ટ્રમ્પનો મોટો દાવો: “હોર્મુઝ ફરી ખુલશે” : ઈરાનનો તીખો જવાબ; પાકિસ્તાને પણ આપી પ્રતિક્રિયા

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ Donald Trumpએ દાવો કર્યો છે કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી શાંતિ ચર્ચા હવે લગભગ અંતિમ તબક્કામાં પહોંચી ગઈ છે. ટ્રમ્પના જણાવ્યા મુજબ, છેલ્લા 3 મહિનાથી ચાલતા તણાવ અને સંઘર્ષને સમાપ્ત કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ સમજૂતી તૈયાર થઈ રહી છે અને ટૂંક સમયમાં તેની સત્તાવાર જાહેરાત થઈ શકે છે. ટ્રમ્પના આ નિવેદન પછી મધ્યપૂર્વના રાજકીય સમીકરણોમાં ફરીથી ચકચાર મચી ગઈ છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને ટ્રમ્પે કરેલા દાવા પર ઈરાને કડક પ્રતિક્રિયા આપી છે, જ્યારે પાકિસ્તાને આ શાંતિ પ્રયાસોને આવકાર આપ્યો છે.

ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર પોસ્ટ કરીને જણાવ્યું હતું કે તેમની Benjamin Netanyahu સાથે મહત્વપૂર્ણ ચર્ચા થઈ હતી. તેમણે આ ચર્ચાને “ખૂબ જ સકારાત્મક” ગણાવી અને કહ્યું કે શાંતિ સમજૂતીના અંતિમ મુદ્દાઓ પર કામ ચાલી રહ્યું છે. ટ્રમ્પે એવો પણ દાવો કર્યો કે અમેરિકા, ઈરાન અને કેટલાક અન્ય દેશો વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી વાટાઘાટો હવે નિર્ણાયક તબક્કામાં છે.

હોર્મુઝ જળમાર્ગ મુદ્દે વિવાદ વધુ ઊંડો

ટ્રમ્પના નિવેદનમાં સૌથી વધુ ધ્યાન ખેંચનાર મુદ્દો હોર્મુઝ જળમાર્ગ હતો. તેમણે કહ્યું કે સમજૂતીના ભાગરૂપે હોર્મુઝ ફરીથી સંપૂર્ણ રીતે ખુલ્લો કરવામાં આવશે. વૈશ્વિક વેપાર અને ખાસ કરીને તેલ પુરવઠા માટે હોર્મુઝ જળમાર્ગ અત્યંત મહત્વનો ગણાય છે. વિશ્વના મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઈલનું પરિવહન આ જળમાર્ગ મારફતે થાય છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી વિસ્તારમાં વધેલા તણાવને કારણે અનેક દેશો અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં ચિંતા વધી હતી.

પરંતુ ટ્રમ્પના દાવા બાદ ઈરાને તરત જ સ્પષ્ટતા કરી કે હોર્મુઝ પર તેનું નિયંત્રણ યથાવત રહેશે. ઈરાનના સત્તાવાર વર્તુળોએ જણાવ્યું કે દેશ માત્ર યુદ્ધ પહેલાં જેટલા જહાજોને પસાર થવાની મંજૂરી આપવાની તૈયારી દર્શાવી રહ્યો છે, પરંતુ તેનો અર્થ “સંપૂર્ણ મુક્ત માર્ગ” એવો કરવો યોગ્ય નથી. ઈરાન માટે હોર્મુઝ માત્ર વેપારી માર્ગ નથી, પરંતુ વ્યૂહાત્મક અને સુરક્ષા દૃષ્ટિએ પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ વિસ્તાર છે.

વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ટ્રમ્પ દ્વારા કરાયેલા દાવા અને ઈરાનના નિવેદનો વચ્ચેનો તફાવત દર્શાવે છે કે હજી અનેક મુદ્દાઓ પર અંતિમ સહમતિ થઈ નથી. ખાસ કરીને જળસુરક્ષા અને નૌકાદળની હલચલ જેવા મુદ્દાઓ પર બંને પક્ષોની સ્થિતિ અલગ છે.

આ પણ વાંચો: પાકિસ્તાનના ક્વેટામાં ટ્રેન પાસે ભયાનક બ્લાસ્ટ : ઓછામાં ઓછા 16નાં મોત; 30થી વધુ ઘાયલ

14 મુદ્દાવાળું સમજૂતી દસ્તાવેજ ચર્ચામાં

ટ્રમ્પે આ પ્રસ્તાવિત કરારને “મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ” તરીકે વર્ણવ્યો છે. માહિતી મુજબ આ દસ્તાવેજમાં કુલ 14 મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં યુદ્ધવિરામ, સમુદ્રી હુમલાઓ અટકાવવાના પગલાં, વેપારી જહાજોની સુરક્ષા અને કેટલાક આર્થિક પ્રતિબંધોમાં રાહત જેવા મુદ્દાઓ સામેલ હોવાનું માનવામાં આવે છે.

ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું કે હાલની ચર્ચાઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વિસ્તારમાં શાંતિ સ્થાપિત કરવાનો છે. ખાસ કરીને દરિયાઈ સુરક્ષા અને વેપાર માર્ગોને સુરક્ષિત બનાવવાના મુદ્દાઓ પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. જોકે તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું કે તમામ બાબતો પર હજી અંતિમ નિર્ણય લેવાયો નથી અને ચર્ચા ચાલુ છે.

આ પણ વાંચો: શું પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધ ટળશે? : ટ્રમ્પનો મોટો દાવો -ઈરાન યુરેનિયમ ભંડાર સોંપવા તૈયાર! હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ મુદ્દે આશા વધી

પરમાણુ કાર્યક્રમ મુદ્દે હજી અનિશ્ચિતતા

આ સમગ્ર ચર્ચામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ માનવામાં આવે છે, પરંતુ ટ્રમ્પના નિવેદનમાં તેનો કોઈ સીધો ઉલ્લેખ જોવા મળ્યો નથી. આ કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય વર્તુળોમાં અનેક સવાલો ઊભા થયા છે. ઈરાનની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ એટલે કે IRGCએ ટ્રમ્પના દાવાને “પ્રચારાત્મક નિવેદન” ગણાવ્યું છે.

IRGCના પ્રવક્તાઓએ જણાવ્યું કે ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને હજુ સુધી કોઈ પ્રકારની સમજૂતી કે પ્રતિબદ્ધતા થઈ નથી. તેમના જણાવ્યા મુજબ ઈરાન પોતાની પરમાણુ નીતિમાં કોઈ દબાણ હેઠળ ફેરફાર કરવા તૈયાર નથી. આ નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે શાંતિ સમજૂતીના દાવા છતાં પરમાણુ મુદ્દો હજી પણ સૌથી મોટો વિવાદાસ્પદ મુદ્દો બની રહ્યો છે.

અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશો લાંબા સમયથી ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે ચિંતિત રહ્યા છે. બીજી તરફ ઈરાન સતત દાવો કરતું આવ્યું છે કે તેનો પરમાણુ કાર્યક્રમ સંપૂર્ણપણે શાંતિપૂર્ણ હેતુઓ માટે છે. આ વિવાદ વર્ષોથી મધ્યપૂર્વની રાજનીતિનું કેન્દ્ર રહ્યો છે.

આ પણ વાંચો: ચીનમાં લોકશાહી નથી તો રાષ્ટ્રપતિ અને PM કેવી રીતે થાય છે પસંદ? : જાણો સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા

પાકિસ્તાને વ્યક્ત કરી આશા

આ દરમિયાન Shehbaz Sharifએ અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા શાંતિ પ્રયાસોને આવકાર્યા છે. પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાને આશા વ્યક્ત કરી કે આગામી તબક્કાની વાટાઘાટો કદાચ પાકિસ્તાનમાં યોજાઈ શકે છે. તેમણે ટ્રમ્પના પ્રયાસોને “અસાધારણ” ગણાવ્યા અને કહ્યું કે વિસ્તારમાં શાંતિ માટે તમામ દેશોએ સકારાત્મક ભૂમિકા ભજવવી જોઈએ.

પાકિસ્તાન લાંબા સમયથી મધ્યપૂર્વના મુદ્દાઓમાં મધ્યસ્થ ભૂમિકા ભજવવાનો પ્રયાસ કરતું આવ્યું છે. ઈરાન સાથેની તેની ભૌગોલિક નજીકતા અને અમેરિકા સાથેના સંબંધોને કારણે પાકિસ્તાન આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં મહત્વપૂર્ણ ખેલાડી બની શકે છે.

વૈશ્વિક બજારો અને રાજકીય સમીકરણો પર નજર

ટ્રમ્પના દાવા બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજારો અને વૈશ્વિક રાજકીય વર્તુળોમાં પણ હલચલ વધી છે. જો હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર તણાવ ઘટશે તો તેનો સીધો ફાયદો વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અને વેપાર પર પડી શકે છે. પરંતુ નિષ્ણાતો માને છે કે ઈરાન અને અમેરિકાના નિવેદનોમાં રહેલી વિસંગતતા દર્શાવે છે કે હજી સુધી સંપૂર્ણ વિશ્વાસનો માહોલ બન્યો નથી.

આગામી દિવસોમાં અમેરિકા, ઈરાન અને અન્ય દેશો વચ્ચેની ચર્ચાઓ કેવી દિશામાં આગળ વધે છે તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે. ખાસ કરીને પરમાણુ કાર્યક્રમ, સમુદ્રી સુરક્ષા અને આર્થિક પ્રતિબંધો જેવા મુદ્દાઓ પર અંતિમ સહમતિ થાય છે કે નહીં તે સૌથી મહત્વપૂર્ણ બનશે.