ગુજરાત સરકાર દ્વારા શાળા પ્રવેશોત્સવ અને ગુણોત્સવ જેવા અભિયાનો દ્વારા શૈક્ષણિક નોંધણી અને ગુણવત્તા સુધારવાના દાવાઓ વચ્ચે રાજકોટ જિલ્લામાંથી ચિંતાજનક આંકડા સામે આવ્યા છે. જિલ્લા શિક્ષણાધિકારી (DEO) કચેરી દ્વારા હાથ ધરાયેલા વ્યાપક સર્વેમાં ખુલાસો થયો છે કે ચાલુ વર્ષે જિલ્લામાં કુલ 32,948 વિદ્યાર્થીઓએ અભ્યાસ અધવચ્ચે છોડી દીધો હતો. આ આંકડો માત્ર શૈક્ષણિક પડકાર જ નહીં, પરંતુ સામાજિક અને આર્થિક પરિસ્થિતિઓ તરફ પણ ગંભીર સંકેત આપે છે.
જિલ્લાના કુલ 1,48,269 વિદ્યાર્થીઓના ટ્રેકિંગ સર્વે દરમિયાન આ હકીકત સામે આવી હતી. શિક્ષણ વિભાગે ખાસ અભિયાન ચલાવી આમાંથી 20,406 વિદ્યાર્થીઓને ફરી શાળાના મુખ્ય પ્રવાહમાં જોડવામાં સફળતા મેળવી છે. તેમ છતાં હજુ 12,542 બાળકો એવા છે, જેઓ શિક્ષણથી સંપૂર્ણપણે વંચિત છે અને શાળામાં પરત ફર્યા નથી.
આ પણ વાંચો: રેતીના તોફાનની ચેતવણી : 20 રાજ્યો માટે 48 કલાકનું એલર્ટ, જાણો આગામી 5 દિવસમાં હવામાન કેવું રહેશે?
નવા શૈક્ષણિક સત્ર પહેલાં ચિંતાજનક ચિત્ર
ગુજરાતમાં ઉનાળુ વેકેશન પૂર્ણ થયા બાદ આગામી 8 જૂનથી નવું શૈક્ષણિક સત્ર શરૂ થવાનું છે. જોકે વેકેશન લંબાવવું કે નહીં તે અંગે સરકારનો અંતિમ નિર્ણય હજુ બાકી છે. આ દરમિયાન રાજકોટ જિલ્લાના શિક્ષણ વિભાગે નવા પ્રવેશ અને ડ્રોપઆઉટ વિદ્યાર્થીઓના આંકડા જાહેર કરતાં સમગ્ર શિક્ષણ વ્યવસ્થાની સ્થિતિ ચર્ચામાં આવી છે.
આવતા શૈક્ષણિક વર્ષ માટે રાજકોટ શહેર વિસ્તારમાં બાલવાટિકામાં 2,841 અને ધોરણ-1માં 737 બાળકોના પ્રવેશ નોંધાયા છે. જ્યારે ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં બાલવાટિકામાં 11,613 અને ધોરણ-1માં 710 બાળકો નવા શૈક્ષણિક વર્ષમાં પ્રવેશ લેશે. સમગ્ર જિલ્લામાં મળીને બાલવાટિકામાં 14,454 અને ધોરણ-1માં 1,447 બાળકોની નોંધણી થઈ છે.
શાળા પ્રવેશોત્સવ આગામી 18થી 20 જૂન દરમિયાન કાયદાકીય માર્ગદર્શિકા મુજબ યોજાવાનો છે. જોકે ડ્રોપઆઉટ વિદ્યાર્થીઓના મોટા આંકડાને કારણે આ કાર્યક્રમોની અસરકારકતા અંગે પ્રશ્નો ઊભા થઈ રહ્યા છે.
આ પણ વાંચો: કોણ છે અનિમેષ કુજુર અને ગુરિન્દરવીર સિંહ? : PM મોદીએ મન કી બાતમાં કર્યા વખાણ, જાણો શું કહ્યું
ધોરણ 8 પછી વધે છે ડ્રોપઆઉટનું પ્રમાણ
સર્વેના આંકડાઓનું વિશ્લેષણ કરતાં સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ સામે આવી છે કે પ્રાથમિક શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યા બાદ વિદ્યાર્થીઓમાં અભ્યાસ છોડવાનું પ્રમાણ ઝડપથી વધી જાય છે. ખાસ કરીને માધ્યમિક શિક્ષણમાં પ્રવેશ પછી ડ્રોપઆઉટ દરમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળે છે.
