ગાજરની ખેતી કરતાં ખેડૂતો માટે રાહત અને નફાનો એક નવો માર્ગ ખુલ્યો છે. ભારતીય કૃષિ સંશોધન સંસ્થા (IARI) દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી સુધારેલી જાતો - પુસા રુધિરા, પુસા વસુધા (હાઇબ્રિડ) અને પુસા પ્રતીક - હવે બજારમાં અને ખેતરમાં પોતાની છાપ છોડી રહી છે. કૃષિ વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે આ જાતો માત્ર ખેડૂતોની આવકમાં વધારો કરશે નહીં પરંતુ ગ્રાહકોને વધુ સારી ગુણવત્તાવાળા, પૌષ્ટિક અને સ્વાદિષ્ટ ગાજર પણ પ્રદાન કરશે. ચાલો આ ગાજરની જાતોની લાક્ષણિકતાઓ વિશે વધુ જાણીએ:
પુસા વસુધા (સંકર)
ખેડૂતો માટે ગાજરનું બીજું એક ઉત્તમ હાઇબ્રિડ, પુસા વસુધા (હાઇબ્રિડ) વિકસાવવામાં આવ્યું છે. આ જાત ખાસ કરીને ગરમ આબોહવામાં ઉગાડવા માટે યોગ્ય છે, જેના કારણે ખેડૂતો કઠોર હવામાન પરિસ્થિતિઓમાં પણ સારી આવક મેળવી શકે છે. તેની સરેરાશ ઉપજ પ્રતિ હેક્ટર 35 ટન હોવાનો અંદાજ છે, જે અન્ય પરંપરાગત જાતો કરતા વધારે છે અને ખેડૂતોની આવક વધારવામાં મદદ કરી શકે છે. આ જાત તેના શંકુ આકારના મૂળ, તેજસ્વી લાલ રંગ, સ્વ-રંગીન કેન્દ્ર અને રસદાર અને સ્વાદિષ્ટ સ્વાદ દ્વારા પણ વર્ગીકૃત થયેલ છે. મૂળ સરેરાશ 22 થી 25 સેન્ટિમીટર લંબાઈ અને 4 થી 4.5 સેન્ટિમીટર વ્યાસ ધરાવે છે. આ કદ અને ગુણવત્તા તેમને બજારમાં ખૂબ આકર્ષક બનાવે છે.
પુસા પ્રતીક
ગાજરની પુસા પ્રતીક જાતને રાજસ્થાન, ગુજરાત, હરિયાણા, દિલ્હી, કર્ણાટક, તમિલનાડુ, કેરળ અને પુડુચેરી જેવા રાજ્યોમાં ખેતી માટે મંજૂરી આપવામાં આવી છે. કૃષિ વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે આ જાત વહેલી પાકતી હોય છે, શિયાળાની ઋતુમાં વાવણી પછી માત્ર 85 થી 90 દિવસમાં મૂળિયાં લણણી માટે તૈયાર થઈ જાય છે. આનાથી ખેડૂતો ઓછા સમયમાં વધુ ઉત્પાદન મેળવી શકે છે, ઝડપથી બજારમાં પહોંચી શકે છે અને સારા ભાવ મેળવી શકે છે. વધુમાં, પુસા પ્રતીકની સરેરાશ ઉપજ પ્રતિ હેક્ટર આશરે 30 ટન છે. તેના મૂળ 20-22 સેન્ટિમીટર લાંબા અને 100 થી 120 ગ્રામ વજનના હોય છે. મૂળ આકારમાં સાંકડા લંબચોરસ હોય છે, ઉપરનો ભાગ ચપટો અને તીક્ષ્ણ પોઇન્ટેડ હોય છે. આ જાતની વિશિષ્ટ વિશેષતા તેનો બહાર અને અંદર ઘેરો લાલ રંગ છે. પુસા પ્રતીક ખેડૂતોને ટૂંકા સમયમાં સારી ઉપજ પ્રાપ્ત કરવામાં અને ગ્રાહકોને પૌષ્ટિક ગાજર પૂરા પાડવામાં મદદ કરશે.
પુસા રુધિરા
રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હીના ખેડૂતોમાં પુસા રુધિરા ગાજરની ખૂબ જ લોકપ્રિય જાત બની રહી છે. તેની સરેરાશ ઉપજ પ્રતિ હેક્ટર 30 ટન હોવાનો અંદાજ છે. મૂળ લાંબા, આકર્ષક અને ઘેરા લાલ રંગના હોય છે. અંદરનો ભાગ પણ સંપૂર્ણપણે લાલ, રસદાર અને મીઠો સ્વાદવાળો હોય છે. આ આ જાતને સલાડ, રસ, કેનિંગ, અથાણાં અને શાકભાજીની તૈયારીઓ માટે આદર્શ બનાવે છે. પુસા રુધિરા પોષણમાં પણ અત્યંત સમૃદ્ધ છે. તેમાં 7.6 મિલિગ્રામ/100 ગ્રામ કુલ કેરોટીનોઇડ્સ, 4.9 મિલિગ્રામ/100 ગ્રામ બીટા-કેરોટીન અને 6.7 મિલિગ્રામ/100 ગ્રામ લાઇકોપીન હોય છે.
ખેડૂતો માટે ફાયદો
આ ત્રણેય જાતની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે આ બજારમાં ખૂબ જ આકર્ષક દેખાય છે, સ્વાદિષ્ટ છે અને પોષણથી ભરપૂર હોય છે. આનાથી ખેડૂતોને સ્થાનિક બજાર, મોટા શહેરો અને પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સમાં પણ સારો ભાવ મળવાની સંભાવના રહે છે.
