સર્વ પિતૃ અમાવાસ્યા હિંદુ ધર્મમાં પૂર્વજોની આત્માને શાંતિ આપવાનો વિશેષ દિવસ છે. આ દિવસે કરવામાં આવતા શ્રાદ્ધ કાર્યો પૂર્વજોને મોક્ષ પ્રદાન કરે છે અને કુટુંબને સુખ-શાંતિ અને સમૃદ્ધિ અપાવે છે.
આ વર્ષે પિતૃ પક્ષ 7 સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થઈને 21 સપ્ટેમ્બર 2025 સુધી ચાલશે, જેનો અંતિમ દિવસ સર્વ પિતૃ અમાવાસ્યા તરીકે ઓળખાય છે.
તારીખ અને મુહૂર્ત
સર્વ પિતૃ અમાવાસ્યા 2025માં 21 સપ્ટેમ્બર, રવિવારના રોજ ઉજવાશે.
અમાવાસ્યા તિથિ 21 સપ્ટેમ્બરના 12:16 AMથી શરૂ થઈને 22 સપ્ટેમ્બરના 1:23 AM સુધી રહેશે.
કુટુપ મુહૂર્ત: 11:50 AMથી 12:38 PM (અવધિ: 49 મિનિટ)
સર્વાર્થ સિદ્ધિ યોગ: 21 સપ્ટેમ્બરના 9:33 AMથી 22 સપ્ટેમ્બરના 9:07 AM સુધી. આ યોગ દરમિયાન કરેલા કાર્યો સફળતા અને ધનાત્મક પરિણામો આપે છે.
રાહુ કાળ: 4:48 PMથી 6:19 PM. આ સમય દરમિયાન શ્રાદ્ધ કાર્યો ટાળવા જોઈએ.
આ દિવસે રાત્રે 10:59 PMથી ભાગ્યશાળી સૂર્યગ્રહણ શરૂ થશે, જેનું મહત્તમ કાળ 1:11 AM (22 સપ્ટેમ્બર) હશે. જોકે, ભારતમાં આ ગ્રહણ દેખાશે નહીં કારણ કે તે દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં જ દેખાય શકે.
આધ્યાત્મિક મહત્વ
ગરુડ પુરાણ અનુસાર, જે પૂર્વજો અમાવાસ્યા, પૂર્ણિમા કે ચતુર્દશી તિથિ પર અવસાન પામ્યા હોય તેમના માટે આ દિવસ ખાસ છે. જો તમામ તિથિઓ પર શ્રાદ્ધ ન કરી શકાય તો માત્ર અમાવાસ્યા પર કરવાથી બધા પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે.
અજ્ઞાત મૃત્યુ તારીખ
વાળા અને પૂર્ણિમા તિથિ પર અવસાન પામેલા પિતૃઓ માટે પણ આ દિવસ યોગ્ય છે. વિદ્વાનો કહે છે કે આ કાર્યો કરવાથી પિતૃઓને મોક્ષ મળે છે અને કુટુંબને આર્થિક અને માનસિક શાંતિનું વરદાન મળે છે.
શ્રાદ્ધ વિધિ: પગલુંવાર માર્ગ
દર્શનશ્રાદ્ધ વિધિને નિષ્ઠા અને શુદ્ધતા સાથે કરવી જરૂરી છે.
નીચેના પગલાં અનુસરો:
પ્રસ્તુતિ: વહેલી સવારે ઉઠીને સ્નાન કરો. જો શક્ય હોય તો પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરો અથવા ઘરે ગંગાજળ મિક્સ કરીને સ્નાન કરો.
તર્પણ અને પિંડદાન: પિતૃઓ માટે તર્પણ અને પિંડદાન કરો. આ કાર્ય કુટુપ મુહૂર્તમાં કરવું શ્રેષ્ઠ છે.
દાન અને અર્પણ: ગાય, કૂતરો, કાગડા, દેવતાઓ અને કીડાઓને અન્ન અર્પણ કરો. બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવો અને દાન-દક્ષિણા આપો.
પીપળાની પૂજા: પીપળો વૃક્ષ (પિતૃઓનું વાસસ્થાન માનવામાં આવે છે)ની સાત પરિક્રમા કરો. તેનીજ નીચે સરસવના તેલનો દીવો પ્રગટાવો અને કાળા તલ મેળવો.
વૃક્ષારોપણ: વધુ શુભતા માટે મંદિરની બહાર પીપળો વૃક્ષ રોપો. આથી પિતૃઓનું આશીર્વાદ મળે છે.
નિષેધ અને સલાહ (ડૉસ એન્ડ ડોન્ટ્સ)
વિદ્વાનોની સલાહ મુજબ, આ દિવસે નીચેના નિયમો પાળો:
ડૉસ (કરવાનું):
શ્રાદ્ધ કાર્યોને નિષ્ઠાથી કરો અને સાત્વિક ભોજન લો.
બ્રાહ્મણો અને જરૂરિયાતમંદોને અન્નદાન કરો.
મંત્રોનું જાપ કરો અને કુટુંબીય સુખ-શાંતિ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.
ડોન્ટ્સ (ન કરવાનું):વાળ કાપવા, નખ કાઢવા કે અન્ય સૌંદર્ય સંબંધિત કાર્યો ટાળો.
માંસાહાર, મદ્ય, કાંડા-લસણ જેવા તામસિક ભોજનથી દૂર રહો.
ઉજવણીઓ, વિવાહ કે નવા વ્યવસાયની શરૂઆત ન કરો.
રાહુ કાળમાં કોઈ પણ ધાર્મિક કાર્ય ન કરો.
આ નિયમો પાળવાથી પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે અને કુટુંબને લાંબા ગાળાની શુભતા મળે છે.
સર્વ પિતૃ અમાવાસ્યા પર કરેલા કાર્યો દ્વારા પૂર્વજોની આત્મા શાંત થાય છે અને વંશની ઉન્નતિ થાય છે. આ દિવસને યોગ્ય રીતે ઉજવીને પરિવારની એકતા અને આધ્યાત્મિક બંધનને મજબૂત બનાવો.