ધોરણ 8માં 6,055 વિદ્યાર્થીઓએ અભ્યાસ છોડ્યો હોવાનું નોંધાયું છે. ધોરણ 9માં આ સંખ્યા 3,816 છે, જ્યારે ધોરણ 10માં સૌથી વધુ 10,361 વિદ્યાર્થીઓ શિક્ષણમાંથી બહાર થઈ ગયા છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે બોર્ડ પરીક્ષાના વર્ષ સુધી પહોંચતા પહેલાં જ મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ શિક્ષણ પ્રણાલીમાંથી બહાર નીકળી રહ્યા છે.
ધોરણ 1થી 7 સુધીના વર્ગોમાં પણ દર વર્ષે સરેરાશ 1,400થી 2,000 જેટલા વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ છોડતા હોવાનું સામે આવ્યું છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ પાછળ આર્થિક મુશ્કેલીઓ, સ્થળાંતર, બાળમજૂરી, પરિવારની જવાબદારીઓ અને શૈક્ષણિક રસમાં ઘટાડો જેવા અનેક કારણો જવાબદાર હોઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો: આજે આકાશમાં જોવા મળશે દુર્લભ 'બ્લૂ મૂન' : જાણો ભારતમાં કયા સમયે દેખાશે
રાજકોટ શહેરમાં સૌથી વધુ બાળકો શિક્ષણથી વંચિત
શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા પુનઃપ્રવેશ માટેના પ્રયાસો છતાં હજુ 12,542 બાળકો શાળાની બહાર છે. તેમાં સૌથી વધુ ચિંતાજનક સ્થિતિ રાજકોટ મહાનગરપાલિકા વિસ્તારમાં જોવા મળી છે.
રાજકોટ કોર્પોરેશન વિસ્તારમાં એકલા 4,677 બાળકો હજુ સુધી શિક્ષણના મુખ્ય પ્રવાહમાં જોડાયા નથી. આ સમગ્ર જિલ્લાની કુલ સંખ્યાનો મોટો હિસ્સો છે. ગ્રામ્ય તાલુકાઓમાં રાજકોટ તાલુકામાં 1,402, જસદણમાં 1,171, જેતપુરમાં 903, ધોરાજીમાં 831 અને ઉપલેટામાં 784 બાળકો હજુ શાળાથી દૂર છે.
આંકડાઓ સૂચવે છે કે શહેરી અને ગ્રામ્ય બંને વિસ્તારોમાં ડ્રોપઆઉટની સમસ્યા ગંભીર છે, જોકે શહેરી વિસ્તારમાં સ્થળાંતર અને આર્થિક અસમાનતા જેવા પરિબળો વધુ અસરકારક હોઈ શકે છે.
શિક્ષણ વિભાગની વિશેષ ટ્રેકિંગ ડ્રાઇવ
આ મુદ્દે જિલ્લા શિક્ષણાધિકારી દીક્ષીત પટેલે જણાવ્યું છે કે જિલ્લામાં 100 ટકા વિદ્યાર્થીઓનું ટ્રેકિંગ પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું છે. જે વિદ્યાર્થીઓ હજુ શાળામાં પરત ફર્યા નથી, તેમના માટે ખાસ ટ્રેકિંગ ફોર્મ તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે.
વિભાગની ટીમો વાલીઓનો સીધો સંપર્ક કરી રહી છે અને બાળકોને ફરી શાળામાં દાખલ કરવા માટે કાઉન્સેલિંગ કરવામાં આવી રહ્યું છે. વિભાગનું લક્ષ્ય તમામ 12,542 બાળકોને ફરી શિક્ષણના મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવાનું છે જેથી તેમનું ભવિષ્ય જોખમમાં ન પડે.
આ પણ વાંચો: 'તૈયાર રહેજો, વરસાદ હવે દૂર નથી!' : અંબાલાલ પટેલે કરી ભૂક્કા કાઢી નાખતી આગાહી, આ તારીખે ગુજરાતમાં ધબધબાટી બોલાવશે મેઘરાજા
માત્ર પ્રવેશોત્સવ નહીં, જાળવણી પણ પડકાર
શૈક્ષણિક નિષ્ણાતો માને છે કે માત્ર નવા પ્રવેશ વધારવા પૂરતું નથી, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓને શાળામાં જાળવી રાખવા માટે વધુ અસરકારક નીતિઓની જરૂર છે. ખાસ કરીને ધોરણ 8 પછી વધતા ડ્રોપઆઉટ દરને ધ્યાનમાં રાખીને કારકિર્દી માર્ગદર્શન, સ્કોલરશિપ, કાઉન્સેલિંગ અને આર્થિક સહાય જેવી યોજનાઓને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂરિયાત છે.
રાજકોટ જિલ્લાના આ આંકડાઓ રાજ્યની શિક્ષણ વ્યવસ્થા માટે ચેતવણીરૂપ છે. જો સમયસર અસરકારક પગલાં નહીં લેવાય તો હજારો બાળકોનું ભવિષ્ય શિક્ષણના અભાવે પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
