VIP કલ્ચર છોડીને સંકટના સમયમાં જનસહભાગિતાની દિશામાં ગુજરાત સરકારનો ખાસ સંદેશ હવે જનજન સુધી પહોંચી રહ્યો છે. મિડલ ઇસ્ટમાં યુદ્ધની સ્થિત અને અમેરિકાની આડોડાઈને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં તોતિંગ વધારો થઈ રહ્યો છે. એવામાં ઇંધણમાં બચત માટે પ્રધાનમંત્રીએ કરેલી અપીલ બાદ ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીથી માંડીને નાયબ મુખ્યમંત્રી, સરકારના મંત્રી અને રાજ્યપાલે પણ પોતાની સુવિધાઓમાં ઘટાડો કરીને આ દિશામાં મોટો નિર્ણય લીધો છે.
ખાસ કરીને આજે રાજ્યના અમરેલી જિલ્લાના રાજુલો મુખ્યમંત્રીનો પ્રવાસ નિર્ધારિત હતો. એવામાં મસમોટો કાફલો લઈ જવાને બદલે 'દાદા' એટલેકે, ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ માત્ર બે ગાડીઓ લઇને રાજુલા પહોંચ્યા હતાં. કોઈ માટો તામજામને બદલે માત્ર બે જ ગાડીઓ સાથે રાજુલા પહોંચેલાં મુખ્યમંત્રીને જોઈને અધિકારીઓ અને સ્થાનિકો પણ અચરજમાં મુકાઈ ગયા હતા. ત્યાં પણ તેમણે ઇંધણનો બિનજરૂરી ઉપયોગ ટાળવાની સલાહ આપી હતી. બીજી તરફ રાજ્યપાલે પણ બસ અને ટ્રેન સહિતના પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટમાં મુસાફરીનો નિર્ણય લીધો છે. જ્યારે ડેપ્યુટી સીએમ હર્ષ સંઘવીએ પોતાનો અમેરિકાના પ્રવાસ રદ કરી દીધો છે.
PMની અપીલ બાદ ગુજરાત સહિત 5 રાજ્યો એક્શનમાં: પ્રધાનમંત્રીના કાફલામાં 50% ગાડીઓ ઘટશે, ઉત્તર પ્રદેશથી ગુજરાત સુધી બચતની ‘લહેર’
પ્રધાનમંત્રીની અપીલ પછી ગુજરાતમાં બદલાતી રાજકીય કાર્યશૈલી
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ઈંધણ બચત, ખર્ચ નિયંત્રણ અને ‘વીઆઈપી કલ્ચર’ ઘટાડવા માટે કરેલી અપીલની અસર હવે ગુજરાત સરકારની કાર્યપદ્ધતિમાં સ્પષ્ટ રીતે દેખાવા લાગી છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલથી લઈને રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રત અને નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવી સુધીના અગ્રણીઓએ પોતાની મુસાફરી, કાફલા અને સરકારી સુવિધાઓમાં ઘટાડો કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. રાજકીય દ્રષ્ટિએ જોવામાં આવે તો આ માત્ર વહીવટી ફેરફાર નથી, પરંતુ એક એવો સંદેશ છે કે સરકાર હવે જાહેર જીવનમાં સાદગી અને સંસાધનોના સંયમિત ઉપયોગને પ્રાથમિકતા આપવા માગે છે.
તાજેતરમાં અમરેલી જિલ્લાના રાજુલા ખાતે ₹22 કરોડના ખર્ચે બનેલા 108 બેડના ટ્રોમા સેન્ટરના લોકાર્પણ પ્રસંગે મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ માત્ર બે કારના કાફલા સાથે પહોંચ્યા હતા. સામાન્ય રીતે રાજ્યના મુખ્યમંત્રીના કાફલામાં અનેક સરકારી વાહનો, સુરક્ષા ગાડીઓ અને પ્રોટોકોલ સ્ટાફનો સમાવેશ થતો હોય છે. આવા સમયમાં માત્ર બે વાહનો સાથે મુખ્યમંત્રીની હાજરી રાજકીય અને પ્રતીકાત્મક રીતે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.
