નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન શાહ પોતાના એક નિવેદનને કારણે ભારે રાજકીય દબાણનો સામનો કરી રહ્યા છે. ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના સરહદી વિવાદ અંગે સંસદમાં આપેલી તેમની ટિપ્પણી બાદ વિરોધ પક્ષો, વિદ્યાર્થી સંગઠનો અને વિવિધ રાજકીય જૂથોએ વિરોધનો મોરચો ખોલી દીધો છે. કાઠમંડુ સહિત દેશના અનેક વિસ્તારોમાં વિરોધ પ્રદર્શન યોજાઈ રહ્યા છે, જ્યારે સંસદમાં પણ આ મુદ્દે હંગામો જોવા મળ્યો છે. બાલેન શાહે ભારત અને નેપાળ બંને દ્વારા એકબીજાની જમીન પર કબજો હોવાનો ઉલ્લેખ કરતાં નિવેદન આપ્યું હતું, જેને લઈને રાજકીય વિવાદ વધુ ઘેરો બન્યો છે.
શું કહ્યું હતું બાલેન શાહે?
રવિવારે સંસદમાં સંબોધન દરમિયાન બાલેન શાહે કહ્યું હતું કે વડાપ્રધાન બન્યા બાદ તેમને જાણ થઈ કે માત્ર ભારતે જ નેપાળની જમીન પર કબજો કર્યો નથી, પરંતુ કેટલીક જગ્યાઓ પર નેપાળે પણ ભારતની જમીન પર કબજો જમાવ્યો છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આવા વિવાદોનો ઉકેલ બંને દેશો વચ્ચે ચર્ચા દ્વારા જ શક્ય છે.
તેમના આ નિવેદનનો હેતુ સરહદી વિવાદોના શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ પર ભાર મૂકવાનો હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે, પરંતુ વિરોધીઓએ તેને અલગ રીતે લીધો. નિવેદન જાહેર થતાં જ રાજકીય અને સામાજિક સ્તરે તેની ટીકા શરૂ થઈ ગઈ હતી.
કાઠમંડુમાં રસ્તા પર ઉતર્યા વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનો
સ્થાનિક મીડિયા અહેવાલો મુજબ કાઠમંડુના માઇતિઘર મંડલા વિસ્તારમાં સેકડો વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનો વિરોધ પ્રદર્શન માટે ભેગા થયા હતા. વિરોધીઓએ બાલેન શાહ પર રાષ્ટ્રહિત વિરુદ્ધ નિવેદન આપવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. પ્રદર્શન દરમિયાન “સંપ્રભુતાનું રક્ષણ કરો” જેવા સૂત્રોચ્ચારો કરવામાં આવ્યા હતા. કેટલાક પ્રદર્શનકારીઓએ વડાપ્રધાન પાસે જાહેર માફી માંગવાની માંગણી કરી હતી, જ્યારે કેટલાક જૂથોએ તેમના રાજીનામાની પણ માંગ ઉઠાવી હતી. વિરોધીઓનું કહેવું છે કે આવા નિવેદનોને કારણે નેપાળના લાંબા સમયથી ચાલતા સરહદી દાવાઓ નબળા પડી શકે છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે દેશની સ્થિતિને નુકસાન પહોંચી શકે છે.
વિરોધ પક્ષો પણ થયા આક્રમક
વિદ્યાર્થી સંગઠનો ઉપરાંત મુખ્ય વિરોધ પક્ષોએ પણ આ મુદ્દે બાલેન શાહને ઘેરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. નેપાળી કોંગ્રેસ સાથે સંકળાયેલા તરુણ દળે કાઠમંડુમાં શાંતિપૂર્ણ વિરોધ માર્ચ યોજી વડાપ્રધાનની ટિપ્પણીને બેદરકાર ગણાવી હતી. દેશના અન્ય શહેરોમાં પણ વિવિધ સંગઠનો દ્વારા વિરોધ કાર્યક્રમો યોજાયા હતા. રાજકીય નિરીક્ષકોનું માનવું છે કે આ મુદ્દો હવે માત્ર એક નિવેદન પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો નથી, પરંતુ તે નેપાળની આંતરિક રાજનીતિનો મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો બની ગયો છે.
