ગાઝા સંકટ અને બદલાતા વૈશ્વિક સમીકરણો વચ્ચે ‘Board of Peace’ નામના એક નવા મંચે દુનિયાભરનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે કે આ સંગઠન ભવિષ્યમાં United Nations જેવી મજબૂત સંસ્થાને પણ ટક્કર આપી શકે છે. તાજેતરમાં વોશિંગ્ટન DC સ્થિત United States Institute of Peace ખાતે આ બોર્ડની પ્રથમ ઔપચારિક બેઠક યોજાઈ હતી જેમાં આશરે 50 દેશોના પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો. આ બેઠકમાં ભારત પણ હાજર રહ્યું હતું પરંતુ સભ્ય તરીકે નહીં પણ એક નિરીક્ષક (Observer) તરીકે પોતાની હાજરી નોંધાવી હતી.
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ Donald Trump દ્વારા આ મંચની રૂપરેખા દાવોસમાં રજૂ કરવામાં આવી હતી. તેમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ગાઝામાં શાંતિ સ્થાપિત કરવાની સાથે વૈશ્વિક શાંતિ પ્રયાસોને નવી દિશા આપવાનો છે. આ સંગઠનનું માળખું અને કાર્યશૈલી પરંપરાગત આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ કરતા તદ્દન અલગ છે.
કેટલા દેશો છે સભ્ય?
પ્રથમ બેઠકમાં સામેલ થયેલા દેશો પૈકી 27 દેશોને આ બોર્ડના ઔપચારિક સભ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. જેમાં મુખ્યત્વે ઇઝરાયેલ, સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE), ઇજિપ્ત, જોર્ડન, તુર્કી, પાકિસ્તાન, કતાર, હંગેરી અને વિયેતનામ જેવા દેશોનો સમાવેશ થાય છે. ભારતને આ મંચ સાથે જોડાવા માટે આમંત્રણ મળ્યું હતું પરંતુ ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલ આ દરખાસ્ત પર વિચારણા ચાલી રહી છે અને સભ્યપદ અંગે હજુ કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવાયો નથી.
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર કરતા કેવી રીતે અલગ છે?
Board of Peace નું માળખું અત્યંત કેન્દ્રિત છે જે તેને United Nations થી અલગ પાડે છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં સુરક્ષા પરિષદ અને વીટો જેવી જટિલ વ્યવસ્થાઓ છે જ્યારે આ નવા બોર્ડમાં નિર્ણયો લેવાની પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી હોવાનો દાવો છે. પ્રસ્તાવિત માળખા મુજબ Donald Trump ને આ સંગઠનના આજીવન અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવ્યા છે અને તેમને વ્યાપક સત્તાઓ સોંપાઈ છે.
આર્થિક મોડલની વાત કરીએ તો આ સંગઠન અત્યંત શક્તિશાળી બની શકે છે કારણ કે કાયમી સભ્યપદ મેળવવા ઈચ્છતા દેશોએ 1 અબજ ડોલર સુધીનું યોગદાન આપવું પડશે. આટલું મોટું ભંડોળ સંગઠનને આર્થિક રીતે સ્વાયત્ત અને મજબૂત બનાવશે.
શું ખરેખર UN ને પડકાર મળશે?
હાલના તબક્કે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર 1945 થી કાર્યરત છે અને તેના 190 થી વધુ સભ્ય દેશો છે જે તેની વ્યાપકતા અને વૈશ્વિક માન્યતા દર્શાવે છે. તેની સરખામણીમાં Board of Peace હજુ પ્રારંભિક અવસ્થામાં છે. જોકે આ નવી પહેલે આંતરરાષ્ટ્રીય કૂટનીતિમાં એક નવી ચર્ચા જગાવી છે. આવનારા સમયમાં એ જોવું રસપ્રદ રહેશે કે કેટલા દેશો તેની સાથે જોડાય છે અને શું આ મંચ ખરેખર સંયુક્ત રાષ્ટ્રના વિકલ્પ તરીકે ઉભરી શકશે કે નહીં.
