અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને ચૂંટણી સંબંધિત નીતિઓના મુદ્દે મોટો કાનૂની ઝટકો લાગ્યો છે. બોસ્ટનની એક ફેડરલ કોર્ટે ટ્રમ્પ પ્રશાસન દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા વિવાદાસ્પદ ચૂંટણી આદેશ પર કાયમી રોક લગાવી દીધી છે. આ આદેશ હેઠળ મતદાર નોંધણી (Voter Registration) અને ટપાલ દ્વારા અપાતા મત (Mail-in Ballots) સંબંધિત નિયમોને વધુ કડક બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે કોર્ટે પોતાના મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયમાં સ્પષ્ટ જણાવ્યું છે કે અમેરિકામાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને તેના નિયમો નક્કી કરવાનો અધિકાર રાષ્ટ્રપતિ પાસે નથી.
આ નિર્ણય અમેરિકાની ચૂંટણી વ્યવસ્થા, બંધારણીય સત્તાના વિભાજન અને લોકશાહી પ્રક્રિયાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. રાજકીય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ ચુકાદો માત્ર ટ્રમ્પ પ્રશાસન માટે જ નહીં, પરંતુ ભવિષ્યના કોઈપણ રાષ્ટ્રપતિ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ કાનૂની માર્ગદર્શન તરીકે કામ કરશે.
શું હતો ટ્રમ્પ પ્રશાસનનો વિવાદાસ્પદ આદેશ?
ટ્રમ્પ પ્રશાસન દ્વારા રજૂ કરાયેલા આ આદેશનો મુખ્ય હેતુ મતદાર નોંધણી પ્રક્રિયાને વધુ કડક બનાવવાનો હતો. પ્રશાસનનું કહેવું હતું કે ચૂંટણીમાં પારદર્શિતા વધારવા અને સંભવિત ગેરરીતિઓ અટકાવવા માટે કડક નિયમો જરૂરી છે. જોકે વિરોધ પક્ષો અને અનેક રાજ્ય સરકારોએ આ દલીલનો વિરોધ કર્યો હતો.
આદેશ અનુસાર મતદાર તરીકે નોંધણી કરાવવા ઇચ્છતા નાગરિકોએ પોતાની અમેરિકન નાગરિકતાનો સ્પષ્ટ અને સત્તાવાર દસ્તાવેજી પુરાવો રજૂ કરવો ફરજિયાત બનવાનો હતો. ઉપરાંત, ચૂંટણીના દિવસ બાદ પહોંચતા ટપાલ મતપત્રોની ગણતરી ન કરવાની જોગવાઈ પણ તેમાં સામેલ હતી, ભલે તે મતપત્ર પર ચૂંટણીના દિવસની સત્તાવાર પોસ્ટલ મુદ્રા લાગેલી હોય.
આ ઉપરાંત, જે રાજ્યો આ નિયમો અમલમાં મૂકવામાં નિષ્ફળ જાય, તેમની ફેડરલ નાણાકીય સહાય પર અસર કરવાની પણ યોજના હતી. વિવાદનું મુખ્ય કારણ એ હતું કે આ પ્રકારના નિયમો લાખો મતદારો માટે મતદાન પ્રક્રિયાને વધુ મુશ્કેલ બનાવી શકે તેમ હતા.
આ પણ વાંચો: પેટ્રોલ-ડીઝલ સસ્તા થવાની આશા : ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં મોટો ઘટાડો, ઈરાનની એન્ટ્રીથી વૈશ્વિક બજારમાં સપ્લાય વધ્યો
કોર્ટે શું કહ્યું?
બોસ્ટનની ફેડરલ કોર્ટની ન્યાયાધીશ ડેનિસ કેસ્પરે પોતાના ચુકાદામાં સ્પષ્ટ જણાવ્યું કે અમેરિકન બંધારણ અનુસાર ચૂંટણી વ્યવસ્થાનું નિયંત્રણ મુખ્યત્વે રાજ્ય સરકારો અને કોંગ્રેસના અધિકારક્ષેત્રમાં આવે છે. રાષ્ટ્રપતિ પાસે એકતરફી રીતે ચૂંટણી નિયમોમાં આવા વ્યાપક ફેરફાર કરવાનો અધિકાર નથી.
કોર્ટે જણાવ્યું કે સત્તાના વિભાજનનો સિદ્ધાંત અમેરિકન લોકશાહીનો આધારસ્તંભ છે. જો રાષ્ટ્રપતિ પોતાની કાર્યકારી સત્તાનો ઉપયોગ કરીને ચૂંટણીના નિયમો નક્કી કરવા લાગે, તો તે બંધારણીય સંતુલન માટે જોખમરૂપ બની શકે છે.
