Offbeat Explainedવિશ્વમાં કોણ બન્યું સૌથી વિશ્વસનીય દેશ? : 36 દેશોના સર્વેએ અમેરિકાને આપ્યો મોટો ઝટકો, જાણો કેમ વધી રહ્યો છે ચીનનો દબદબો

America and China : લગભગ 80 વર્ષથી અમેરિકા વિશ્વની સૌથી પ્રભાવશાળી મહાશક્તિ તરીકે ઓળખાય છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધ બાદ ઊભી થયેલી વૈશ્વિક વ્યવસ્થામાં અમેરિકા આર્થિક, લશ્કરી, ટેક્નોલોજી અને કૂટનીતિક ક્ષેત્રે સતત અગ્રેસર રહ્યું છે. પરંતુ હવે વિશ્વના અનેક દેશોમાં અમેરિકાની છબી ધીમે-ધીમે નબળી પડી રહી છે, જ્યારે ચીન પ્રત્યેનો અભિગમ વધુ સકારાત્મક બનતો જોવા મળી રહ્યો છે. અમેરિકાની પ્યુ રિસર્ચ સેન્ટર દ્વારા જુલાઈ 2026માં જાહેર કરાયેલા Global Attitudes Surveyમાં સામે આવ્યું છે કે સર્વે કરાયેલા 36 દેશોમાંથી મોટાભાગના દેશોમાં લોકો હવે અમેરિકાની સરખામણીએ ચીનને વધુ અનુકૂળ નજરે જુએ છે. આ પ્યુના છેલ્લા બે દાયકાના સર્વેક્ષણોમાં પ્રથમ વખત બન્યું છે કે ચીને અમેરિકાને વૈશ્વિક અનુકૂળતા (Global Favorability)માં પાછળ છોડી દીધું છે. સર્વેમાં 42,151 પુખ્ત વયના લોકોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો અને ઇન્ટરવ્યૂ 8 ફેબ્રુઆરીથી 13 મે 2026 દરમિયાન લેવામાં આવ્યા હતા.

એક નજરમાં સમગ્ર સર્વે

નોંધ : કેટલીક પ્રારંભિક મીડિયા રિપોર્ટમાં "30 દેશો"નો ઉલ્લેખ થયો હતો, પરંતુ મૂળ રિપોર્ટ અનુસાર ચીનને અમેરિકાથી વધુ સકારાત્મક માનનારા દેશોની સંખ્યા 25 છે.

સૌથી મોટો પ્રશ્ન - આખરે બદલાયું શું?

થોડાં વર્ષો પહેલાં સુધી વિશ્વના મોટા ભાગના દેશોમાં અમેરિકાને ચીન કરતાં વધુ સકારાત્મક રીતે જોવામાં આવતું હતું. પરંતુ છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં બે સમાનાંતર ફેરફારો થયા છે. એક તરફ ચીનની વૈશ્વિક છબીમાં સતત સુધારો નોંધાયો છે. બીજી તરફ અમેરિકાની લોકપ્રિયતા અને વિશ્વસનીયતા અનેક દેશોમાં ઘટી છે. પરિણામે બંને વચ્ચેનું અંતર માત્ર ઓછું જ નથી થયું, પરંતુ અનેક દેશોમાં ચીન હવે અમેરિકાથી આગળ નીકળી ગયું છે. ખાસ કરીને એશિયા-પ્રશાંત, મધ્ય પૂર્વ અને લેટિન અમેરિકાના દેશોમાં આ પરિવર્તન વધુ સ્પષ્ટ છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે અમેરિકાના પરંપરાગત સાથી દેશો પણ હવે ચીન પ્રત્યે વધુ સકારાત્મક અભિપ્રાય વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.

કેનેડા : ત્રણ વર્ષમાં જ બદલાઈ ગઈ આખી તસવીર

જો કોઈ એક દેશ આ વૈશ્વિક પરિવર્તનનું સૌથી સ્પષ્ટ ઉદાહરણ હોય તો તે કેનેડા છે. અમેરિકાનો સૌથી નજીકનો પડોશી અને લાંબા સમયથી સૌથી વિશ્વસનીય સાથી ગણાતો કેનેડા આજે ચીનને અમેરિકા કરતાં વધુ સકારાત્મક રીતે જોવા લાગ્યો છે.