સંસદમાં પણ વધ્યો વિવાદ
બાલેન શાહ સામેનો વિરોધ માત્ર રસ્તાઓ સુધી મર્યાદિત રહ્યો નથી. સોમવારે યોજાનારી નેશનલ એસેમ્બલીની બેઠકમાં પણ આ મુદ્દે ભારે હંગામો જોવા મળ્યો હતો.
વિપક્ષી સાંસદોએ માંગ કરી હતી કે વડાપ્રધાન વ્યક્તિગત રીતે સંસદ સમક્ષ હાજર રહી પોતાના નિવેદન અંગે સ્પષ્ટતા કરે. તેમનું કહેવું છે કે સરહદી વિવાદ અને રાષ્ટ્રીય સંપ્રભુતા સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પર વડાપ્રધાનનું દરેક નિવેદન અત્યંત મહત્વ ધરાવે છે અને તેથી તેમની સ્પષ્ટતા જરૂરી છે. આ કારણસર સંસદની કાર્યવાહી પણ પ્રભાવિત થઈ હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
શા માટે થયો વિવાદ?
નેપાળ લાંબા સમયથી ભારત સાથે કેટલાક સરહદી વિસ્તારો અંગે દાવો કરતું આવ્યું છે. ખાસ કરીને કાલાપાની, લિપુલેખ, લિમ્પિયાધુરા અને સુસ્તા જેવા વિસ્તારો બંને દેશો વચ્ચે ચર્ચાનો વિષય રહ્યા છે.
નેપાળના ઘણા રાજકીય નેતાઓ અને નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે બાલેન શાહનું નિવેદન આ દાવાઓને નબળા પાડે છે. તેમના અનુસાર જ્યારે નેપાળ લાંબા સમયથી કેટલાક વિસ્તારોને પોતાની ભૂમિ ગણાવી રહ્યું છે ત્યારે વડાપ્રધાનનું નિવેદન ભારતના પક્ષને મજબૂત બનાવી શકે છે. વિરોધીઓનો દાવો છે કે આ પ્રકારની જાહેર ટિપ્પણીઓ રાજદ્વારી સ્તરે નેપાળની સ્થિતિને અસર કરી શકે છે.
વિદેશ મંત્રાલયે આપી સ્પષ્ટતા
વિવાદ વધતા નેપાળના વિદેશ મંત્રાલયને પણ આગળ આવવું પડ્યું હતું. મંત્રાલયના પ્રવક્તા લોક બહાદુર પૌડેલ ક્ષેત્રીએ સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું કે વડાપ્રધાનના નિવેદનને ખોટી રીતે રજૂ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
તેમણે જણાવ્યું કે બાલેન શાહનો ઉલ્લેખ મુખ્યત્વે સરહદ નજીક આવેલા "નો-મેન્સ લેન્ડ" વિસ્તારોમાં થયેલા અતિક્રમણને લઈને હતો. તેને નેપાળના સત્તાવાર સરહદી દાવાઓ સાથે જોડીને જોવું યોગ્ય નથી.
મંત્રાલયે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે નેપાળની સરહદી નીતિ અને દાવાઓમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી.
બાલેન શાહ માટે રાજકીય પડકાર
આ વર્ષે માર્ચમાં વડાપ્રધાન પદ સંભાળનાર બાલેન શાહ માટે આ વિવાદ એક મોટા રાજકીય પડકાર તરીકે ઉભરી રહ્યો છે. સત્તા સંભાળ્યા બાદ થોડા જ મહિનાઓમાં તેઓ વિરોધ પક્ષો અને જનતાના એક વર્ગના નિશાન પર આવી ગયા છે. આગામી દિવસોમાં તેઓ આ મુદ્દે વધુ સ્પષ્ટતા આપે છે કે નહીં અને વિરોધ પક્ષોની માંગનો શું જવાબ આપે છે તે મહત્વપૂર્ણ રહેશે. રાજકીય નિરીક્ષકો માને છે કે આ વિવાદના પરિણામો તેમના રાજકીય ભવિષ્ય અને સરકારની સ્થિરતા પર પણ અસર કરી શકે છે.
