સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી જવાબ માંગ્યો છે કે શું ડ્યુટી-ફ્રી પીળા વટાણાની આયાત બંધ કરવી જોઈએ. કેમકે ખેડૂતોનો દાવો છે કે વિદેશથી સસ્તા પીળા વટાણાની આયાતને કારણે સ્થાનિક કઠોળના ભાવ ઘટી રહ્યા છે, જેના કારણે તેઓ લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) કરતા ઓછા ભાવે તેમના ઉત્પાદન વેચવા મજબૂર થઈ રહ્યા છે. આ મુદ્દો ખેડૂતોની આવક અને સ્થાનિક કઠોળ બજારની સુરક્ષા સાથે સંબંધિત છે, જેનાથી સમગ્ર દેશમાં ચિંતા વધી રહી છે.
આયાતી વટાણા MSP કરતા અડધા ભાવે
બિઝનેસ લાઇનના અહેવાલ મુજબ, ખેડૂત સંગઠન કિસાન મહાપંચાયતે તેની અરજીમાં જણાવ્યું હતું કે પીળા વટાણાની ડ્યુટી-ફ્રી આયાત સ્થાનિક કઠોળ બજારને નુકસાન પહોંચાડી રહી છે. તુવેર, ચણા (ચણા) અને મગ જેવા કઠોળ માટે MSP પ્રતિ ક્વિન્ટલ ₹7,000 થી ₹8,000 નક્કી કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે આયાતી પીળા વટાણા પ્રતિ ક્વિન્ટલ ₹3,500 જેટલા જ ભાવે વેચાઈ રહ્યા છે. પરિણામે, ખેડૂતોને તેમના ખર્ચની વસૂલાત કર્યા વિના તેમના કઠોળ વેચવાની ફરજ પડી રહી છે. કૃષિ ખર્ચ અને કિંમતો કમિશન (CACP) એ માર્ચ 2025 ના અહેવાલમાં પીળા વટાણાની આયાત પર પ્રતિબંધ અને અન્ય કઠોળ પર ડ્યુટી વધારવાની ભલામણ કરી હતી. નીતિ આયોગે સપ્ટેમ્બર 2025 ના અહેવાલમાં પણ ચેતવણી આપી હતી કે આયાત પર સતત નિર્ભરતા દેશની ખાદ્ય સુરક્ષા માટે જોખમી છે.
કોર્ટની ચિંતા
સુનાવણી દરમિયાન, ન્યાયાધીશ સૂર્યકાન્તે પ્રશ્ન કર્યો કે શું દેશનું કઠોળ ઉત્પાદન સ્થાનિક માંગને પહોંચી વળવા માટે પૂરતું છે. તેમણે કહ્યું, "ખેડૂતો પાસે સંગ્રહ સુવિધાઓનો અભાવ છે. તેઓ તેમના ઉત્પાદન વહેલા વેચવા માટે મજબૂર છે અને MSP કરતા ઓછા ભાવ મેળવે છે. જો આયાત બંધ કરવામાં આવે તો ગ્રાહકો પર બોજ વધી શકે છે." કોર્ટે એમ પણ કહ્યું હતું કે ખેડૂતોની સલામતી તેમજ ગ્રાહકોની જરૂરિયાતોનો પણ વિચાર કરવો જોઈએ.
ખેડૂતોની સ્થિતિ વધુ ખરાબ
અરજદારે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે ડ્યુટી-ફ્રી આયાતથી ખેડૂતોની આવક પર ગંભીર અસર પડી છે. ઘણા ખેડૂતોને ખર્ચ કરતાં ઓછા ભાવે તેમના પાક વેચવાની ફરજ પડી છે. તેમણે કહ્યું, "બધે ચિંતા છે, ખેડૂતો આત્મહત્યા કરવા મજબૂર થઈ રહ્યા છે. સરકાર કોઈ નક્કર કારણ વગર આયાતને મંજૂરી આપી રહી છે."
સરકારી માહિતી અનુસાર, ભારતે 2024 માં 6.7 મિલિયન ટન કઠોળની આયાત કરી હતી, જેમાંથી ફક્ત પીળા વટાણાનો હિસ્સો 2.9 મિલિયન ટન હતો. આમાંથી મોટાભાગની આયાત MSP કરતા ઓછી કિંમતે હતી, જેના કારણે સ્થાનિક બજાર ભાવમાં ઘટાડો થયો અને ખેડૂતોની આવકમાં ઘટાડો થયો.
સરકારની અંદર ચિંતા
કૃષિ પ્રધાન શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે ઓગસ્ટમાં ગ્રાહક બાબતોના પ્રધાન પ્રહલાદ જોશીને પત્ર લખીને જણાવ્યું હતું કે પીળા વટાણાની ડ્યુટી-ફ્રી આયાતથી સ્થાનિક કઠોળના ભાવ ઘટી રહ્યા છે અને ખેડૂતો નવા પાક વાવવામાં ખચકાટ અનુભવી રહ્યા છે. અગાઉ, ફેબ્રુઆરી 2025 ના બજેટ ભાષણમાં, નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે કઠોળમાં આત્મનિર્ભરતા હાંસલ કરવા માટે છ વર્ષીય "મિશન સ્વ-નિર્ભરતા" શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી હતી, જેમાં તુવેર, અડદ અને મસુર પર ખાસ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
સંતુલનની જરૂરિયાત
સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે તે કૃષિ ખર્ચ અને કિંમતો આયોગ અને નીતિ આયોગ જેવી સંસ્થાઓની ભલામણોને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી જવાબ માંગી રહી છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ખેડૂતોનું રક્ષણ કરવું જરૂરી છે, પરંતુ ગ્રાહકોને પણ નુકસાન ન થવું જોઈએ. આગામી સુનાવણીમાં, કેન્દ્ર સરકાર પીળા વટાણાની આયાતને રોકવા માટે કયા પગલાં લેશે અને તે સ્થાનિક કઠોળ ઉત્પાદનને કેવી રીતે પ્રોત્સાહન આપશે તે જોવાનું રહ્યું. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે ખેડૂતોની સલામતી જરૂરી છે, પરંતુ ગ્રાહકોને પણ નુકસાન ન થવું જોઈએ. આગામી સુનાવણીમાં, કેન્દ્ર સરકાર પીળા વટાણાની આયાત અંગે તેની કાર્યવાહી જાહેર કરશે.