PM મોદીની 'અપીલ'ની ગુજરાતમાં અસર: રાજ્યપાલ ST-Train માં ફરશે તો DyCM એ વિદેશ પ્રવાસ કર્યો રદ્દ!
રાજકીય સંદેશ પાછળનો આર્થિક પરિપ્રેક્ષ્ય
પ્રધાનમંત્રી મોદીની અપીલનો કેન્દ્રબિંદુ માત્ર VIP સંસ્કૃતિ ઘટાડવાનો નથી, પરંતુ વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે દેશના ઈંધણ વપરાશમાં સંયમ લાવવાનો પણ છે. મધ્ય પૂર્વ વિસ્તારમાં સર્જાયેલી યુદ્ધસમાન પરિસ્થિતિઓને કારણે વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલ બજારમાં અનિશ્ચિતતા વધી રહી છે. ભારત પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત પર આધારિત રાખે છે. તેથી પેટ્રોલ અને ડીઝલનો વપરાશ ઘટાડવો હવે માત્ર પર્યાવરણનો મુદ્દો રહ્યો નથી, પરંતુ આર્થિક સુરક્ષાનો પ્રશ્ન પણ બની ગયો છે.
આ પૃષ્ઠભૂમિમાં જોવામાં આવે તો ગુજરાત સરકારના મંત્રીઓ દ્વારા લેવાયેલા નિર્ણયો એક પ્રકારની ‘સિમ્બોલિક પોલિટિક્સ’ પણ છે. રાજકીય નેતાઓ સામાન્ય નાગરિકોને સંદેશ આપવા માંગે છે કે બચત અને સંયમનો આરંભ શાસક વર્ગથી થવો જોઈએ. રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતે હવે ST બસ અને ટ્રેનમાં મુસાફરી કરવાનો નિર્ણય લીધો છે, જે પરંપરાગત રાજકીય પ્રોટોકોલની દ્રષ્ટિએ અસામાન્ય ગણાય છે. હેલિકોપ્ટર અથવા વિશેષ વિમાનના બદલે જાહેર પરિવહન અપનાવવું એક પ્રતીકાત્મક પગલું છે, પરંતુ તેનાથી સામાન્ય નાગરિકોમાં સંદેશ વધુ અસરકારક રીતે પહોંચે છે.
NEET પેપર લીક કેમ થાય છે? JEE મેઈન કેમ સુરક્ષિત છે?: NEET અને JEE પરીક્ષા પદ્ધતિ વચ્ચેનો તફાવત જાણો
હર્ષ સંઘવીનો પ્રવાસ રદ: રાજકીય સંવેદનશીલતાનો પ્રયાસ?
નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ અમેરિકામાં યોજાનારા ગુજરાતી કન્વેન્શનમાં હાજરી આપવા માટેનો પ્રવાસ રદ કર્યો છે. રાજકીય રીતે જોવામાં આવે તો આ નિર્ણય બે સંદેશ આપે છે. પ્રથમ, કેન્દ્ર સરકારના આર્થિક સંયમના અભિયાન સાથે રાજ્ય સરકાર સંપૂર્ણ રીતે સંકલિત દેખાવા માગે છે. બીજું, વિદેશ પ્રવાસો સામે જનમાનસમાં વધતી સંવેદનશીલતાને પણ રાજકીય નેતૃત્વ સમજવા લાગ્યું છે. ગુજરાત જેવા વેપારપ્રધાન રાજ્યમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો અને NRI સમુદાય સાથેના સંપર્કો રાજકીય રીતે મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે. છતાં પ્રવાસ રદ કરવાનો નિર્ણય દર્શાવે છે કે હાલની પરિસ્થિતિમાં ‘લોકલ રિસ્પોન્સિબિલિટી’ને વધુ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે.
શું આ પગલાં લાંબા ગાળે અસરકારક બની શકે?
મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે શું આવા નિર્ણયો માત્ર થોડા સમય માટેના પ્રતીકાત્મક પ્રયાસો છે કે પછી વાસ્તવિક નીતિગત પરિવર્તન તરફનો આરંભ? ભારતમાં VIP કલ્ચર લાંબા સમયથી ચર્ચાનો વિષય રહ્યું છે. રાજકીય કાફલાઓ, ટ્રાફિક રોકાણ, વિશેષ સુરક્ષા અને સરકારી ખર્ચ અંગે સામાન્ય લોકોમાં અસંતોષ જોવા મળતો રહ્યો છે. તેથી જો આ અભિયાન સતત અમલમાં રહેશે તો તે રાજકીય સંસ્કૃતિમાં મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન લાવી શકે છે.
પરંતુ બીજી તરફ સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે આ પડકારરૂપ પણ બની શકે છે. મુખ્યમંત્રી, રાજ્યપાલ અથવા અન્ય મહાનુભાવોની સુરક્ષા માટે નક્કી કરાયેલા પ્રોટોકોલમાં ઘટાડો કરવો સરળ બાબત નથી. તેથી શક્ય છે કે કાફલામાં ઘટાડો દેખાવમાં થાય, પરંતુ સુરક્ષા વ્યવસ્થા પાછળથી યથાવત્ રહે. આથી સરકાર માટે પારદર્શિતા જાળવવી મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
અમદાવાદીઓ સાવધાન: હવે 4 ભાગમાં કચરો અલગ નહીં હોય તો ડોર-ટુ-ડોર ગાડી કચરો નહીં લે, થશે દંડનીય કાર્યવાહી
જાહેર પરિવહન અને કાર પુલિંગને પ્રોત્સાહન
ગુજરાત યુનિવર્સિટી દ્વારા કાર પુલિંગને પ્રોત્સાહન આપવાનો નિર્ણય પણ આ સમગ્ર અભિયાનનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. વડાપ્રધાને મેટ્રો, EV બસ, પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટ અને વર્ક ફ્રોમ હોમ જેવી વ્યવસ્થાઓ અપનાવવાની અપીલ કરી છે. જો સરકારી કચેરીઓ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને ખાનગી કંપનીઓ આ દિશામાં નીતિગત ફેરફાર લાવે તો ઈંધણ બચત ઉપરાંત ટ્રાફિક અને પ્રદૂષણમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો શક્ય બની શકે છે.
ખાસ કરીને ગુજરાત જેવા ઝડપી શહેરીકરણ તરફ આગળ વધતા રાજ્યમાં પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટનો ઉપયોગ વધારવો સમયની જરૂરિયાત બની ગયો છે. અમદાવાદ, સુરત અને વડોદરા જેવા શહેરોમાં વધતા વાહનો અને પ્રદૂષણને ધ્યાનમાં લેતા સરકારનું આ અભિયાન લાંબા ગાળે શહેરી આયોજન સાથે પણ જોડાઈ શકે છે.
રાજકીય છબી અને જનસંપર્કનો મુદ્દો
રાજકારણમાં પ્રતીકાત્મક પગલાંઓનું વિશેષ મહત્વ હોય છે. સાદગી દર્શાવવી, સામાન્ય નાગરિક જેવી મુસાફરી કરવી અથવા સરકારી ખર્ચ ઘટાડવાનો સંદેશ આપવો - આ બધું જનસંપર્કની દ્રષ્ટિએ અસરકારક સાબિત થાય છે. ખાસ કરીને એવા સમયમાં જ્યારે મોંઘવારી, પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ અને આર્થિક અનિશ્ચિતતા અંગે લોકોમાં ચિંતા છે, ત્યારે શાસક વર્ગ દ્વારા સંયમનો સંદેશ રાજકીય રીતે લાભદાયક બની શકે છે.
પરંતુ અંતે લોકો માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત એ રહેશે કે શું આ અભિયાન માત્ર ફોટોગ્રાફિક ક્ષણો સુધી મર્યાદિત રહે છે કે પછી વાસ્તવિક વહીવટી સુધારામાં ફેરવાય છે. જો સરકારી ખર્ચમાં વાસ્તવિક ઘટાડો, જાહેર પરિવહનની મજબૂતી અને પર્યાવરણલક્ષી નીતિઓમાં વધારો જોવા મળશે, તો આ પહેલને લાંબા ગાળે સફળ માનવામાં આવશે.
