વિશ્વભરમાં વધતી વસ્તી, ઝડપી શહેરીકરણ અને ટેકનોલોજીના વધતા પ્રભાવ વચ્ચે વીજળીની માંગ સતત નવા રેકોર્ડ બનાવી રહી છે. એર કન્ડીશનર, ડેટા સેન્ટર, ઈલેક્ટ્રિક વાહનો અને ઔદ્યોગિક વિકાસના કારણે અનેક દેશોમાં વીજળીની ખપતમાં જબરદસ્ત વધારો નોંધાઈ રહ્યો છે. ખાસ કરીને એશિયાઈ દેશોમાં ઊર્જાની જરૂરિયાત ઝડપથી વધી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં દુનિયામાં સૌથી વધુ વીજળીનો વપરાશ કરતા દેશોની યાદી ફરી ચર્ચામાં આવી છે, જેમાં ભારતે પણ ટોપ-3માં પોતાનું સ્થાન મજબૂત બનાવ્યું છે.
તાજેતરના વૈશ્વિક ઊર્જા આંકડા મુજબ ચીન દુનિયામાં સૌથી વધુ વીજળી વાપરતો દેશ છે, જ્યારે અમેરિકા બીજા અને ભારત ત્રીજા ક્રમે છે. નિષ્ણાતોના મતે આગામી વર્ષોમાં આ માંગ વધુ વધવાની સંભાવના છે, જેના કારણે ઊર્જા ઉત્પાદન, ગ્રીન એનર્જી અને પાવર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રે મોટા ફેરફારો જોવા મળી શકે છે.
ચીન વિશ્વનો સૌથી મોટો વીજળી ઉપભોક્તા દેશ
દુનિયામાં વીજળીના સૌથી મોટા ઉપભોક્તા તરીકે ચીન પ્રથમ સ્થાને છે. અહેવાલો અનુસાર ચીનની વાર્ષિક વીજળી ખપત 9,000 ટેરાવોટ કલાક (TWh)થી પણ વધુ પહોંચી ગઈ છે. ચીનની વિશાળ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઈન્ડસ્ટ્રી, ટેક સેક્ટર, સ્માર્ટ સિટીઝ અને વિશાળ વસ્તી આ વધતી માંગ પાછળના મુખ્ય કારણો છે.
ચીનમાં લાખો ફેક્ટરીઓ સતત કાર્યરત રહે છે જેના કારણે ઔદ્યોગિક વીજળી વપરાશ અત્યંત ઊંચો છે. સાથે જ AI આધારિત ડેટા સેન્ટરો અને ઈલેક્ટ્રિક કારના ઉત્પાદનમાં પણ ચીન દુનિયામાં અગ્રેસર છે. ગ્રીન એનર્જી તરફ આગળ વધવા છતાં ચીનને હજુ પણ કોલસો આધારિત વીજ ઉત્પાદન પર મોટી હદે નિર્ભર રહેવું પડે છે.
આ પણ વાંચો: આગામી 5 વર્ષ પૃથ્વી પર માનવ માટે સૌથી ખતરનાક! : ગ્લોબલ વોર્મિંગ પર UN નો ચોંકાવનારો ખુલાસો
અમેરિકા બીજા ક્રમે
વીજળીના વપરાશ મામલે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ બીજા નંબર પર છે. અમેરિકામાં વાર્ષિક વીજળી ખપત 4,000 TWhથી વધુ હોવાનું માનવામાં આવે છે. મોટા શહેરો, કમર્શિયલ બિલ્ડિંગ્સ, ડેટા સેન્ટરો અને સતત ચાલતી ટેક્નોલોજી આધારિત સેવાઓ અહીં વીજળીની માંગમાં વધારો કરે છે.
ખાસ કરીને અમેરિકામાં ઉનાળાના દિવસોમાં એર કન્ડીશનરનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે, જેના કારણે વીજળીની માંગમાં અચાનક ઉછાળો આવે છે. AI અને ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગના વધતા ઉપયોગને કારણે હજારો ડેટા સેન્ટરો સતત કાર્યરત રહે છે, જે વીજળીનો વિશાળ જથ્થો વાપરે છે.
