરિકી હુમલાની આશંકાને પગલે ઈઝરાયલ હાઈ એલર્ટ પર છે. રોયટર્સના સૂત્રો અનુસાર, ઈઝરાયલી સુરક્ષા એજન્સીઓએ સતર્કતા વધારી છે. ઈઝરાયલ અને ઈરાન જૂનમાં 12 દિવસનું યુદ્ધ લડી ચૂક્યા છે. શનિવારે ઈઝરાયલી વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ અને અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો વચ્ચે ફોન વાતચીત થઈ, જેમાં ઈરાનમાં દખલગીરીની સંભાવના પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
પ્રદર્શનકારીઓને ફાંસીની ધમકી
સુપ્રીમ લીડર અયાતુલ્લા અલી ખામેનીએ પ્રદર્શનકારીઓ વિરુદ્ધ કડક વલણ અપનાવ્યું છે. ઈરાનના એટર્ની જનરલ મોહમ્મદ મોવાહેદી આઝાદે ચેતવણી આપી કે પ્રદર્શનમાં સામેલ લોકોને 'ખુદાના દુશ્મન' માનીને મૃત્યુદંડ આપી શકાય છે. એપી અનુસાર, અત્યાર સુધીમાં 10,600થી વધુ ધરપકડો થઈ છે.
બ્રિટનમાં ઈરાની દૂતાવાસ પર વિરોધ
બ્રિટનની રાજધાની લંડનમાં ઈરાની દૂતાવાસ બહાર વિરોધ પ્રદર્શનો થયા. એક પ્રદર્શનકારીએ ઈરાની ધ્વજ હટાવીને 1979ની ક્રાંતિ પહેલાનો સિંહ અને સૂર્યના નિશાનવાળો ત્રિરંગો ધ્વજ લગાવ્યો. આ વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયો. લંડન પોલીસે ત્રણ લોકોની ધરપકડ કરી અને સુરક્ષા વધારી છે.
ક્રાઉન પ્રિન્સ રઝા પહેલવીની અપીલ
ઈરાનના નિર્વાસિત ક્રાઉન પ્રિન્સ રઝા પહેલવીએ વીડિયો સંદેશમાં લોકોને રસ્તાઓ પર મક્કમ રહેવાની અપીલ કરી. તેમણે આજે સાંજે 6 વાગ્યે ફરી રસ્તાઓ પર ઉતરવા કહ્યું. પહેલવીએ દાવો કર્યો કે સુરક્ષા દળોમાં અસંતોષ છે અને ખામેનીનું તંત્ર નબળું પડી રહ્યું છે. તેમણે અમેરિકાના ટ્રમ્પની મદદની ઘોષણાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો.
રઝા પહેલવી દેશ પાછા ફરવાની તૈયારીમાં
રઝા પહેલવીએ શનિવારે જણાવ્યું કે તેઓ દેશ પાછા ફરીને પ્રદર્શનોમાં સામેલ થશે. 65 વર્ષના પહેલવી 50 વર્ષથી અમેરિકામાં નિર્વાસનમાં છે. સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં તેમણે લખ્યું કે તેઓ રાષ્ટ્રીય ક્રાંતિની જીત વખતે ઈરાની જનતા વચ્ચે ઊભા રહેવા માંગે છે.
ક્રાઉન પ્રિન્સને સત્તા સોંપવાની માગ અને ઈરાનની આર્થિક પરિસ્થિતિ
ઈરાનમાં 1979ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી ખોમેની અને પછી ખામેની 37 વર્ષથી સત્તામાં છે. આજે ઈરાન આર્થિક સંકટ, મોંઘવારી, પ્રતિબંધો અને બેરોજગારીથી પીડાઈ રહ્યું છે. પ્રદર્શનકારીઓ રઝા પહેલવીને લોકતાંત્રિક વિકલ્પ માને છે, જેમની વાપસીથી આર્થિક સ્થિરતા અને આઝાદી મળી શકે. ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા તેલ નિકાસ પર નિર્ભર છે. 2024માં નિકાસ 22.18 બિલિયન ડોલર હતી, જ્યારે 2025માં વેપાર ખાધ 15 બિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી છે. પ્રતિબંધો હટાવ્યા વિના સ્થિતિ સુધરવી મુશ્કેલ છે.
