સર્વ પિતૃ અમાવસ્યા હિંદુ ધર્મમાં ખૂબ પવિત્ર દિવસ છે, જે પિતૃ પક્ષનો છેલ્લો દિવસ હોય છે. આ દિવસે પૂર્વજોની આત્માને શાંતિ આપવા ખાસ વિધિઓ કરવામાં આવે છે. વર્ષ 2025માં આ તિથિ 21 સપ્ટેમ્બર, રવિવારે આવશે. અમાવસ્યા તિથિ 21 સપ્ટેમ્બરે રાત્રે 12:16 વાગ્યે શરૂ થશે અને 22 સપ્ટેમ્બરે સવારે 1:23 વાગ્યે પૂરી થશે. આ દિવસે શ્રાધ્ધ, તર્પણ અને પિંડદાન જેવી વિધિઓ ખાસ કરીને તે પૂર્વજો માટે કરવામાં આવે છે, જેમની મૃત્યુ તિથિ ખબર ન હોય.
સર્વ પિતૃ અમાવસ્યાનું મહત્વ
સર્વ પિતૃ અમાવસ્યા, જેને મહાલયા અમાવસ્યા કે પિતૃ વિસર્જની અમાવસ્યા પણ કહેવાય છે, પિતૃ પક્ષના 16 દિવસોનો અંત દર્શાવે છે. હિંદુ શાસ્ત્રો અનુસાર, આ સમયે પૂર્વજો પૃથ્વી પર આવે છે અને પોતાના વંશજોને આશીર્વાદ આપે છે. વેદિક જ્યોતિષ મુજબ, અમાવસ્યા દરમિયાન સૂર્ય અને ચંદ્રનું સંયોજન કર્મોને શુદ્ધ કરવા માટે શ્રેષ્ઠ છે, જે પિતૃદોષ દૂર કરીને પરિવારમાં શાંતિ અને સમૃદ્ધિ લાવે છે. જો આ દિવસે યોગ્ય વિધિઓ ન કરાય, તો પિતૃદોષથી પરિવારમાં અશાંતિ, આર્થિક નુકસાન કે સંતાન સંબંધી સમસ્યાઓ આવી શકે છે.
આ દિવસ બંગાળમાં દુર્ગા પૂજાની શરૂઆત અને નવરાત્રિ સાથે પણ જોડાયેલો છે, જે આત્માની શુદ્ધિ અને પૂર્વજોના આશીર્વાદનું પ્રતીક છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે આ દિવસે કરેલું તર્પણ પૂર્વજોને મોક્ષ આપે છે અને વંશજોના બંધનને મજબૂત કરે છે.
સર્વ પિતૃ અમાવસ્યાની વિધિ
આ દિવસે વિધિઓ સવારે કરવી શ્રેષ્ઠ છે, ખાસ કરીને કુટુપ મુહૂર્ત 11:50 amથી 12:38 pm અને રોહિણ મુહૂર્ત 12:38 pmથી 1:27 pm સુધી. નીચેની વિધિઓ શાસ્ત્રો અનુસાર કરવી જોઈએ:
સ્નાન અને શુદ્ધિ: સવારે ઉઠીને શુદ્ધ સ્નાન કરો. શક્ય હોય તો ગંગા કે અન્ય પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરવું શુભ છે, જે પૂર્વજોની આત્માને મોક્ષ આપે છે.
શ્રાધ્ધ તર્પણ: પૂર્વજોના નામ અને વંશની યાદી તૈયાર કરો. તલ, જવ અને પાણીનું મિશ્રણ કુશા ઘાસ સાથે તર્પણ તરીકે અર્પણ કરો. પિતૃ ગાયત્રી મંત્ર "ઓમ પિતૃભ્યઃ સ્વાધા નમઃ" અને મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરો.
પિંડદાન: ચોખા, તલ, જવ અને ઘીનું મિશ્રણ બનાવી પિંડદાન કરો. નદી કિનારે આ વિધિ કરવી શુભ છે.
બ્રાહ્મણ ભોજન અને દાન: શ્રાધ્ધ પછી બ્રાહ્મણોને શુદ્ધ ભોજન આપો અને દક્ષિણા આપો. તેમના પગ ધોવા અને તલ વિખેરવા જરૂરી છે.
દીવો: સાંજે દક્ષિણ દિશામાં સરસવના તેલનો દીવો પ્રગટાવો, જેથી પૂર્વજોની આત્મા શાંતિ સાથે પરત જાય. કાગડા, કૂતરા અને ગાયને ભોજન આપવું પણ શુભ છે.
શુદ્ધ ભાવથી આ વિધિઓ કરવાથી પરિવારને આશીર્વાદ મળે છે.
બ્રાહ્મણોને શું આપવું?
શાસ્ત્રીઓ અનુસાર, બ્રાહ્મણોને દાન આપવું એ પૂર્વજો સુધી પહોંચવાનું માધ્યમ છે.
નીચેની વસ્તુઓ આપવી શુભ છે:
વસ્તુ | વિગત |
|---|---|
નાણું | બ્રાહ્મણો માટે જીવન જરૂરિયાત માટે, જે મોક્ષ આપે છે. |
કપડાં | સફેદ કે પીળા રંગના નવા વસ્ત્રો, જેમ કે ધોતી કે કુર્તો. |
અનાજ | ઘઉં, ચોખા, દાળ, તલ અને ગોળ, જે આત્માને તૃપ્ત કરે છે. |
જૂતાં અને છત્રી | દૂરથી આવતા બ્રાહ્મણો માટે ઉપયોગી. |
વાસણો | તાંબાના કે કાંસાના વાસણો, જેમ કે લોટો કે ગ્લાસ. |
અન્ય વસ્તુઓ | ખાંડ, મીઠું, શાકભાજી, ફળો, ઘી અને ચોખા. |
આ દાન ભોજન પછી નમ્રતાથી આપવું જોઈએ, જે પરિવારને સમૃદ્ધિ આપે છે.ટાળવા જેવી ભૂલોપિતૃ પક્ષ અને સર્વ પિતૃ અમાવસ્યા દરમિયાન કેટલીક ભૂલો પૂર્વજોને નારાજ કરી શકે છે.
શાસ્ત્રીઓના મતે, આ ભૂલો ટાળવાથી પિતૃદોષ દૂર થાય છે:
અભિમાનથી દાન ન આપવું: દાન હંમેશા નમ્રતાથી અને શુદ્ધ ભાવથી કરવું, નહીં તો પુણ્ય નહીં મળે.
ખરાબ વસ્તુઓ ન આપવી: દાનમાં નબળી કે અશુદ્ધ વસ્તુઓ ન આપવી; બધું શુદ્ધ હોવું જોઈએ.
અસમાન દાન: ઘણા બ્રાહ્મણોને દાન આપતી વખતે બધાને સમાન વસ્તુઓ આપો.
અયોગ્ય કાર્યો: માંસાહાર, દારૂ, વાળ કે નખ કાપવા, ઝઘડા કે અશુદ્ધ કાર્યો ટાળો. તામસિક ભોજન પણ ન લેવું.
નવા કાર્યો ન કરવા: વેપાર, લગ્ન કે ઉજવણી શરૂ ન કરો.
આ ભૂલો ટાળવાથી પરિવારમાં શાંતિ અને સમૃદ્ધિ આવે છે.
સર્વ પિતૃ અમાવસ્યા પર આ વિધિઓથી પૂર્વજોના આશીર્વાદ મેળવી શકાય છે. આ દિવસ માત્ર રીતિરિવાજોનો નથી, પરંતુ પેઢીઓના બંધનને મજબૂત કરવાનો પણ છે.
