મિડલ ઈસ્ટનો દરિયો ફરી દુનિયાના સૌથી જોખમી ભૂરાજકીય મંચમાં ફેરવાઈ રહ્યો છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર વધતા તણાવ વચ્ચે અમેરિકન નૌકાદળના USS Dwight D. Eisenhowerનું ફરી સમુદ્રમાં ઉતરવું એ માત્ર એક સૈન્ય ઘટના નથી; તે ઈરાન, વૈશ્વિક તેલબજાર અને અમેરિકાની મિડલ ઈસ્ટ વ્યૂહરચના માટે એક મોટો સંકેત માનવામાં આવે છે.
હોર્મુઝ પર અમેરિકાની નજર, Eisenhowerની વાપસી કેમ મહત્વપૂર્ણ?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની આસપાસ વધતા તણાવ વચ્ચે અમેરિકન નૌકાદળના સુપરકેરિયર USS Dwight D. Eisenhower (CVN-69) ફરી કાર્યરત થયું છે. અહેવાલો મુજબ, અમેરિકાએ ઈરાન સાથે વધતા તણાવને ધ્યાનમાં રાખીને આ એરક્રાફ્ટ કેરિયરને મિડલ ઈસ્ટના વ્યૂહાત્મક મોરચા પર તૈનાત કરવાની તૈયારી કરી છે. Eisenhowerએ 24 એપ્રિલે પોતાના સમુદ્રી પરીક્ષણો અપેક્ષા કરતાં વહેલા પૂર્ણ કર્યા છે, જે અમેરિકાની આક્રમક નૌસૈનિક હાજરીનો પુરાવો છે.
અમેરિકન નૌકાદળના સત્તાવાર નિવેદન મુજબ, Norfolk Naval Shipyard ખાતે જરૂરી મરામત અને આધુનિકીકરણ (Planned Incremental Availability) બાદ જહાજે 'Sea Trials' સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કર્યા છે. નૌકાદળે આ વહેલી તૈયારીને “critical national security imperative” (ગંભીર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અનિવાર્યતા) ગણાવી છે. જોકે Eisenhowerની આગામી તહેનાતીનું ચોક્કસ સ્થળ હજુ જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી, પરંતુ મિડલ ઈસ્ટમાં તેની સંભવિત હાજરીએ અત્યારથી જ ગરમાવો વધારી દીધો છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ: વૈશ્વિક ઊર્જાની જીવાદોરી
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર્શિયન ગલ્ફને ઓમાન અને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડતો અત્યંત સંકુચિત છતાં વ્યૂહાત્મક માર્ગ છે. વિશ્વના મોટાભાગના ઊર્જા આયાતકાર દેશો માટે આ રૂટ તેલ અને LNG સપ્લાયનું કેન્દ્ર છે. U.S. Energy Information Administration (EIA)ના ડેટા મુજબ, વૈશ્વિક તેલ વ્યાપારનો આશરે 25% હિસ્સો આ સાંકડી પટ્ટીમાંથી પસાર થાય છે. આ જ કારણ છે કે હોર્મુઝમાં સૈન્ય હલચલ માત્ર ઈરાન-અમેરિકા પૂરતી મર્યાદિત નથી. તેની સીધી અસર ભારત, ચીન, જાપાન અને યુરોપ જેવા દેશોની અર્થવ્યવસ્થાઓ પર પડે છે. 2024માં હોર્મુઝમાંથી પસાર થતો ક્રૂડ તેલનો મોટો જથ્થો એશિયાઈ બજારો તરફ ગયો હતો. અહીં કોઈપણ અવરોધ એટલે કે ઇંધણના ભાવમાં વધારો અને વૈશ્વિક મોંઘવારીમાં ઉછાળો.
અમેરિકન એરક્રાફ્ટ કેરિયરની હાજરીનો વ્યૂહાત્મક અર્થ
એરક્રાફ્ટ કેરિયર એ માત્ર યુદ્ધજહાજ નથી, પરંતુ સમુદ્રમાં તરતું એક શક્તિશાળી એરબેઝ છે. USS Dwight D. Eisenhower ફાઇટર જેટ્સ, મિસાઇલ ડિફેન્સ સિસ્ટમ અને સર્વેલન્સ ક્ષમતાઓથી સજ્જ છે. તેની હાજરી વિરોધી દેશોને સંદેશ આપે છે કે અમેરિકા દૂરના મોરચે પણ લાંબા સમય સુધી લશ્કરી ક્ષમતા જાળવી રાખવા સક્ષમ છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, મિડલ ઈસ્ટમાં અમેરિકાના ત્રણ એરક્રાફ્ટ કેરિયર્સની હાજરી 2003 પછી પહેલીવાર જોવા મળી રહી છે. આ સ્થિતિ સૂચવે છે કે વોશિંગ્ટન હોર્મુઝ અને રેડ સી (લાલ સમુદ્ર)ના તણાવને ગંભીર પ્રાદેશિક સંકટ તરીકે જોઈ રહ્યું છે. આ તણાવને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં Brent Crude અને WTIના ભાવમાં પણ મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા માટે મિડલ ઈસ્ટ સૌથી મહત્વનું ક્ષેત્ર છે. જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તણાવ વધે અથવા માર્ગ અવરોધાય, તો ભારતમાં કાચા તેલના ભાવ વધશે, જેની સીધી અસર પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ અને સામાન્ય જનતાના ખિસ્સા પર પડશે. વધુમાં, શિપિંગ ઇન્શ્યોરન્સ અને પરિવહન ખર્ચ વધવાથી આયાત-નિકાસ પર પણ માઠી અસર પડી શકે છે.
આ પણ વાંચો : ઈરાન યુદ્ધ વચ્ચે ભારત માટે સૌથી મોટા સમાચાર : 1 મહિનાથી ગાયબ LNG ટેન્કર હોર્મુઝની 'કસોટી' પાર કરી ભારત પહોંચ્યું
