બિહારથી બંગાળ સુધી : વોટર લિસ્ટને બદલી રહ્યું છે SIR, જાણો કેવી રીતે થઈ રહ્યું છે, શું છે રાજકીય ચર્ચાઓ?

દેશના મોટા મેટ્રો શહેરોથી લઈને નાના તાલુકા અને દૂરના ગામડાં સુધી, મતદાર યાદીઓને સુધારવા માટે દેશવ્યાપી સ્તરે Special Intensive Revision (SIR) હેઠળ વ્યાપક અને તાત્કાલિક કવાયત શરૂ છે. બૂથ-લેવલ અધિકારીઓ ઘર-ઘર જઈને મતદાર વિગતોની પુષ્ટિ અને સુધારા કરી રહ્યા છે. વિશ્વના સૌથી મોટા ચૂંટણી ડેટાબેઝમાંથી એકને વધુ સચોટ બનાવવાનો પ્રયાસ.

રાજકીય પક્ષોની ચિંતા અને વધતું તણાવ

ચૂંટણી પંચ મહત્વપૂર્ણ ચૂંટણીઓ પહેલા યાદીઓ અપડેટ કરવા દોડતું હોય ત્યારે રાજકીય પક્ષો ચેતવણી આપી રહ્યા છે. વિપક્ષનો દાવો છે કે SIR ફક્ત ડુપ્લિકેશન દૂર કરવા પૂરતી નથી, પરંતુ કેટલાક મતદાર જૂથોને અપ્રમાણસર અસર કરી શકે છે. સુપ્રિમ કોર્ટમાં મામલો ચાલી રહ્યો હોવાથી અને લાખો લોકો પ્રક્રિયામાં ભાગ લઈ રહ્યા હોવાથી વાતાવરણ વધુ સાવચેત બન્યું છે.

ચૂંટણી પંચનો અભિગમ: લોકશાહી મજબૂત કરવા જરૂરી

CEC જ્ઞાનેશ કુમાર કહે છે કે વિશ્વની સૌથી મોટી મતદાર યાદી શુદ્ધિકરણ પ્રક્રિયા હાલના સમયમાં અત્યંત જરૂરી છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યો કે અત્યાર સુધી આવી સંપૂર્ણ કવાયત ફક્ત બિહારમાં હાથ ધરવામાં આવી છે. જ્યારે આ પ્રક્રિયા 12 રાજ્યોમાં 510 મિલિયન મતદારો સુધી પહોંચશે, ત્યારે તે ઐતિહાસિક હશે.

તેમના અનુસાર, આ કવાયત માત્ર વહીવટી પ્રક્રિયા નહીં પરંતુ મતદાર યાદીની વિશ્વસનીયતા જાળવવા માટેનો મૂળભૂત પગલું છે.

SIR અને તેની બંધારણીય પાયાની સમજ

ભારતીય બંધારણની કલમ 324 ચૂંટણી પંચને સંપૂર્ણ સત્તા આપે છે કે તે ચૂંટણી પ્રક્રિયાની અખંડિતતા જાળવે.
તેને વધુ મજબૂત બનાવે છે 1950નો Representation of the People Act, જે કમિશનને નિયમિત સુધારણા (Summary Revision)થી આગળ જવાની પરવાનગી આપે છે.

SIR એ કોઈ તાત્કાલિક ઉપાય નહીં પરંતુ કાયદેસર આધારિત સાધન છે, જે ત્યારે ઉપયોગમાં લેવાય છે જ્યારે નિયમિત યાદી જાળવણી પૂરતી ન હોય.

સારાંશ પુનરાવર્તન અને SIR વચ્ચેનો ફરક

• Summary Revision: ફક્ત નવા પાત્ર મતદારો અને સામાન્ય સુધારા

• SIR:

  • ઘરે-ઘરે ચકાસણી

  • દસ્તાવેજોની પુષ્ટિ

  • મોટા પાયે ડેટા ઓડિટ

  • મતદારોને પોતે ફેરફાર કરવાની રાહ નહીં, BLO સાક્ષાત ચકાસણી કરશે

SIR આસપાસ વધતો રાજકીય વિવાદ

SIRને લઈને રાજકીય તોફાન ઉછળ્યું છે.
કોંગ્રેસ ડિસેમ્બરના પહેલા અઠવાડિયામાં દિલ્હી ખાતે મોટું વિરોધ પ્રદર્શન યોજવા તૈયાર છે.

આ વિરોધો હવે સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચી ગયા છે.

આસામમાં SIR બહાર, કારણ NRC

આસામમાં NRC પ્રક્રિયા પૂર્ણ ન થતા SIR ચલાવવામાં આવ્યો નથી.
CM હિમંત બિસ્વા શર્માએ જણાવ્યું કે:

• SIR માટે NRC ડેટા જરૂરી

• NRC નોટિફિકેશન બાકી હોવાથી હાલમાં ફક્ત Special Summary Revision જ શક્ય

• લક્ષ્ય: “ભૂલ-મુક્ત અને વિદેશી-મુક્ત મતદાર યાદી”

બિહારનું ઉદારણ: શું થયું?

CEC મુજબ બિહારમાં SIR નો પ્રથમ તબક્કો “એક પણ અપીલ વિના” પૂર્ણ થયો.

• SIR પહેલા મતદારો: 78.9 મિલિયન

• SIR પછી મતદારો: 74.2 મિલિયન

• કુલ ઘટાડો: 4.7 મિલિયન

પરંતુ ડ્રાફ્ટ રોલ પછી:

• 2.153 મિલિયન નવા મતદારો ઉમાયા

• 3.66 મિલિયન નામો દૂર

• અંતિમ યાદીમાં નેટ વધારો: 1.787 મિલિયન

ચૂંટણી પંચ આને સ્વચ્છતા અને ચકાસણીની સફળતા માને છે.

ટેક-ડ્રાઇવ્ડ SIR: ડિજિટલ સાધનોની મોટી ભૂમિકા

ચૂંટણી પંચ ડિજિટલ માધ્યમોનો વ્યાપક ઉપયોગ કરી રહ્યો છે:

મતદાર માટે સાધનો

• Voter Helpline App

• ECI Portal

• ઑનલાઇન દસ્તાવેજ અપલોડ

• BLO સાથે કોલ બુકિંગ

અધિકારીઓ માટે BLO એપ (અગાઉ Garuda)

• ઘર-ઘર ચકાસણી

• GPS-ટેગ કરેલ ડેટા

• ફોટો વેરિફિકેશન

• વાસ્તવિક સમયમાં પ્રગતિ ટ્રેકિંગ

• મતદાન મથકની સુવિધાઓનો રેકર્ડ

આ તમામ સાધનો સમગ્ર અભિયાનને વધુ પારદર્શક અને ઝડપી બનાવે છે.

SIR લોકશાહીને મજબૂત કરશે કે શંકા વધારશે?

SIR હવે માત્ર વહીવટી પ્રક્રિયા નહીં રહ્યો, તે રાજકારણ, કાયદા અને લોકશાહી વિશ્વાસનો કેન્દ્રબિંદુ બની ગયો છે.

આ પ્રક્રિયા અંતે દેશની મતદાર યાદીઓને વધુ સચોટ બનાવશે કે વિપક્ષની શંકાને વધુ ગાઢ બનાવશે તે આવનારા મહિનાઓમાં સ્પષ્ટ થશે.