કેન્દ્ર સરકાર ચંદીગઢને બંધારણની કલમ 240 હેઠળ લાવવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ માટે, સંસદના આગામી શિયાળુ સત્રમાં બંધારણીય 131મો સુધારો બિલ રજૂ કરવામાં આવશે. આ પગલાનો હેતુ ચંદીગઢના વહીવટને અન્ય કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો (UT) સાથે સુસંગત બનાવવાનો છે. લોકસભા સચિવાલયના બુલેટિન અનુસાર, આ બિલનો હેતુ ચંદીગઢને બંધારણની કલમ 240 હેઠળ સમાવવાનો છે.
આ પગલાથી ચંદીગઢ અન્ય બિન-વિધાનસભા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો જેમ કે આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ, લક્ષદ્વીપ, દાદરા અને નગર હવેલી, દમણ-દીવ અને પુડુચેરી સાથે સુસંગત બનશે. હાલમાં, પંજાબ અને હરિયાણાની સંયુક્ત રાજધાની ચંદીગઢનું સંચાલન પંજાબના રાજ્યપાલ દ્વારા કરવામાં આવે છે. કલમ 240 હેઠળના તમામ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં સ્વતંત્ર વહીવટકર્તાઓ છે. આ ફેરફારથી ચંદીગઢને સ્વતંત્ર વહીવટકર્તા આપવાની શક્યતા ખુલશે.
બંધારણની કલમ 240 ભારતના રાષ્ટ્રપતિને ચોક્કસ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે સીધા નિયમો બનાવવાની સત્તા આપે છે. તે રાષ્ટ્રપતિને તે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની શાંતિ, પ્રગતિ અને સુશાસન માટે નિયમો બનાવવાની સત્તા આપે છે. આ કલમ હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા બનાવેલા કોઈપણ નિયમનમાં સંસદ દ્વારા બનાવેલા કોઈપણ કાયદાને રદ કરવાની અથવા તેમાં સુધારો કરવાની સત્તા છે અને તે સંસદના કાયદા જેટલી જ કાનૂની બળ અને અસર ધરાવે છે.
પંજાબ વિરોધ કરી રહ્યું છે
આ પગલું પંજાબ અને હરિયાણા બંને માટે ખૂબ જ સંવેદનશીલ રાજકીય મુદ્દો છે, કારણ કે બંને ચંદીગઢને તેમનો એકમાત્ર કબજો હોવાનો દાવો કરે છે. આમ આદમી પાર્ટી (AAP) ના સાંસદ વિક્રમજીત સિંહ સાહની અને પંજાબના મુખ્યમંત્રી ભગવંત માન સહિતના નેતાઓએ આ પગલાનો સખત વિરોધ કર્યો છે. માનએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ચંદીગઢ હંમેશા પંજાબનો અભિન્ન ભાગ રહેશે. સાહનીએ કહ્યું કે ભાગલા પછી ચંદીગઢ પંજાબની રાજધાની બનવાનું ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવે છે અને કેન્દ્રએ અનેક કરારો હેઠળ ચંદીગઢને પંજાબની રાજધાની બનાવવાનું વચન આપ્યું હતું.
વિરોધ કરનારા નેતાઓ માને છે કે આ સુધારો પંજાબના ઐતિહાસિક અને વહીવટી નિયંત્રણને ખતમ કરવા, રાજ્યના સંઘીય અધિકારો પર હુમલો કરવા અને પંજાબને તેની રાજધાનીથી દૂર રાખવાનું કાવતરું છે.
ઓગસ્ટ 2016 માં પણ, કેન્દ્રએ નિવૃત્ત અમલદાર કેજે આલ્ફન્સને ચંદીગઢના સ્વતંત્ર પ્રશાસક તરીકે નિયુક્ત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ તત્કાલીન શિરોમણી અકાલી દળની આગેવાની હેઠળની પંજાબ સરકારના ભારે વિરોધ બાદ તેને ટાળી દેવામાં આવ્યો હતો.
