આકાશી સુરક્ષામાં ભારતનો માસ્ટરસ્ટ્રોક : ઈઝરાયેલ સાથે મળીને દુશ્મન મિસાઈલોનો હવામાં જ કરશે સફાયો

વૈશ્વિક સ્તરે યુદ્ધની પદ્ધતિઓમાં જે રીતે પરિવર્તન આવી રહ્યું છે તેને જોતા ભારત પોતાની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને વધુ આધુનિક બનાવવા જઈ રહ્યું છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની આગામી ઈઝરાયેલ મુલાકાત પૂર્વે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સંરક્ષણ સમજૂતીની ચર્ચાઓ તેજ થઈ છે. આ સંભવિત ડીલમાં એન્ટી બેલેસ્ટિક મિસાઈલ ડિફેન્સ સિસ્ટમ અને અત્યાધુનિક લેસર હથિયારોનો સમાવેશ થઈ શકે છે. જો આ સમજૂતી પર મહોર લાગશે તો ભારતીય એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ અભેદ્ય બની જશે. આ ટેકનોલોજી કઈ રીતે કામ કરે છે અને તે ભારત માટે કેટલી મહત્વની છે તે સમજવું અનિવાર્ય છે.

ABMD સિસ્ટમનું કાર્યક્ષેત્ર અને ટેકનિકલ પાસું

એન્ટી બેલેસ્ટિક મિસાઈલ ડિફેન્સ સિસ્ટમ જેને ટૂંકમાં ABMD કહેવામાં આવે છે તે એક એવી સુરક્ષા કવચ છે જે દુશ્મનની બેલેસ્ટિક મિસાઈલોને રહેણાંક કે વ્યૂહાત્મક વિસ્તારો સુધી પહોંચતા પહેલા જ નષ્ટ કરી દે છે. બેલેસ્ટિક મિસાઈલો ખૂબ જ ઊંચાઈ પર ગયા બાદ પ્રચંડ ગતિએ લક્ષ્ય તરફ ત્રાટકે છે અને તેમને રોકવી એ ટેકનિકલ દ્રષ્ટિએ પડકારજનક હોય છે.

આ પ્રણાલીમાં મુખ્યત્વે ત્રણ સ્તરો કામ કરે છે જેમાં લોન્ગ રેન્જ રડાર, કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ સેન્ટર અને ઈન્ટરસેપ્ટર મિસાઈલોનો સમાવેશ થાય છે. રડાર દ્વારા મિસાઈલ લોન્ચ થતા જ તેને ટ્રેક કરવામાં આવે છે અને કમાન્ડ સેન્ટર ખતરાનું વિશ્લેષણ કરીને ઈન્ટરસેપ્ટર છોડવાનો આદેશ આપે છે. આ પ્રક્રિયામાં હિટ ટુ કિલ ટેકનિકનો ઉપયોગ કરીને દુશ્મન મિસાઈલ સાથે સીધું ટકરાઈને તેને હવામાં જ તોડી પાડવામાં આવે છે.

વડાપ્રધાનની મુલાકાત અને સંરક્ષણ સહયોગ

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી 25-26 ફેબ્રુઆરી દરમિયાન ઈઝરાયેલના પ્રવાસે છે. આ મુલાકાત દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે એન્ટી બેલેસ્ટિક મિસાઈલ ડિફેન્સ સિસ્ટમના સંયુક્ત વિકાસ અંગે મોટો કરાર થવાની પ્રબળ શક્યતા છે. આ ઉપરાંત લાંબી રેન્જની સ્ટેન્ડ ઓફ મિસાઈલ, એડવાન્સ્ડ ડ્રોન અને લેસર આધારિત હથિયારોના જોઈન્ટ ડેવલપમેન્ટ પર પણ ગહન ચર્ચા થઈ શકે છે. ભારત અગાઉ પણ ઈઝરાયેલ સાથે અનેક સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટ્સમાં ભાગીદારી કરી ચૂક્યું છે જે હવે નવા સ્તરે પહોંચી શકે છે.

Iron Beam લેસર ટેકનોલોજીની તાકાત

ઈઝરાયેલની લેસર ડિફેન્સ સિસ્ટમ Iron Beam હાલમાં દુનિયાની સૌથી આધુનિક ટેકનોલોજી ગણાય છે. ડિસેમ્બર 2025માં તેને સત્તાવાર રીતે સેનામાં સામેલ કરવામાં આવી છે. આ સિસ્ટમ પરંપરાગત મિસાઈલ ઈન્ટરસેપ્ટર કરતા અલગ રીતે કામ કરે છે. તેની સૌથી મોટી વિશેષતા તેની ગતિ છે કારણ કે લેસર બીમ પ્રકાશની ઝડપે એટલે કે અંદાજે 300000 કિલોમીટર પ્રતિ સેકન્ડની ઝડપે હુમલો કરે છે.

આ સિસ્ટમનો આર્થિક ફાયદો પણ ઘણો મોટો છે. પરંપરાગત ઈન્ટરસેપ્ટર મિસાઈલની કિંમત લાખો ડોલરમાં હોય છે જ્યારે લેસર સિસ્ટમમાં માત્ર વીજળીનો ઉપયોગ થતો હોવાથી દરેક શોટનો ખર્ચ ઘણો ઓછી રહે છે. જ્યાં સુધી પાવર સપ્લાય ઉપલબ્ધ છે ત્યાં સુધી આ સિસ્ટમ અવિરત કામ કરી શકે છે.

ડ્રોન અને રોકેટ હુમલા સામે રક્ષણ

વર્તમાન સમયમાં ડ્રોન સ્વોર્મ હુમલાઓ એક મોટો ખતરો બની ગયા છે. લેસર સિસ્ટમ એકસાથે અનેક નાના લક્ષ્યોને ખૂબ જ ઝડપથી નિશાન બનાવી શકે છે. તે રોકેટ, મોર્ટાર અને નાના ડ્રોનને હવામાં જ બાળી નાખવામાં સક્ષમ છે. તેની પિનપોઈન્ટ સચોટતાને કારણે તે સીધા જ લક્ષ્યના એન્જિન કે વિસ્ફોટક ભાગને નિષ્ક્રિય કરી દે છે. ભારત માટે આ સમજૂતી આકાશી સુરક્ષાના નવા માપદંડ સ્થાપિત કરશે અને ભવિષ્યની સુરક્ષા વ્યૂહરચનામાં આ એક ક્રાંતિકારી કદમ સાબિત થશે.