Sankheda Furniture: ગુજરાતની સમૃદ્ધ હસ્તકળાઓમાં સંખેડા ફર્નિચર એક આગવી ઓળખ ધરાવે છે. લાકડાં પર રંગીન લાખની કળા, હાથથી કરવામાં આવતું નાજુક નકશીકામ અને પરંપરાગત ડિઝાઇન માટે જાણીતું આ ફર્નિચર હવે માત્ર ગુજરાત પૂરતું મર્યાદિત રહ્યું નથી. રાજ્ય સરકાર અને ગુજરાત રાજ્ય હાથશાળ તથા હસ્તકલા વિકાસ નિગમના સતત પ્રયાસોથી આજે સંખેડા ફર્નિચર દેશ-વિદેશના બજારોમાં પોતાની વિશિષ્ટ ઓળખ બનાવી રહ્યું છે. આગામી 29 અને 30 જૂને વડોદરાની GSFC યુનિવર્સિટીમાં યોજાનારી VGRC–મધ્ય ગુજરાત 2026 કોન્ફરન્સમાં પણ આ હસ્તકળા વિશેષ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બનવાની છે.
200 વર્ષ જૂની પરંપરાએ જાળવી રાખી આગવી ઓળખ
વડોદરા જિલ્લાના સંખેડા ગામથી શરૂ થયેલી આ હસ્તકળાનો ઈતિહાસ અંદાજે 200 વર્ષ જૂનો માનવામાં આવે છે. પરંપરાગત રીતે ખારાડી કારીગર સમુદાયે પેઢી દર પેઢી આ કળાને જીવંત રાખી છે. માન્યતા મુજબ એક સાધુએ સ્થાનિક સુથાર પરિવારોને લાકડા પર લાખ અને કલાઈથી ડિઝાઇન કરવાની અનોખી કળા શીખવાડી હતી, જે આજે વિશ્વપ્રસિદ્ધ બની ચૂકી છે.
આ ફર્નિચરની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તેમાં મશીન કરતાં વધુ હાથની કારીગરી જોવા મળે છે. લાકડાને ખાસ આકાર આપ્યા બાદ તેમાં હાથથી ડિઝાઇન, રંગીન લાખનું કોટિંગ અને પોલિશિંગ કરવામાં આવે છે, જેના કારણે દરેક કૃતિ અનોખી બને છે.
એક ફર્નિચર તૈયાર કરવામાં લાગે છે એક મહિનો
સંખેડા ફર્નિચર તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા સરળ નથી. કારીગરો પરંપરાગત સાધનો અને લેથ મશીનની મદદથી લાકડાને આકાર આપે છે. ત્યારબાદ તેમાં વિવિધ રંગો, પરંપરાગત ડિઝાઇન અને લાખનું કોટિંગ કરવામાં આવે છે.
એક ફર્નિચર તૈયાર કરવામાં લગભગ એક મહિના જેટલો સમય લાગી શકે છે. ઝૂલા, ખુરશીઓ, સોફાસેટ, પાટલા, ડાઇનિંગ ટેબલ અને બાળકોના ઘોડિયા જેવી અનેક વસ્તુઓમાં આ કળાનો ઉપયોગ થાય છે.
સરકારના પ્રયાસોથી મળ્યા નવા બજારો
ગુજરાત રાજ્ય હાથશાળ તથા હસ્તકલા વિકાસ નિગમ દ્વારા કારીગરોને બજાર સાથે સીધા જોડવા માટે અનેક મહત્વપૂર્ણ પગલાં લેવામાં આવ્યા છે.
કારીગરોને દેશભરના હસ્તકલા મેળા, પ્રદર્શનો અને એક્સ્પોમાં ભાગ લેવાની તક આપવામાં આવી રહી છે. ઉપરાંત આધુનિક ડિઝાઇન, ગુણવત્તા સુધારણા, પેકેજિંગ અને માર્કેટિંગ અંગે વિશેષ તાલીમ પણ આપવામાં આવે છે.
આ પહેલોના પરિણામે કારીગરોની આવકમાં અંદાજે 20થી 40 ટકા સુધીનો વધારો નોંધાયો છે.
GI ટેગથી વધી વિશ્વસનીયતા
સંખેડા ફર્નિચરને મળેલા જિયોગ્રાફિકલ ઇન્ડિકેશન (GI) ટેગના કારણે તેની વિશિષ્ટ ઓળખ વધુ મજબૂત બની છે. આ ટેગ ગ્રાહકોને અસલી સંખેડા ફર્નિચર ઓળખવામાં મદદ કરે છે તેમજ કારીગરોને તેમની પરંપરાગત કળાનું યોગ્ય મૂલ્ય પણ અપાવે છે.
દેશથી વિદેશ સુધી વધી રહી છે માંગ
આજે સંખેડા ફર્નિચરની માંગ અમદાવાદ, વડોદરા, સુરત, રાજકોટ, મુંબઈ, દિલ્હી અને બેંગલુરુ જેવા શહેરોમાં સતત વધી રહી છે.
વિદેશમાં અમેરિકા, બ્રિટન, કેનેડા અને યુનાઈટેડ આરબ અમીરાત (UAE) સહિત અનેક દેશોમાં પણ તેની નિકાસ થઈ રહી છે. પરંપરાગત ઝૂલા અને સોફાસેટ ઉપરાંત આધુનિક ઘર સજાવટ માટે પણ સંખેડા ફર્નિચર લોકપ્રિય બની રહ્યું છે.
VGRC 2026 બનશે મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મ
વડોદરાની GSFC યુનિવર્સિટીમાં યોજાનારી VGRC–મધ્ય ગુજરાત 2026 કોન્ફરન્સ માત્ર રોકાણકારો માટેનું મંચ નથી, પરંતુ ગુજરાતની પરંપરાગત હસ્તકળાને વૈશ્વિક બજારો સાથે જોડવાનો મહત્વપૂર્ણ અવસર પણ છે.
આ કાર્યક્રમમાં સ્થાનિક કારીગરો, ઉદ્યોગકારો અને ખરીદદારો વચ્ચે નવા વ્યવસાયિક સંબંધો સ્થાપિત થશે, જેના કારણે સંખેડા ફર્નિચરને વધુ મોટા બજારોમાં પ્રવેશવાની તક મળશે.
આ પણ વાંચો: સુરેન્દ્રનગરની કિસાન મહાપંચાયતમાં ઈસુદાન ગઢવીનું મોટું એલાન : 5 જુલાઈએ ગાંધીનગરમાં સામૂહિક ઉપવાસ
કેમ મહત્વનું છે?
સંખેડા ફર્નિચર માત્ર એક પરંપરાગત હસ્તકલા નથી, પરંતુ ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર, રોજગારી, કારીગર સશક્તિકરણ અને ગુજરાતની સાંસ્કૃતિક ઓળખનું પ્રતિક છે. સરકારના સતત પ્રોત્સાહન અને નવા બજારો સાથેના જોડાણથી આ કળા 'લોકલ ટુ ગ્લોબલ'ના વિઝનને સાકાર કરી રહી છે. આગામી સમયમાં ડિજિટલ માર્કેટિંગ, ઈ-કોમર્સ અને આધુનિક ડિઝાઇનના ઉપયોગથી આ હસ્તકળાની વૈશ્વિક માંગમાં વધુ વધારો થવાની સંભાવના છે.
