Oil Reserves: પશ્ચિમ એશિયાના યુદ્ધમાં હોર્મુઝ સંકટે (Hormuz Crisis) ઘણા દેશોની મુશ્કેલીઓ વધારી દીધી છે. આ સંકટ બાદ ક્રૂડ ઓઈલનું સ્ટોરેજ કરવું અત્યંત જરૂરી બની ગયું છે. દુનિયાભરમાં ઓઈલ રિઝર્વને ખૂબ જ સાચવીને રાખવામાં આવે છે. આ માટે અમેરિકાથી લઈને ભારત સુધીના તમામ દેશો અલગ-અલગ વ્યૂહરચના (સ્ટ્રેટેજી) અપનાવે છે. જણાવી દઈએ કે અમેરિકા મીઠાની ગુફાઓમાં પોતાનું તેલ રાખે છે, જ્યારે ભારતમાં પણ માનવ-નિર્મિત ખડકાળ ગુફાઓ (Human-made rocky caves) છે, જ્યાં ક્રૂડ ઓઈલનો સંગ્રહ કરવામાં આવે છે.
16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ : જાણો કયા દેશે લીધા કડક પગલાં
કેટલું છે ગ્લોબલ ઓઈલ રિઝર્વ?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) ૨ મહિનાથી વધુ સમયથી બંધ છે, જેના કારણે ગ્લોબલ ઓઈલ સપ્લાય પર દબાણ વધી રહ્યું છે. માર્ચ ૨૦૨૬માં તેલની કિંમતોમાં અચાનક થયેલા વધારાને રોકવા માટે, ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સીના સભ્યો દ્વારા ૪૦૦ મિલિયન બેરલ ક્રૂડ ઓઈલ જાહેર કરવાના સંકલિત પગલાના ભાગરૂપે અમેરિકાએ પોતાના સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ સ્ટોરેજમાંથી ૧૭૨ મિલિયન બેરલ તેલ આપવાનું શરૂ કર્યું. વૈશ્વિક સ્તરે વર્ષ ૨૦૨૫ના અંત સુધીમાં ગ્લોબલ સ્ટ્રેટેજિક ઓઈલ રિઝર્વનો અંદાજ ૨.૫ અબજ બેરલ હતો, જેમાં સૌથી મોટો હિસ્સો ચીનનો હતો.
મીઠાની ગુફા (Salt Caverns)
'ધ કન્વર્સેશન'ના એક અહેવાલ મુજબ, 'વોશિંગ્ટન યુનિવર્સિટી'ના ઇન્ટરનેશનલ રિસર્ચના પ્રોફેસર અને ભૂતપૂર્વ પેટ્રોલિયમ જીઓલોજિસ્ટ સ્કોટ મોન્ટગોમરીએ જણાવ્યું હતું કે ઓઈલ રિઝર્વ માટે મીઠાની જગ્યા સૌથી આદર્શ છે. તેમણે જણાવ્યું, "ગુફાઓમાંથી તેલ કાઢવા અને તેને ફરીથી ભરવાની એક મર્યાદિત સંખ્યા જ હોય છે. તેમાં તેલ કાઢવા અને પાછું ભરવાની લગભગ ૫ સાઈકલ (ચક્ર)નું સિક્યોરિટી માર્જિન હોય છે. આ પ્રક્રિયામાં ગુફાની દિવાલોને વધુ નુકસાન થતું નથી. આવી સ્થિતિમાં ભૌગોલિક વાસ્તવિકતા એ જ છે કે આપણે નવી ગુફાઓ બનાવવી જ પડશે."
અમેરિકાનું ઓઈલ રિઝર્વ
અમેરિકામાં લુઈસિયાનાથી લઈને ટેક્સાસ સુધી ચારેય તરફ ઓઈલ ઈન્ડસ્ટ્રી ફેલાયેલી છે. અહીં આવેલી રિફાઇનરીઓમાં ટેન્કર્સ ખાડીના તળિયેથી કાઢવામાં આવેલા ક્રૂડ ઓઈલનો સંગ્રહ કરે છે. આ વિસ્તાર અંડરગ્રાઉન્ડ સોલ્ટ ડિપોઝિટ (ભૂગર્ભ મીઠાના ભંડાર)ના નેટવર્કનું ઘર પણ છે. તેને 'સોલ્ટ ડોમ' પણ કહેવામાં આવે છે. આની અંદર ઊંડાણમાં ઘણી ગુફાઓ છે, જે ૧૯૭૦ના દાયકામાં ખોદવામાં આવી હતી. અહીં અમેરિકાનો વિશાળ ઓઈલ રિઝર્વ અને સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ આવેલો છે. વર્તમાન સમયમાં અમેરિકાનું રિઝર્વ ૩૭૪ મિલિયન બેરલ તેલ છે, જે તેની ૭૧૪ મિલિયન બેરલની કુલ ક્ષમતા કરતાં હાલમાં ઘણું ઓછું છે.
શું છે ભારતની તૈયારી?
ભારત તરફથી ઓઈલ રિઝર્વની વ્યવસ્થાની વાત કરીએ તો, વર્ષ ૨૦૨૩માં સમાચાર આવ્યા હતા કે સરકારી એન્જિનિયરિંગ કન્સલ્ટિંગ ફર્મ 'એન્જિનિયર્સ ઈન્ડિયા લિમિટેડ' (EIL) દ્વારા રાજસ્થાનમાં મીઠાની ગુફાઓ પર આધારિત સ્ટ્રેટેજિક ઓઈલ રિઝર્વના વિકાસની શક્યતાઓ અને ફિઝિબિલિટી (વ્યવહારુતા)નો અભ્યાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. જો આ પ્લાનિંગ સફળ થશે, તો ભારતને પોતાની પહેલી મીઠાની ગુફાઓ પર આધારિત ઓઈલ સ્ટોરેજની સુવિધા મળી શકે છે. આ દેશની સ્ટ્રેટેજિક ઓઈલ રિઝર્વ ક્ષમતા વધારવાના સરકારના ઉદ્દેશ્યને અનુરૂપ છે.
અમેરિકાએ ઈરાન પર વરસાવ્યો કહેર : રડાર ઠેકાણા તબાહ; ભડકેલા તેહરાનનો મુંહતોડ જવાબ, કુવૈત ધ્રૂજ્યું!
