દેશ આઝાદ થયાને 78 વર્ષ પૂર્ણ થવા આવ્યા છે. ડિજિટલ ઈન્ડિયા, ઘર-ઘર નળ યોજના અને ગ્રામ વિકાસના દાવાઓ વચ્ચે પણ ગુજરાતના કેટલાક અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં આજે એવી પરિસ્થિતિ જોવા મળે છે, જે વિકાસના દાવાઓ સામે અનેક પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. નર્મદા જિલ્લાના અંતરિયાળ વિસ્તારમાં આવેલું તુમડાવાડી ગામ તેનું જીવંત ઉદાહરણ છે, જ્યાં આશરે 600 લોકોની વસતી હોવા છતાં આજે પણ લોકો મૂળભૂત સુવિધાઓ માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે. આદિવાસી બહુલ આ ગામમાં વર્ષો સુધી પીવાના શુદ્ધ પાણીની કોઈ વ્યવસ્થા નહોતી. ગામના લોકો નજીકની ખાડી અને કોતરોમાંથી વાડકા તથા બેડાંમાં પાણી ભરી માઈલો સુધી ચાલીને પોતાના ઘરો સુધી પહોંચાડતા હતા. આ પાણી પીવા માટે યોગ્ય ન હોવા છતાં જીવતા રહેવા માટે લોકો પાસે બીજો કોઈ વિકલ્પ નહોતો. મહિલાઓ, વૃદ્ધો અને બાળકો માટે આ દૈનિક સંઘર્ષ જીવનનો એક ભાગ બની ગયો હતો.
પાણી માટેનો સંઘર્ષ બન્યો જીવનની કડવી હકીકત
તુમડાવાડી ગામમાં વર્ષોથી પીવાના પાણીની સુવિધા ન હોવાથી ગ્રામજનોને ભારે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડતો હતો. ગામની આસપાસના ખાબોચિયાં અને કુદરતી પાણીના સ્ત્રોતો પર લોકો નિર્ભર હતા. ઉનાળાના દિવસોમાં પાણીનો પ્રશ્ન વધુ ગંભીર બનતો હતો અને અનેક પરિવારોને પીવાના પાણી માટે લાંબા અંતર સુધી જવું પડતું હતું.
સ્થાનિક લોકોના જણાવ્યા મુજબ, પાણી લાવવા માટે મહિલાઓને રોજ અનેક કિલોમીટર ચાલવું પડતું હતું. એક તરફ રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા કરોડો રૂપિયાની પાણી યોજનાઓની જાહેરાતો કરવામાં આવે છે, તો બીજી તરફ તુમડાવાડી જેવા ગામોમાં લોકો આજે પણ મૂળભૂત જરૂરિયાત માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે.
વીજળી અને રસ્તાની સુવિધાથી પણ વંચિત
માત્ર પાણી જ નહીં, પરંતુ તુમડાવાડી ગામમાં વીજળી અને રસ્તા જેવી પ્રાથમિક સુવિધાઓનો પણ અભાવ છે. આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે બાજુના દુધલીવેર ગામના ખેડૂતો માટેની કૃષિ વીજ લાઈન તુમડાવાડીમાંથી પસાર થાય છે, છતાં ગામના ઘરો સુધી આજે પણ વીજળી પહોંચી નથી.
ગામમાં અંદાજે 150 જેટલા મકાનો છે, પરંતુ મોટાભાગના ઘરો કાચા અને ઝૂંપડપટ્ટી જેવા છે. ગ્રામજનોનો આક્ષેપ છે કે જંગલ વિભાગ તરફથી પાકા મકાનો બનાવવા માટે જરૂરી મંજૂરી આપવામાં આવતી નથી, જેના કારણે લોકો વર્ષોથી કાચા મકાનોમાં જીવન વિતાવી રહ્યા છે. રસ્તાની સુવિધા ન હોવાથી વરસાદી મોસમ દરમિયાન ગામનો સંપર્ક અન્ય વિસ્તારો સાથે તૂટી જવાની સ્થિતિ પણ સર્જાય છે. આ કારણે શિક્ષણ, આરોગ્ય અને રોજગારી જેવી સેવાઓ સુધી પહોંચવામાં પણ મુશ્કેલી ઉભી થાય છે.