ન્યાયાધીશે ટ્રમ્પ પ્રશાસનની એ દલીલ પણ નકારી કાઢી હતી કે આદેશ હજુ સંપૂર્ણપણે અમલમાં આવ્યો નથી અને તેથી કાનૂની પડકાર સમય પહેલાંનો છે. કોર્ટે કહ્યું કે જો કોઈ આદેશ બંધારણીય મર્યાદાઓનું ઉલ્લંઘન કરતો હોય તો તેના અમલની રાહ જોવાની જરૂર નથી.
આ પણ વાંચો: ભારત-અમેરિકા ટ્રેડ ડીલ કેમ અટવાઈ? : એક વર્ષ બાદ પણ સહમતિ નહીં, અમેરિકન સેનેટરના નિવેદનથી ખુલ્યા કારણો
અસ્થાયી પ્રતિબંધ હવે કાયમી રોકમાં બદલાયો
આ મામલે અગાઉ કોર્ટે અસ્થાયી પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો, જેના કારણે આદેશનો અમલ રોકી દેવામાં આવ્યો હતો. હવે તાજેતરના ચુકાદા બાદ આ અસ્થાયી પ્રતિબંધને કાયમી રોકમાં ફેરવવામાં આવ્યો છે. આ કેસ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી શાસિત અનેક રાજ્યોના એટર્ની જનરલ્સ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમનો આરોપ હતો કે ટ્રમ્પ પ્રશાસન ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં હસ્તક્ષેપ કરીને મતદારોના અધિકારોને મર્યાદિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
કોર્ટના નિર્ણયને ડેમોક્રેટિક નેતાઓએ લોકશાહી માટે જીત ગણાવી છે, જ્યારે ટ્રમ્પ સમર્થકોએ આ ચુકાદાની ટીકા કરી છે. રાજકીય રીતે પણ આ નિર્ણયને મહત્વપૂર્ણ ગણવામાં આવી રહ્યો છે કારણ કે તે અમેરિકાની ચૂંટણી પ્રણાલીને લઈને ચાલી રહેલી લાંબી ચર્ચાઓ વચ્ચે આવ્યો છે.
આ પણ વાંચો: વેનેઝુએલામાં ભૂકંપે મચાવી ભારે તબાહી! : 10 હજારથી વધુ લોકોના મોતની આશંકા, કટોકટી જાહેર
અમેરિકાની ચૂંટણી વ્યવસ્થા માટે શું અર્થ?
અમેરિકામાં ચૂંટણી વ્યવસ્થા અન્ય ઘણા દેશોની સરખામણીએ અલગ છે. અહીં ચૂંટણીનું સંચાલન મોટા ભાગે રાજ્યો દ્વારા કરવામાં આવે છે. દરેક રાજ્ય પાસે મતદાર નોંધણી, મતદાન પ્રક્રિયા અને મતગણતરી માટે પોતાના નિયમો હોઈ શકે છે, જોકે કેટલાક મૂળભૂત ફેડરલ ધોરણો પણ લાગુ પડે છે.
આ કારણે રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા સીધા ચૂંટણી નિયમોમાં ફેરફાર કરવાનો પ્રયાસ હંમેશા કાનૂની અને રાજકીય ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે. કોર્ટના આ ચુકાદાએ ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ચૂંટણી સંબંધિત નિર્ણયો માટે બંધારણીય પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું જરૂરી છે.
ટ્રમ્પ પ્રશાસન માટે રાજકીય પડકાર
કોર્ટના આ નિર્ણયને ટ્રમ્પ પ્રશાસન માટે રાજકીય અને કાનૂની બંને દ્રષ્ટિએ મોટો ફટકો માનવામાં આવી રહ્યો છે. ચૂંટણી સુરક્ષા અને મતદાન વ્યવસ્થામાં સુધારાના નામે લાવવામાં આવેલા નિયમો હવે અમલમાં આવી શકશે નહીં. જોકે ટ્રમ્પ પ્રશાસન પાસે આ નિર્ણય સામે ઉચ્ચ અદાલતમાં અપીલ કરવાનો વિકલ્પ ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ હાલ માટે કોર્ટના આ ચુકાદાએ ચૂંટણી નિયમોમાં ફેરફાર કરવાની તેમની યોજના પર સંપૂર્ણ વિરામ મૂકી દીધો છે. અમેરિકાની લોકશાહી વ્યવસ્થા અને બંધારણીય સત્તા સંતુલન અંગેનો આ નિર્ણય આગામી વર્ષોમાં પણ ચર્ચાનો કેન્દ્ર બની રહે તેવી સંભાવના છે.