કેનેડામાં બદલાતો જનમત

માત્ર ત્રણ વર્ષમાં અમેરિકાની લોકપ્રિયતામાં 24 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે, જ્યારે ચીન માટેનો સકારાત્મક અભિપ્રાય 30 ટકાથી વધ્યો છે. આ બદલાવ માત્ર આંકડાકીય નથી, પરંતુ અમેરિકાની "સોફ્ટ પાવર"માં આવેલા ઘટાડાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.

કયા દેશોમાં અમેરિકા હજુ પણ આગળ?

પ્યુના સર્વે મુજબ હજુ પણ કેટલાક દેશોમાં અમેરિકાની છબી ચીન કરતાં વધુ મજબૂત છે. તેમાં મોટા ભાગના દેશો એવા છે જ્યાં ચીન સાથે સીધી વ્યૂહાત્મક સ્પર્ધા, સરહદી વિવાદ અથવા સુરક્ષાની ચિંતાઓ છે.

અમેરિકા હજુ પણ ચીન કરતાં વધુ લોકપ્રિય છે

આ તમામ દેશોમાં અમેરિકા માત્ર રાજકીય સાથી નથી, પરંતુ સુરક્ષા અને સંરક્ષણનો મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર પણ છે. તેથી અહીં જનમત વૈશ્વિક સરેરાશથી અલગ જોવા મળે છે.

ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળે કેટલો અસર કર્યો?

પ્યુ રિસર્ચના વિશ્લેષણ મુજબ અમેરિકાની છબીમાં સૌથી મોટો ઘટાડો ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળ દરમિયાન નોંધાયો છે. ટ્રમ્પના "America First" અભિગમ, વેપાર શુલ્ક, પરંપરાગત સાથી દેશો સાથેના મતભેદો અને વિદેશ નીતિના કેટલાક નિર્ણયો બાદ અનેક દેશોમાં અમેરિકાની વિશ્વસનીયતા ઘટી હોવાનું સર્વે સૂચવે છે. જો બાઇડનના કાર્યકાળ દરમિયાન પણ અમેરિકાની લોકપ્રિયતામાં ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, પરંતુ તે સમયે મોટાભાગના દેશોમાં અમેરિકા હજુ પણ ચીન કરતાં આગળ હતું. 2026માં પહેલીવાર આ સંતુલન ચીન તરફ વળ્યું છે.

માત્ર લોકપ્રિયતા નહીં, સોફ્ટ પાવરની લડાઈ

આ સર્વેનો અર્થ એ નથી કે ચીન આજે આર્થિક અથવા લશ્કરી રીતે અમેરિકાને પાછળ છોડી ચૂક્યું છે. વિશ્વ બેંક અને આંતરરાષ્ટ્રીય આર્થિક આંકડા મુજબ અમેરિકાનું અર્થતંત્ર હજુ પણ વિશ્વમાં સૌથી મોટું છે. પરંતુ કોઈ દેશની વૈશ્વિક અસર માત્ર GDP અથવા સૈન્ય શક્તિથી નક્કી થતી નથી. લોકો કોઈ દેશ વિશે શું વિચારે છે, તેને કેટલો વિશ્વાસપાત્ર માને છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય નેતૃત્વ માટે કેટલો યોગ્ય ગણે છે, તે પણ વૈશ્વિક પ્રભાવનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. આ જ કારણ છે કે પ્યુનો આ સર્વે બદલાતા વૈશ્વિક જનમતનો મહત્વપૂર્ણ સંકેત માનવામાં આવી રહ્યો છે.

વિશ્વના લોકો કોના પર વધુ વિશ્વાસ કરે છે - ટ્રમ્પ કે શી જિનપિંગ?

સર્વેમાં લોકોને પૂછવામાં આવ્યું કે વિશ્વના મુદ્દાઓ પર યોગ્ય નિર્ણય લેવા માટે તેઓ કયા નેતા પર વધુ વિશ્વાસ રાખે છે? પરિણામોમાં સૌથી મોટો ફેરફાર અહીં જોવા મળ્યો. અગાઉના વર્ષોમાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અનેક દેશોમાં શી જિનપિંગ કરતાં આગળ હતા, પરંતુ હવે ચિત્ર બદલાઈ ગયું છે.

નેતાઓ પર વિશ્વાસ : વૈશ્વિક ચિત્ર

બંને નેતાઓને મળેલો વિશ્વાસ ખૂબ ઊંચો નથી, પરંતુ સરખામણીએ શી જિનપિંગને વધુ સકારાત્મક પ્રતિસાદ મળ્યો છે.

