દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ફરી એકવાર વધારો થતાં સામાન્ય જનતાની ચિંતા વધી ગઈ છે. છેલ્લા 10 દિવસમાં ચાર તબક્કામાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં કુલ 5 થી 6 રૂપિયાનો વધારો નોંધાયો છે. સતત વધી રહેલા ઈંધણના ભાવનો સીધો પ્રભાવ હવે લોકોના ઘરખર્ચ, રસોડા, ટ્રાન્સપોર્ટ અને રોજિંદા જીવન પર પડવાની શક્યતા વ્યક્ત થઈ રહી છે.
નિષ્ણાતોના મતે પેટ્રોલ અને ડીઝલ માત્ર વાહનો માટેનું ઈંધણ નથી, પરંતુ દેશની સમગ્ર અર્થવ્યવસ્થાનું આધારસ્તંભ છે. ઈંધણના ભાવ વધે એટલે ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ વધે, ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન મોંઘું બને અને આખરે તેની સીધી અસર સામાન્ય માણસ સુધી પહોંચે છે.
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું લગભગ 90 ટકા ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે. તેમાં સૌથી વધુ આયાત મધ્ય પૂર્વના અરબ દેશોમાંથી કરવામાં આવે છે. પરંતુ અમેરિકા-ઈરાન તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ઉભી થયેલી અવરોધ જેવી આંતરરાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિઓના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ભારે ઉછાળો નોંધાયો છે.
આ પણ વાંચો: 'આ તો પબ્લિકને મારી નાંખવાની વાત' : પેટ્રોલ-ડીઝલમાં ભાવ વધારાથી કંટાળેલા લોકોએ ઠાલવ્યો રોષ
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સંકટથી વધી વૈશ્વિક મોંઘવારી
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં લગભગ 88 ટકા સુધીનો વધારો નોંધાતા ભારત સહિત અનેક દેશોમાં ઈંધણ મોંઘું બન્યું છે. શરૂઆતમાં રસોઈ ગેસના ભાવ પર અસર જોવા મળી હતી, પરંતુ હવે પેટ્રોલ અને ડીઝલના વધતા ભાવ સામાન્ય જનતાને સીધી અસર કરવા લાગ્યા છે.
ડીઝલ ખાસ કરીને ટ્રાન્સપોર્ટ, ખેતી, ફેક્ટરી અને માલવહન માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઈંધણ છે. ભારતમાં અંદાજે 40 ટકા ડીઝલનો ઉપયોગ ટ્રક, બસ, કૃષિ પંપ, જનરેટર અને ઉદ્યોગોમાં થાય છે. જેના કારણે ડીઝલના ભાવ વધતાં લગભગ દરેક ક્ષેત્રમાં ખર્ચ વધે છે. ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ વધતા શાકભાજી, દૂધ, ફળ, અનાજ, પેકેજ્ડ ફૂડ, સિમેન્ટ, સ્ટીલ અને અન્ય જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ મોંઘી બનવાની શક્યતા વધી જાય છે. વેપારીઓ પણ વધેલા ખર્ચનો બોજ અંતે ગ્રાહકો પર જ નાખે છે.
આ પણ વાંચો: ગુજરાતના આ જિલ્લામાં પેટ્રોલની 'સદી'! : ડીઝલ પર એકદમ નજીક, 11 દિવસમાં ₹8નો વધારો
થોક અને રિટેલ મોંઘવારીમાં વધારો
આર્થિક વિશ્લેષકોના જણાવ્યા મુજબ પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધવાથી દેશમાં Consumer Price Index (CPI) અને Wholesale Price Index (WPI) બંનેમાં વધારો થઈ શકે છે. CPIના આધારે ખાદ્ય પદાર્થો, ઘરખર્ચ, શિક્ષણ, આરોગ્ય અને ટ્રાન્સપોર્ટ જેવી સેવાઓના ભાવ નક્કી થાય છે. અંદાજ પ્રમાણે ઈંધણના ભાવ વધારાથી મોંઘવારીમાં આશરે 0.20 ટકા સુધીનો વધારો થઈ શકે છે. બીજી તરફ WPI એટલે કે થોક ભાવ સૂચકાંકમાં વધારો થવાથી કાચો માલ, ઈંધણ અને ઉદ્યોગ ઉત્પાદનો મોંઘા બને છે.
સરકારી આંકડાઓ અનુસાર એપ્રિલ 2026 દરમિયાન રિટેલ મોંઘવારીનો દર 3.48 ટકા સુધી પહોંચ્યો હતો, જ્યારે માર્ચમાં તે 3.40 ટકા હતો. બીજી તરફ થોક મોંઘવારીમાં તો વધુ મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. માર્ચમાં 3.88 ટકા રહેલો WPI એપ્રિલમાં વધીને 8.3 ટકા સુધી પહોંચી ગયો હતો, જે છેલ્લા 42 મહિનાનો સૌથી ઊંચો સ્તર ગણાઈ રહ્યો છે. ખાસ કરીને ઈંધણ અને વીજળી વિભાગમાં ભારે વધારો નોંધાયો હતો. આ ક્ષેત્રમાં મોંઘવારીનો દર 1.05 ટકાથી વધીને 24.71 ટકા સુધી પહોંચી ગયો હતો.
દાળ અને ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં ઉછાળો
વેપારીઓના જણાવ્યા મુજબ છેલ્લા એક મહિનામાં દાળોના ભાવમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. અરહર દાળના ભાવમાં સૌથી વધુ વધારો નોંધાયો છે. થોક બજારમાં અરહર દાળનો ભાવ લગભગ 12 ટકા વધીને પ્રતિ ક્વિન્ટલ 11,800 રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયો છે.
ઉડદ દાળના ભાવમાં પણ પ્રતિ ક્વિન્ટલ 500 થી 800 રૂપિયાનો વધારો નોંધાયો છે. જ્યારે મસૂર દાળના ભાવમાં પણ આશરે 10 ટકા જેટલી વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે. ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના વધતા ભાવને કારણે મધ્યમવર્ગ અને નીચા આવકવર્ગના પરિવારોનું બજેટ ખોરવાઈ રહ્યું છે. ખાસ કરીને શહેરી વિસ્તારોમાં રોજિંદા જીવનનો ખર્ચ સતત વધી રહ્યો છે.
આગામી મહિનાઓમાં વધુ મોંઘવારીની ભીતિ
જો મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ અને વૈશ્વિક ઊર્જા સંકટ વધુ વધશે તો આગામી મે અને જૂન મહિનામાં થોક મોંઘવારી 9 ટકા સુધી પહોંચી શકે છે. નિષ્ણાતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે વૈશ્વિક બજારમાં વધતી મોંઘવારીનો પ્રભાવ હવે ધીમે ધીમે ભારતના ઘરઆંગણે પણ વધુ સ્પષ્ટ જોવા મળશે. મોંઘું ઈંધણ, મોંઘું ટ્રાન્સપોર્ટ અને મોંઘા ખાદ્ય પદાર્થો સામાન્ય જનતાની આર્થિક સ્થિતિ પર વધુ દબાણ ઉભું કરી શકે છે.
