ભારતમાં LPG સિલિન્ડરનો ભાવ સામાન્ય રીતે ₹900થી ₹950 વચ્ચે રહે છે, જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે આ કિંમત દેશ પ્રમાણે બદલાય છે. તાજેતરના 2026ના આંકડા મુજબ ભારત હજુ પણ કેટલાક દેશોની સરખામણીએ સસ્તું LPG ઉપલબ્ધ કરાવતો દેશ ગણાય છે પરંતુ પાડોશી દેશો અને વિકસિત અર્થતંત્રોમાં સ્થિતિ ઘણી અલગ છે.
ભારતમાં 14.2 કિલો ઘરેલુ LPG સિલિન્ડરનો સરેરાશ ભાવ આશરે ₹913 આસપાસ નોંધાયો છે જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલ અને ગેસના ભાવમાં ઉતાર-ચઢાવના કારણે ભવિષ્યમાં વધારો શક્ય માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવને કારણે સપ્લાય પર અસર પડી રહી છે.
ભારત સામે પાકિસ્તાનમાં મોંઘવારીનો ફર્ક
ભારતની તુલનામાં પાકિસ્તાનમાં LPGની સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની છે. ત્યાં ગેસ સિલિન્ડર માટે લોકોને વધુ કિંમત ચૂકવવી પડે છે. સપ્લાય પણ અસ્થિર છે. 2026 દરમિયાન પાકિસ્તાનમાં 11.8 કિલોના સિલિન્ડરની કિંમત સરકારી દરે લગભગ ₹900 જેટલી ગણાય છે પરંતુ કાળા બજારીનાં કારણે આ કિંમત ₹3,900થી ₹5,100 (પાકિસ્તાની રૂપિયા મુજબ) સુધી પહોંચી ગઈ છે.
પાકિસ્તાનમાં માત્ર ભાવ જ નહીં, પણ ઉપલબ્ધતા પણ મોટી સમસ્યા છે. ત્યાં સિલિન્ડર મેળવવામાં લાંબી રાહ જોવી પડે છે, જ્યારે ભારતમાં સામાન્ય રીતે સમયસર સપ્લાય ઉપલબ્ધ રહે છે.
ચીન અને વિકસિત દેશો
ચીનમાં LPG સિલિન્ડરનો ભાવ ભારતની તુલનામાં નોંધપાત્ર ઊંચો છે. તાજેતરના આંકડા મુજબ, ચીનમાં એક સિલિન્ડરનો ભાવ આશરે 160 યુઆન એટલે કે લગભગ ₹2,200 સુધી પહોંચી શકે છે. જે ભારત કરતાં બમણો છે.
આ ઉંચી કિંમત પાછળ ઘણા પરિબળો જવાબદાર છે, જેમાં ટેક્સ માળખું, સપ્લાય ચેઇન ખર્ચ અને શહેર આધારિત વિતરણ મોડલ સામેલ છે. ચીનમાં ઉદ્યોગ અને ઘરેલુ વપરાશ માટે ઊર્જા માંગ વધારે હોવાથી પણ ભાવ પર દબાણ રહે છે.
અમેરિકા અને અન્ય વિકસિત દેશોમાં LPG સામાન્ય રીતે લીટર અથવા ગેલનના આધારે વેચાય છે, પરંતુ સરેરાશ વૈશ્વિક કિંમત આશરે 0.9 ડોલર પ્રતિ લીટર આસપાસ નોંધાઈ છે. આ પ્રમાણે જો ગણતરી કરીએ તો એક સિલિન્ડરનો ખર્ચ ભારત કરતાં વધુ જ પડે છે.
વૈશ્વિક તફાવત કેમ? મુખ્ય કારણો
વિશ્વભરમાં LPGના ભાવમાં મોટો તફાવત જોવા મળે છે અને તેના પાછળ કેટલાક મુખ્ય પરિબળો છે. પ્રથમ, સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતી સબસિડી. ભારતમાં ગરીબ વર્ગ માટે સબસિડી હોવાથી ભાવ નિયંત્રિત રહે છે. બીજું, સ્થાનિક ઉત્પાદન અને આયાત પર નિર્ભર છે. જે દેશો આયાત પર વધુ નિર્ભર છે, ત્યાં ભાવ વધુ અસ્થિર રહે છે. ટેક્સ અને પરિવહન ખર્ચ વિકસિત દેશોમાં વધારે હોવાથી ગ્રાહકોને વધુ કિંમત ચૂકવવી પડે છે.
ભારત માટે શું અર્થ?
ભારતમાં હાલમાં ઘરેલુ LPG સિલિન્ડર ભાવ સ્થિર રાખવાનો પ્રયત્ન થઈ રહ્યો છે છતાં કોમર્શિયલ સિલિન્ડરમાં મોટો વધારો નોંધાયો છે. મે 2026માં 19 કિલોના કોમર્શિયલ સિલિન્ડર ભાવમાં લગભગ ₹993નો વધારો થયો છે જેનાથી રેસ્ટોરન્ટ અને નાના ધંધાઓ પર સીધી અસર પડી છે.
આ પરિસ્થિતિ દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારના તણાવનો સીધો પ્રભાવ ભારત પર પણ પડે છે. તેમ છતાં, ઘરેલુ ગ્રાહકોને તાત્કાલિક રાહત આપવામાં આવી રહી છે જે અન્ય દેશોની સરખામણીએ મહત્વપૂર્ણ છે.
2026માં LPG સિલિન્ડર ભાવોની વૈશ્વિક સરખામણી બતાવે છે કે ભારત હજુ પણ મધ્યમ સ્તરે છે. પાકિસ્તાન કરતાં વધુ સ્થિર અને સસ્તું, પરંતુ ચીન અને વિકસિત દેશોની તુલનામાં અલગ માળખું ધરાવે છે. આવનારા સમયમાં આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય પરિસ્થિતિ અને ઊર્જા બજારના ફેરફારો LPGના ભાવને વધુ અસર કરશે જેનો સીધો પ્રભાવ રસોડાની આર્થિકતા પર પડશે.
