પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાન વચ્ચે વણસતા જતા સબંધો હવે ખુલ્લા સંઘર્ષ તરફ વળ્યા હોય તેવું પ્રતીત થઈ રહ્યું છે. પાકિસ્તાની સેનાએ અફઘાન સરહદમાં ઘૂસીને આતંકી ઠેકાણાઓ પર હવાઈ હુમલા કર્યા હોવાનો દાવો કરતા બંને દેશો વચ્ચેની ખેંચતાણ ચરમસીમાએ પહોંચી છે. ઈસ્લામાબાદનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે પાકિસ્તાનમાં થતા હિંસક હુમલાઓનું સંચાલન અફઘાનિસ્તાનની ધરતી પરથી થઈ રહ્યું છે. આ ગંભીર પરિસ્થિતિ વચ્ચે હવે સંરક્ષણ નિષ્ણાતો એ બાબત પર મંથન કરી રહ્યા છે કે અત્યાધુનિક સંસાધનો ધરાવતા પાકિસ્તાન સામે લડવામાં તાલિબાન કેટલું સક્ષમ છે.
સૈન્ય માળખું અને અણુશક્તિનું પાસું
જ્યારે આપણે આ બંને પક્ષોની લશ્કરી તાકાતની તુલના કરીએ ત્યારે એક તરફ વ્યવસ્થિત સરકારી તંત્ર અને પરમાણુ સંપન્ન દેશ છે તો બીજી તરફ લાંબા સમય સુધી વિદ્રોહ કરી સત્તા મેળવનાર જૂથ છે. 2026ના પ્રારંભિક આંકડાઓ મુજબ પાકિસ્તાની સૈન્ય વિશ્વના ટોચના 15 શક્તિશાળી દેશોમાં સ્થાન ધરાવે છે. પાકિસ્તાન પાસે અંદાજે 650000 સક્રિય સૈનિકોનું સંખ્યાબળ છે. આ ઉપરાંત 170થી વધુ ન્યુક્લિયર વોરહેડ્સ સાથે પાકિસ્તાન એક જાહેર પરમાણુ શક્તિ છે જે તેને વ્યૂહાત્મક રીતે મજબૂત બનાવે છે.
તેની સામે કાબુલમાં શાસન કરી રહેલા તાલિબાન પાસે અંદાજિત 170000થી 200000 જેટલા લડાકુઓ છે. આ સંખ્યા નાની નથી પરંતુ પાકિસ્તાનની સરખામણીએ તેમની પાસે સૈન્ય તાલીમ અને આધુનિક ટેકનોલોજીનો અભાવ સ્પષ્ટપણે દેખાઈ આવે છે.
યુદ્ધ સામગ્રી અને સંરક્ષણ પ્રણાલી
પાકિસ્તાનની ખરી તાકાત તેના પરંપરાગત હથિયારો અને મિસાઈલ ટેકનોલોજીમાં રહેલી છે. પાકિસ્તાની સેના પાસે આધુનિક ટેન્ક, લાંબી રેન્જની આર્ટિલરી અને ક્રુઝ મિસાઈલ સિસ્ટમ્સ ઉપલબ્ધ છે. વિદેશી સહાયથી વિકસાવવામાં આવેલ એર ડિફેન્સ પ્લેટફોર્મ્સ તેની સુરક્ષામાં વધારો કરે છે. પાકિસ્તાનનું ન્યુક્લિયર હથિયાર દક્ષિણ એશિયામાં એક મોટા અવરોધક તરીકે કામ કરે છે.
બીજી તરફ તાલિબાન પાસે કોઈ સચોટ મિસાઈલ ડિફેન્સ શીલ્ડ કે એડવાન્સ્ડ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ નથી જે સતત થતા હવાઈ હુમલાઓને રોકી શકે. તેમની પાસે પાકિસ્તાન જેવી લોન્ગ રેન્જ સ્ટ્રાઈક કેપેબિલિટી પણ નથી. જોકે તાલિબાન તેની આ નબળાઈને પહાડી વિસ્તારોના ભૌગોલિક લાભ અને દાયકાઓથી ચાલી આવતી ગેરીલા યુદ્ધની રણનીતિથી ભરપાઈ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.
એર પાવર અને હવાઈ ક્ષમતામાં મોટું અંતર
સૌથી મોટો તફાવત વાયુસેનાના સ્તરે જોવા મળે છે. પાકિસ્તાન એરફોર્સ પાસે સેંકડો ફાઈટર જેટ્સનો કાફલો છે જેમાં F-16 Fighting Falcon અને JF-17 Thunder જેવા વિમાનો મુખ્ય છે. આ વિમાનો સરહદ પાર જઈને ચોકસાઈપૂર્વક બોમ્બમારો કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
તાલિબાન પાસે કોઈ સક્રિય ફાઈટર જેટ નથી. અમેરિકી દળોના ગયા બાદ તેમને વારસામાં માત્ર કેટલાક Sikorsky UH-60 Black Hawk અને Mi-17 હેલિકોપ્ટર્સ જ મળ્યા છે. સ્પેર પાર્ટ્સ અને ટેકનિકલ નિષ્ણાતોની અછતને કારણે આ હેલિકોપ્ટર્સની ઓપરેશનલ ક્ષમતા પણ ખૂબ જ મર્યાદિત છે.
તાલિબાનના હથિયારો અને જમીની પડકારો
તાલિબાન ભલે મોટા સંરક્ષણ તંત્રોમાં પાછળ હોય પરંતુ તેમની પાસે નાના હથિયારોનો મોટો જથ્થો છે. અમેરિકી બનાવટની M4 અને M16 રાઈફલ્સ, નાઈટ વિઝન ડિવાઈસ અને આધુનિક કોમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ્સ તેમના લડાકુઓને સજ્જ બનાવે છે. અહેવાલો મુજબ તેમની પાસે 700થી વધુ Humvees અને સુરક્ષિત સશસ્ત્ર ગાડીઓ છે.
ટેકનોલોજીમાં નબળા હોવા છતાં તાલિબાનને હળવાશથી લેવા જોખમી છે કારણ કે તેઓ આઈઈડી બ્લાસ્ટ અને ઓચિંતા હુમલા કરવામાં માહિર છે. પાકિસ્તાન માટે સૌથી મોટો પડકાર સરહદની ભૌગોલિક સ્થિતિ છે જ્યાં સામાન્ય નાગરિકો અને લડાકુઓ વચ્ચેનો ભેદ પારખવો મુશ્કેલ બને છે. આવા સંજોગોમાં મોટા પાયે સૈન્ય કાર્યવાહી કરવી એ પાકિસ્તાન માટે માનવીય અને રાજકીય દ્રષ્ટિએ મોટું જોખમ સાબિત થઈ શકે છે.
