એક જ ખેતરમાં કેવી રીતે ઉગાડી શક્શો ફૂલ, શાકભાજી અને અનાજ? : ખેડૂતો માટે ફાયદાની વાત

ખેડૂતો માટે આજનો સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે એક જ જમીનમાંથી વધુ આવક કેવી રીતે મેળવવી? ખેતીનો ખર્ચ વધતો જાય છે અને હવામાન અણધાર્યું બની રહ્યું છે. આવી પરિસ્થિતિમાં ઓછી જમીનમાંથી વધુ કમાણી કરવાનો રસ્તો શોધવો અગત્યનું બની ગયું છે.

આ સંદર્ભમાં બહુ-પાક પદ્ધતિ (Multi-Crop Model) ખેડૂતો માટે ઉત્તમ વિકલ્પ સાબિત થઈ રહી છે. આ પદ્ધતિ દ્વારા એક જ ખેતરમાં ફૂલો, શાકભાજી અને અનાજ ત્રણે પ્રકારના પાક સરળતાથી ઉગાડી શકાય છે. આ ત્રણેય પાકના અલગ-અલગ સમયગાળા હોવાથી, ખેડૂતોને આખું વર્ષ આવક મળે છે અને એક જ પાક પર નિર્ભર રહેવાની જરૂર રહેતી નથી.

બહુ-પાક મોડલનો સૌથી મોટો ફાયદો, વર્ષભર આવક

• અનાજ મોડેથી પાકે છે, પરંતુ સુરક્ષિત આવક આપે છે

• શાકભાજી ઝડપથી તૈયાર થાય છે, જેથી અઠવાડિક આવક મળે

• ફૂલોની માંગ વર્ષભર રહેતી હોવાથી વધારાનું કમાણીનું સ્ત્રોત બને

આ કારણે ખેડૂતોને ત્રણ જુદા સ્ત્રોતમાંથી કમાણી મળતી રહે છે.

ફૂલોની ખેતી, ઓછા ખર્ચે વધુ નફો

ખેતરની સીમા, બંડ, ધાર અથવા ખાલી જગ્યા ફૂલો માટે ઉત્તમ છે.
ખેડૂતો સામાન્ય રીતે નીચેના ફૂલો વાવે છે:

• ગલગોટા

• સૂર્યમુખી

• ક્રાયસન્થેમમ

આ ફૂલોનો ખર્ચ ઓછો છે અને લગ્ન, તહેવારો, કાર્યક્રમો સહિત વર્ષભરની સારી માંગ હોય છે.
ઘણા ખેડૂતો માત્ર ફૂલોથી જ ₹30,000–40,000 સુધીની આવક મેળવી રહ્યા છે.

શાકભાજી, નિત્ય આવકનો સૌથી મજબૂત આધાર

શાકભાજી ખેતી બહુ-પાક મોડેલનો સૌથી નફાકારક ભાગ છે.

જો ખેતરમાં નીચેના શાકભાજી વાવવામાં આવે—

• ભીંડા

• ટામેટા

• રીંગણ

• તુરીયા

• તુર્કી

તો ખેડૂત અઠવાડિક રીતે લણણી કરીને બજારમાં વેચાણ કરી શકે છે.
શાકભાજી ઝડપી ઊગે છે, તેથી ખેડૂતને રોજિંદા ખર્ચ માટે સ્થિર આવક મળી રહે છે.

અનાજ, જમીનનો મુખ્ય આધાર અને સુરક્ષિત આવક

ડાંગર, ઘઉં, બાજરી, જુવાર જેવા અનાજ પાકો જમીનના મુખ્ય ભાગમાં વાવવામાં આવે છે.
અનાજનું બેવડું ફાયદો છે:

1. ઘરગથ્થુ જરૂરિયાત પૂરી કરે છે

2. બજારમાં વેચાણ કરીને ખેડૂતોને સ્થિર આવક આપે છે

તે કારણે બહુ-પાક મોડેલમાં અનાજનો સમાવેશ ખૂબ જ અગત્યનો વિભાગ છે.

ત્રણેય પાક એકસાથે રોપવાની રીત

• સીમા / ધાર / બંડ → ફૂલો

• મધ્ય અથવા ફૂલની હરોળ વચ્ચે → શાકભાજી

• મુખ્ય ખેતર → અનાજ

આ પદ્ધતિ જમીનનો મહત્તમ ઉપયોગ કરે છે અને એક પણ ઇંચને બરબાદ થવા દેતી નથી.

પાણી અને ખાતરનો વધારાનો બચાવ

બહુ-પાક મોડેલ પાણી અને ખાતરની બચત માટે પણ અસરકારક છે.

• ટપક સિંચાઈ અથવા sprinkler દ્વારા બધા પાકને નિયંત્રિત માત્રામાં પાણી મળે

• એક પાક દ્વારા ખતમ થયેલા પોષક તત્ત્વો બીજા પાક દ્વારા સ્વાભાવિક રીતે ફરી ભરાય છે

આ પદ્ધતિ જમીનને વર્ષો સુધી ફળદ્રુપ અને સ્વસ્થ રાખે છે.