યુરોપમાં સૌથી મોટો બદલાવ

યુરોપના મોટાભાગના વિકસિત દેશોમાં શી જિનપિંગને ટ્રમ્પ કરતાં વધુ વિશ્વાસ મળ્યો.

મહત્વની વાત એ છે કે આ દેશોમાં શી જિનપિંગ માટે અત્યંત ઊંચું સમર્થન નથી, પરંતુ ટ્રમ્પ પ્રત્યેનો વિશ્વાસ વધુ ઝડપથી ઘટ્યો છે.

ભારત સહિત કયા દેશોમાં ટ્રમ્પ હજુ પણ આગળ?

વિશ્વવ્યાપી ટ્રેન્ડથી અલગ, કેટલાક દેશોમાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ હજુ પણ શી જિનપિંગ કરતાં વધુ વિશ્વસનીય નેતા તરીકે જોવામાં આવે છે.

ટ્રમ્પને વધુ સમર્થન મળેલા મુખ્ય દેશો

દક્ષિણ કોરિયામાં બંને નેતાઓને લગભગ સમાન સમર્થન મળ્યું. ગયા સર્વેની સરખામણીએ ત્યાં ટ્રમ્પનો ફાયદો નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યો છે.

વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા પર કોણ આગળ?

આ પ્રશ્ન અમેરિકા માટે હજુ પણ સૌથી મજબૂત ક્ષેત્ર ગણાય છે. સર્વેમાં પૂછવામાં આવ્યું કે શું અમેરિકા અને ચીનની સરકારો પોતાના નાગરિકોની વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો આદર કરે છે? મોટાભાગના દેશોમાં હજુ પણ અમેરિકા આગળ છે, પરંતુ આ અંતર સતત ઘટી રહ્યું છે.

સૌથી મોટો ઘટાડો

સ્વીડન સિવાય કેનેડા, ફ્રાન્સ, જર્મની, ઇટાલી, નેધરલેન્ડ, સ્પેન અને દક્ષિણ કોરિયામાં પણ અમેરિકાની તરફેણમાં 25 ટકાથી વધુનો ઘટાડો નોંધાયો છે.

છતાં અમેરિકા ક્યાં મજબૂત છે?

બીજી તરફ બાંગ્લાદેશ, ઇન્ડોનેશિયા, મલેશિયા, થાઇલેન્ડ અને વેસ્ટ બેન્ક-ઇસ્ટ જેરુસલેમ જેવા વિસ્તારોમાં વધુ લોકો માને છે કે ચીન પોતાના નાગરિકોની સ્વતંત્રતાનો અમેરિકા કરતાં વધુ આદર કરે છે.

કોણ વધુ દખલ કરે છે - અમેરિકા કે ચીન?

પ્યુ રિસર્ચે 17 મધ્યમ આવક ધરાવતા દેશોમાં વિદેશ નીતિ અંગે અલગ પ્રશ્ન પૂછ્યો હતો. પરિણામ અમેરિકા માટે પડકારજનક રહ્યા.

અન્ય દેશોની બાબતોમાં દખલગીરી

એટલે કે સર્વે કરાયેલા મોટાભાગના દેશોમાં અમેરિકા વધુ હસ્તક્ષેપ કરતું દેશ હોવાનું માનવામાં આવે છે.

વિશ્વસનીય ભાગીદાર કોણ?

આ વિભાગમાં ચીનને સૌથી મોટો ફાયદો મળ્યો. ઘણા વિકાસશીલ દેશોમાં લોકો માને છે કે ચીન વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણ કરે છે, લાંબા ગાળાની ભાગીદારી કરે છે અને નાના દેશોના હિતોને વધુ મહત્વ આપે છે.

દેશવાર સરખામણી

દક્ષિણ આફ્રિકામાં 64 ટકા લોકોએ કહ્યું કે ચીન વૈશ્વિક શાંતિ અને સ્થિરતામાં યોગદાન આપે છે. 2023માં આ આંકડો 47 ટકા હતો, એટલે માત્ર ત્રણ વર્ષમાં 17 ટકાનો વધારો થયો.

લેટિન અમેરિકામાં બદલાતું સમીકરણ

એક સમય હતો જ્યારે લેટિન અમેરિકામાં અમેરિકાનું લગભગ એકહથ્થું પ્રભુત્વ હતું. પરંતુ હવે સ્થિતિ ઘણી બદલાઈ રહી છે.

