Kitchen Gardening Tips for Coriander: ઉનાળાની શરૂઆત થતાની સાથે જ બજારમાં લીલી શાકભાજીના ભાવ આસમાને પહોંચવા લાગે છે. ખાસ કરીને ગૃહિણીઓની રસોઈની શાન ગણાતી કોથમીર (ધાણાભાજી) ઉનાળામાં બજારમાંથી જાણે ગાયબ થઈ જાય છે અને જો મળે તો પણ તે ખૂબ જ મોંઘા ભાવે વેચાય છે. ગરમીમાં કોથમીર જલ્દી સુકાઈ જતી હોવાથી ગૃહિણીઓને તાજી કોથમીર મેળવવી મુશ્કેલ પડે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે થોડી મહેનત અને સાચી પદ્ધતિથી તમે તમારા ઘરની બાલ્કની કે ટેરેસ પર કૂંડામાં જ બજાર જેવી સુગંધિત કોથમીર ઉગાડી શકો છો?
માર્ચ મહિનાની વધતી ગરમીમાં ધાણા ઉગાડવા થોડા પડકારજનક જરૂર છે, પણ અશક્ય નથી. યોગ્ય બિયારણની પસંદગીથી લઈને માટી તૈયાર કરવાની પદ્ધતિ અને ભેજનું સંતુલન જાળવી રાખવાની કળા જો તમે શીખી લો, તો તમારે આખું વર્ષ બજારમાંથી કોથમીર ખરીદવાની જરૂર નહીં પડે. આજે અમે તમને શાહજહાંપુરના જિલ્લા ઉદ્યાન અધિકારી ડૉ. પુનીત કુમાર પાઠક દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી એવી 7 અચૂક ટિપ્સ જણાવીશું, જેનાથી તમારું કિચન ગાર્ડન લીલીછમ કોથમીરથી લહેરાઈ ઉઠશે.
1. બીજની પસંદગી અને વાવણીની ખાસ પદ્ધતિ
ધાણા ઉગાડવાની સફળતાનો આધાર તેના બીજ પર રહેલો છે. હંમેશા સારી ગુણવત્તાવાળા હાઇબ્રિડ અથવા દેશી બીજ પસંદ કરો. વાવણી કરતા પહેલા ધાણાના આખા ગોળ બીજને હળવા હાથે ઘસીને બે ભાગમાં તોડી લો. ધ્યાન રાખવું કે બીજ કચડાઈ ન જાય, માત્ર તેના બે ફાડિયા થાય. આખા બીજ કરતા તૂટેલા બીજનું અંકુરણ ઘણું ઝડપથી અને વધુ માત્રામાં થાય છે.
2. બીજને પલાળવાની ટેકનિક (Pre-soaking)
માર્ચમાં તાપમાન વધુ હોય છે, તેથી બીજને સીધા જ જમીનમાં ન નાખવા જોઈએ. વાવણીના ૧૨ થી ૨૪ કલાક પહેલા બીજને ચોખ્ખા પાણીમાં પલાળી રાખો. આ પ્રક્રિયાથી બીજનું ઉપરનું પડ નરમ બને છે અને તે જલ્દી ઉગે છે. પાણીમાંથી કાઢ્યા પછી તેને સુતરાઉ કાપડમાં બાંધી થોડીવાર છાયામાં સૂકવીને પછી જ વાવણી કરવી.
3. પોષક તત્વોથી ભરપૂર માટી તૈયાર કરો
સારા અંકુરણ માટે માટી ભરભરી હોવી જરૂરી છે. આદર્શ મિશ્રણ બનાવવા માટે ૫૦% સામાન્ય માટી, ૩૦% ગાયનું છાણ અથવા વર્મીકમ્પોસ્ટ અને ૨૦% કોકોપીટ મિક્સ કરો. કોકોપીટ ગરમીમાં માટીની અંદર લાંબો સમય ભેજ જાળવી રાખશે, જે ધાણાના વિકાસ માટે અનિવાર્ય છે.
4. વાવણીમાં રાખો આ સાવધાની
ધાણાના બીજને જમીનમાં બહુ ઊંડા ન દાટો. માત્ર ૦.૫ થી ૧ સેન્ટિમીટરની ઊંડાઈએ બીજ છાંટી તેના પર હળવી માટી અથવા ચાળેલા ખાતરનું પડ પાથરી દો. બે બીજ વચ્ચે પૂરતું અંતર રાખવું જરૂરી છે, જેથી છોડને ફેલાવાની જગ્યા મળે અને હવાની અવરજવર જળવાઈ રહે, પરિણામે ફૂગનું જોખમ ઘટી જાય છે.
5. સિંચાઈ માટે ફુવારાનો ઉપયોગ
અંકુરણ ન થાય ત્યાં સુધી માટીમાં સતત ભેજ હોવો જોઈએ પણ તે કાદવવાળી ન હોવી જોઈએ. પાણી આપવા માટે ફુવારા (Sprinkler) નો ઉપયોગ કરો જેથી બીજ હલી ન જાય. ઉનાળામાં દિવસમાં બે વાર, સવારે અને સાંજે હળવું પાણી આપવું હિતાવહ છે.
6. તાપમાનનું નિયંત્રણ અને રક્ષણ
ધાણાના અંકુરણ માટે ૨૦°C થી ૨૫°C તાપમાન શ્રેષ્ઠ છે. જો બપોરે ગરમી વધી જાય, તો કૂંડા કે ક્યારીને ગ્રીન નેટ અથવા ભીના શણના કોથળાથી ઢાંકી દો. આનાથી માટી ઠંડી રહેશે. જેવા નાના અંકુર દેખાવા લાગે કે તરત જ ઢાંકણ હટાવી લો જેથી છોડને કુદરતી પ્રકાશ મળી શકે.
7. નિંદામણ અને જીવાતથી બચાવ
છોડની આસપાસ ઉગતું નકામું ઘાસ સમયાંતરે દૂર કરતા રહો. માર્ચમાં એફિડ્સ (જીવાત) નો ખતરો રહે છે, જેનાથી બચવા માટે લીમડાના તેલનો (Neem Oil) છંટકાવ કરવો. આ એક સુરક્ષિત અને જૈવિક રીત છે, જે તમારા પાકને કેમિકલ વગર સ્વસ્થ અને પાંદડાને ચમકદાર રાખશે.