આ પણ વાંચો: કેન્યાના ગર્લ્સ સ્કૂલમાં ભીષણ આગ : 16 વિદ્યાર્થીનીઓના કરુણ મોત, 79 ઘાયલ
ભારત ત્રીજા સ્થાને
ભારત હવે દુનિયામાં સૌથી વધુ વીજળી વાપરતા દેશોમાં ત્રીજા સ્થાને પહોંચી ગયું છે. દેશમાં વધી રહેલી વસ્તી, ઝડપી શહેરીકરણ, ઔદ્યોગિક વિકાસ અને સતત વધી રહેલી ગરમીના કારણે વીજળીની માંગમાં ઐતિહાસિક વધારો થયો છે. તાજેતરમાં ભારતમાં પીક પાવર ડિમાન્ડ 270 ગીગાવોટથી પણ વધુ પહોંચી હોવાનું નોંધાયું હતું. દેશના અનેક રાજ્યોમાં ગરમીના કારણે એર કન્ડીશનર, કુલર અને પાણી પુરવઠા માટે વીજળીનો ઉપયોગ વધ્યો છે. બીજી તરફ, ડિજિટલ ઈન્ડિયા અભિયાન અને ઇલેક્ટ્રિક વાહનોના વધતા વપરાશથી પણ વીજળીની જરૂરિયાત વધી રહી છે.
આગામી દાયકામાં ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ઊર્જા બજારોમાં સ્થાન મેળવી શકે છે. સરકાર દ્વારા સોલાર, પવન અને હાઈડ્રોજન ઊર્જા ક્ષેત્રે કરવામાં આવતી રોકાણની નીતિઓ વીજળીની વધતી માંગ પૂરી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.
રશિયા અને જાપાન પણ યાદીમાં સામેલ
રશિયા અને જાપાન પણ વિશ્વના સૌથી વધુ વીજળી વાપરતા દેશોમાં સામેલ છે. રશિયામાં ભારે ઉદ્યોગો અને અત્યંત ઠંડા હવામાનના કારણે ઊર્જા વપરાશ વધુ રહે છે. શિયાળામાં હીટિંગ સિસ્ટમ માટે વિશાળ પ્રમાણમાં વીજળી અને ગેસનો ઉપયોગ થાય છે. જાપાનમાં હાઈટેક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, મેટ્રો શહેરો અને ટેક્નોલોજી આધારિત જીવનશૈલી વીજળીની માંગ વધારતી મુખ્ય બાબતો છે. ફુકુશિમા પરમાણુ દુર્ઘટના બાદ જાપાને ઊર્જા નીતિમાં મોટા ફેરફારો કર્યા હતા, છતાં દેશમાં વીજળીનો વપરાશ હજુ પણ વિશ્વના ટોચના દેશોમાં ગણાય છે.
ભવિષ્યમાં વીજળીની માંગ વધુ વધશે
ઊર્જા ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો માને છે કે આગામી વર્ષોમાં દુનિયામાં વીજળીની માંગ વધુ ઝડપથી વધશે. AI ટેક્નોલોજી, ઈલેક્ટ્રિક વાહનો, ડેટા સેન્ટરો અને ગ્રીન એનર્જી ટ્રાંઝિશનના કારણે વીજળી હવે દરેક દેશની અર્થવ્યવસ્થાનો મુખ્ય આધાર બની રહી છે.
વિશ્વના અનેક દેશો હવે કોલસા અને પરંપરાગત ઊર્જા સ્ત્રોતો પરથી ગ્રીન એનર્જી તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. સોલાર અને પવન ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સમાં ભારે રોકાણ થઈ રહ્યું છે. જોકે વધતી માંગ સામે સતત અને સસ્તી વીજળી પૂરી પાડવી અનેક દેશો માટે મોટો પડકાર બની રહી છે. ભારત સહિત વિશ્વના મોટા દેશો હવે સ્માર્ટ ગ્રીડ, એનર્જી સ્ટોરેજ અને રિન્યૂએબલ પાવર ક્ષેત્રે મોટા નિર્ણયો લઈ રહ્યા છે જેથી ભવિષ્યમાં ઊર્જા સંકટ ટાળી શકાય.