અહીં હવે અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે સ્પષ્ટ અંતર જોવા મળતું નથી. આ પ્રદેશમાં ચીનના વધતા વેપાર અને રોકાણને આ પરિવર્તનનું એક મહત્વનું કારણ માનવામાં આવે છે. જો સર્વેના તમામ આંકડાઓને એકસાથે જોવામાં આવે તો એક રસપ્રદ ચિત્ર સામે આવે છે.

આ આંકડા દર્શાવે છે કે વિશ્વમાં ચીનની સ્વીકાર્યતા વધી રહી છે, પરંતુ સાથે જ અમેરિકા હજુ પણ વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને કેટલાક વ્યૂહાત્મક ગઠબંધનોમાં મજબૂત સ્થિતિ ધરાવે છે. એટલે કે, આ સ્પર્ધા એકતરફી નથી, પરંતુ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં અલગ-અલગ રીતે આગળ વધી રહી છે.

ચીનની છબી કેમ સુધરી રહી છે?

ચીને છેલ્લા દાયકામાં પોતાની વિદેશ નીતિનું કેન્દ્ર માત્ર વેપાર સુધી મર્યાદિત રાખ્યું નથી. તેણે વિકાસશીલ દેશોમાં રસ્તા, બંદરો, રેલવે, વીજ પ્રોજેક્ટ્સ, ઔદ્યોગિક પાર્ક અને ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં મોટા પાયે રોકાણ કર્યું છે. આ માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ પહેલ Belt and Road Initiative (BRI) છે. 2013માં શરૂ થયેલી આ પહેલ હેઠળ એશિયા, આફ્રિકા, યુરોપ અને લેટિન અમેરિકાના અનેક દેશોમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ હાથ ધરાયા છે. ઘણા વિકાસશીલ દેશો માટે ચીન હવે માત્ર ઉત્પાદન કેન્દ્ર નહીં, પરંતુ રોકાણકાર અને વિકાસ ભાગીદાર તરીકે પણ ઉભરી આવ્યું છે. જોકે BRI અંગે દેવાના ભાર, પારદર્શિતાનો અભાવ અને વ્યૂહાત્મક હિતો અંગે પશ્ચિમી દેશો તથા કેટલાક સંશોધકો સતત પ્રશ્નો ઉઠાવતા રહ્યા છે. તેથી ચીનની વધતી સ્વીકાર્યતા સાથે ટીકા પણ યથાવત્ છે.

અમેરિકા હજુ પણ ક્યાં સૌથી મજબૂત છે?

જો માત્ર લોકપ્રિયતાના આધારે નિર્ણય લેવામાં આવે તો ચીન આગળ દેખાય છે. પરંતુ વૈશ્વિક શક્તિનું સંપૂર્ણ ચિત્ર અલગ છે.

અમેરિકા અને ચીન : મુખ્ય સરખામણી

આ કોષ્ટક સ્પષ્ટ કરે છે કે લોકપ્રિયતામાં ઘટાડો થયો હોવા છતાં અમેરિકા હજુ પણ આર્થિક, નાણાકીય અને ટેક્નોલોજીકલ ક્ષેત્રે અત્યંત મજબૂત છે. બીજી તરફ ચીન ઉત્પાદન, ઇલેક્ટ્રિક વાહનો, બેટરી, સોલાર એનર્જી અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં પોતાની સ્થિતિ સતત મજબૂત બનાવી રહ્યું છે.

સોફ્ટ પાવર સામે હાર્ડ પાવર

આ એક્સપ્લેનરને સમજવા માટે બે શબ્દો સમજવા જરૂરી છે. Hard Power એટલે લશ્કરી શક્તિ, આર્થિક દબાણ, પ્રતિબંધો અને વ્યૂહાત્મક પ્રભાવ. Soft Power એટલે કોઈ દેશ પ્રત્યે લોકોનો વિશ્વાસ, તેની સંસ્કૃતિ, શિક્ષણ, ટેક્નોલોજી, કૂટનીતિ અને વૈશ્વિક પ્રતિષ્ઠા.

પ્યુ રિસર્ચનો સર્વે મુખ્યત્વે આ Soft Powerમાં આવેલા ફેરફારને દર્શાવે છે.

શું હવે દુનિયા બહુધ્રુવીય બની રહી છે?

બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી વિશ્વમાં લાંબા સમય સુધી અમેરિકા કેન્દ્રસ્થાને રહ્યું. જોકે છેલ્લા બે દાયકામાં ચીન, ભારત, યુરોપિયન યુનિયન અને કેટલાક પ્રાદેશિક ગઠબંધનોના વધતા પ્રભાવને કારણે ઘણા નિષ્ણાતો હવે દુનિયાને Multipolar World એટલે કે બહુધ્રુવીય વ્યવસ્થા તરફ આગળ વધી રહેલી માને છે. તેનો અર્થ એ નથી કે અમેરિકા નબળું પડી ગયું છે. તેનો અર્થ એટલો છે કે હવે અનેક દેશો માત્ર એક જ મહાશક્તિ પર આધારિત રહેવા માંગતા નથી.

ભારત માટે આનો અર્થ શું?

ભારત માટે આ બદલાવ સૌથી વધુ મહત્વનો છે. એક તરફ ભારત અમેરિકા સાથે QUAD, iCET, સેમિકન્ડક્ટર, સંરક્ષણ સહયોગ અને ઇન્ડો-પેસિફિક વ્યૂહરચનામાં ભાગીદાર છે. બીજી તરફ ભારત BRICS, Shanghai Cooperation Organisation (SCO) અને Global South જેવા મંચો પર ચીન, રશિયા અને અન્ય વિકાસશીલ દેશો સાથે પણ કામ કરે છે. ભારતની વિદેશ નીતિ લાંબા સમયથી Strategic Autonomy પર આધારિત છે. એટલે કે કોઈ એક મહાશક્તિના પ્રભાવ હેઠળ નહીં પરંતુ પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને સંબંધો જાળવવાની નીતિ. જો વિશ્વ ખરેખર બહુધ્રુવીય બનશે તો ભારત માટે વેપાર, ઉત્પાદન, રોકાણ અને કૂટનીતિમાં નવી તકો ઊભી થઈ શકે છે. પરંતુ સાથે અમેરિકા-ચીન સ્પર્ધા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પડકાર પણ વધશે.

શું આ સર્વેની મર્યાદાઓ પણ છે?

હા. આ સર્વે લોકોના અભિપ્રાયો દર્શાવે છે, સરકારોની સત્તાવાર વિદેશ નીતિ નહીં. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ દેશમાં લોકો ચીનને વધુ સકારાત્મક રીતે જોતા હોય તો તેનો અર્થ એ નથી કે તે દેશની સરકાર અમેરિકાથી દૂર થઈ રહી છે. તે જ રીતે જનમત સમય સાથે બદલાય પણ શકે છે. યુદ્ધ, આર્થિક સંકટ, વેપાર નીતિ અથવા રાજકીય નેતૃત્વમાં ફેરફાર આવતા થોડાં વર્ષોમાં પરિણામો બદલાઈ શકે છે. તેથી આ સર્વેને બદલાતા વૈશ્વિક વલણનો મહત્વપૂર્ણ સંકેત તરીકે જોવો વધુ યોગ્ય છે, અંતિમ સત્ય તરીકે નહીં.

Key Takeaways

પ્યુ રિસર્ચનો 2026નો સર્વે એક મહત્વપૂર્ણ સંકેત આપે છે - દુનિયાનો જનમત બદલાઈ રહ્યો છે. ચીન આજે માત્ર વિશ્વની બીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા નથી, પરંતુ અનેક દેશોમાં વધુ સ્વીકાર્ય વૈશ્વિક ભાગીદાર તરીકે પણ ઉભરી રહ્યું છે. બીજી તરફ અમેરિકાની પરંપરાગત સોફ્ટ પાવરને પડકાર મળી રહ્યો છે. પરંતુ એટલું જ સાચું છે કે અમેરિકા હજુ પણ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર, નાણાકીય વ્યવસ્થા, ટેક્નોલોજી, સંશોધન અને સુરક્ષા ગઠબંધનોમાં અગ્રેસર છે. તેથી આજની સ્થિતિને "અમેરિકાનો અંત" અથવા "ચીનનું સંપૂર્ણ વર્ચસ્વ" તરીકે જોવું યોગ્ય નહીં ગણાય. વાસ્તવમાં આ સર્વે એક એવા વિશ્વ તરફ ઈશારો કરે છે જ્યાં હવે એક જ મહાશક્તિ નહીં, પરંતુ અનેક પ્રાદેશિક અને વૈશ્વિક શક્તિઓ સાથે મળીને નવી વ્યવસ્થા ઊભી થઈ રહી છે. આગામી દાયકામાં આ સ્પર્ધા વધુ તેજ બનવાની શક્યતા છે અને ભારત જેવા દેશો માટે આ પરિવર્તન પડકાર પણ બનશે અને તક પણ.