આ પણ વાંચો: ગુજરાતના 45 તાલુકામાં વરસાદની એન્ટ્રી : સાબરકાંઠાથી વલસાડ સુધી ગાજવીજ સાથે વરસ્યા મેઘરાજા
સરકારી દસ્તાવેજોથી પણ વંચિત અનેક પરિવારો
ગામમાં વિકાસના અભાવનું બીજું ચિંતાજનક પાસું એ છે કે અનેક લોકો હજુ સુધી જરૂરી સરકારી દસ્તાવેજોથી વંચિત છે. મળતી માહિતી અનુસાર ગામના માત્ર 41 લોકોના આધાર કાર્ડ બન્યા છે, જ્યારે ઘણા પરિવારો પાસે રાશન કાર્ડ, ઘરવેરાની પાવતી અને અન્ય જરૂરી દસ્તાવેજો પણ ઉપલબ્ધ નથી. આ પરિસ્થિતિના કારણે લોકો સરકારની વિવિધ કલ્યાણકારી યોજનાઓનો લાભ પણ મેળવી શકતા નથી. જેના કારણે ગરીબી અને પછાતપણું વધુ ઘેરું બનતું જાય છે.
ખેતી માત્ર ચોમાસા સુધી મર્યાદિત
તુમડાવાડીના મોટાભાગના લોકો ખેતી અને મજૂરી પર નિર્ભર છે. પરંતુ સિંચાઈની કોઈ વ્યવસ્થા ન હોવાથી ખેડૂતો માત્ર ચોમાસા દરમિયાન જ ખેતી કરી શકે છે. વર્ષના બાકીના સમયગાળામાં રોજગારી અને આવકના મર્યાદિત સાધનો હોવાથી પરિવારો આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરે છે. કૃષિ માટે પાણી અને આધુનિક સુવિધાઓના અભાવને કારણે ખેડૂતોને યોગ્ય ઉત્પાદન મળતું નથી, જેના કારણે ગામનો વિકાસ પણ અટકી ગયો છે.
આ પણ વાંચો: અમદાવાદમાં રિક્ષામાં બેસતા પહેલાં જાણી લેજો આ કિસ્સો : તમે પણ બની શકો આવી ખતરનાક ઘટનાનો ભોગ
જિલ્લા પંચાયતના નવા પ્રમુખે કરાવ્યું પ્રથમ કામ
તાજેતરમાં આમ આદમી પાર્ટીના નર્મદા જિલ્લા પંચાયતના નવા પ્રમુખ તરીકે જવાબદારી સંભાળ્યા બાદ તુમડાવાડી ગામમાં પીવાના પાણીની સમસ્યાને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. તેમના કાર્યકાળના પ્રથમ મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે ગામમાં બોરવેલની સુવિધા ઉભી કરવામાં આવી છે. બોરવેલ શરૂ થતાં ગામમાં ખુશીનો માહોલ જોવા મળ્યો હતો. વર્ષોથી પાણી માટે સંઘર્ષ કરતા ગ્રામજનો માટે આ સુવિધા રાહત સમાન બની છે. સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે હવે ઓછામાં ઓછું પીવાના પાણી માટે લાંબા અંતર સુધી જવું નહીં પડે.
વિકાસના દાવાઓ વચ્ચે અનેક સવાલો
તુમડાવાડી અને નજીકના દુધલીવેર જેવા ગામોની સ્થિતિ અનેક સવાલો ઉભા કરે છે. વિકાસના દાવાઓ અને સરકારી યોજનાઓ વચ્ચે આવા ગામો વર્ષો સુધી મૂળભૂત સુવિધાઓથી વંચિત કેમ રહ્યા? તંત્રની નજર આ અંતરિયાળ વિસ્તારો સુધી કેમ પહોંચી નહીં? આ પ્રશ્નો આજે પણ સ્થાનિક લોકોના મનમાં છે.
હાલ બોરવેલની શરૂઆતથી આશાનું એક નવું કિરણ દેખાયું છે, પરંતુ ગામને સાચા અર્થમાં વિકાસના માર્ગે લાવવા માટે પાણી, વીજળી, રસ્તા, આવાસ, શિક્ષણ અને આરોગ્ય જેવી અનેક સુવિધાઓ હજુ પણ જરૂરી છે. આગામી સમયમાં તંત્ર અને સ્થાનિક પ્રતિનિધિઓ આ દિશામાં કેટલું કામ કરે છે તેના પર ગ્રામજનોની નજર ટકેલી છે.
