Crude Oil Price: મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવની અસર હવે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળી રહી છે. બંને દેશો વચ્ચે વધી રહેલા સૈન્ય સંઘર્ષ અને ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં ઊભી થયેલી અનિશ્ચિતતાના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય કાચા તેલના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. ખાસ કરીને વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઓઈલ ટ્રાન્સપોર્ટ રૂટ ગણાતી હોરમુઝની ખાડીમાં વધેલા જોખમને કારણે રોકાણકારો અને વૈશ્વિક બજારમાં ચિંતા વધી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ અને વેસ્ટ ટેક્સાસ ઈન્ટરમીડિયેટ (WTI) બંનેમાં લગભગ 2 ટકાનો ઉછાળો નોંધાયો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વધુ વધશે અથવા ઓઈલ સપ્લાયમાં વિક્ષેપ આવશે તો આગામી દિવસોમાં કાચા તેલના ભાવ વધુ ઊંચા જઈ શકે છે. તેની સીધી અસર ભારત સહિત વિશ્વના અનેક દેશોમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ખર્ચ, મોંઘવારી અને પરિવહન ખર્ચ પર પડી શકે છે.
બ્રેન્ટ ક્રૂડ 86 ડોલર નજીક પહોંચ્યું
શુક્રવારે ભારતીય સમય અનુસાર બપોરે લગભગ 3:21 વાગ્યા સુધીમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર્સમાં 1.82 ટકાનો વધારો નોંધાયો હતો. ભાવમાં 1.53 ડોલરનો ઉછાળો આવતા તે પ્રતિ બેરલ 85.76 ડોલર સુધી પહોંચ્યું, જ્યારે બાદમાં તે લગભગ 86 ડોલર પ્રતિ બેરલની નજીક ટ્રેડ થતું જોવા મળ્યું. બીજી તરફ અમેરિકાનું બેન્ચમાર્ક ગણાતું વેસ્ટ ટેક્સાસ ઈન્ટરમીડિયેટ (WTI) પણ 2.14 ટકાના વધારા સાથે પ્રતિ બેરલ 80.64 ડોલરની સપાટીએ પહોંચી ગયું હતું. બજારના અંતિમ સત્રમાં તેમાં વધુ વધારો નોંધાતા WTI લગભગ 80.89 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર ટ્રેડ થયું.
એક સપ્તાહમાં 13 ટકા સુધીનો ઉછાળો
માત્ર એક દિવસનો જ નહીં પરંતુ સમગ્ર સપ્તાહ દરમિયાન પણ કાચા તેલના ભાવમાં જોરદાર તેજી જોવા મળી છે. આ સપ્તાહ દરમિયાન બ્રેન્ટ ક્રૂડ અને WTI બંનેમાં આશરે 13 ટકા સુધીનો વધારો નોંધાયો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ સતત ત્રીજા સપ્તાહે વધારા સાથે બંધ થવાની દિશામાં છે, જ્યારે WTI સતત બીજા સપ્તાહે મજબૂતી દર્શાવી રહ્યું છે. આ તેજી પાછળ મુખ્ય કારણ મધ્ય પૂર્વમાં વધી રહેલી ભૂરાજકીય અનિશ્ચિતતા માનવામાં આવી રહી છે.
હોરમુઝની ખાડી પર વિશ્વની નજર
વિશ્વના કુલ દરિયાઈ માર્ગે થતા કાચા તેલના વેપારનો મોટો હિસ્સો હોરમુઝની ખાડીમાંથી પસાર થાય છે. જો અહીં ટ્રાફિકમાં અવરોધ આવે અથવા જહાજોની અવરજવરમાં ઘટાડો થાય તો વૈશ્વિક ઓઈલ સપ્લાય પર તેની ગંભીર અસર થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત લાલ સમુદ્ર (Red Sea) વિસ્તારમાં પણ સુરક્ષાને લઈને ચિંતાઓ વધી રહી છે. જો આ બંને મહત્વપૂર્ણ વેપારી માર્ગોમાં લાંબા સમય સુધી અવરોધ રહેશે તો વિશ્વભરમાં ઓઈલ સપ્લાય ચેઇન પર દબાણ વધી શકે છે.
ભારત પર શું પડી શકે અસર?
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું લગભગ 85 ટકા કરતાં વધુ કાચું તેલ આયાત કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઓઈલના ભાવમાં થતો વધારો દેશની અર્થવ્યવસ્થા પર સીધી અસર કરે છે. જો બ્રેન્ટ ક્રૂડ લાંબા સમય સુધી 85થી 90 ડોલરની ઉપર રહે તો પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર દબાણ વધી શકે છે. સાથે જ પરિવહન ખર્ચ વધવાથી ખાદ્યપદાર્થો સહિત અન્ય ચીજવસ્તુઓની કિંમતોમાં પણ વધારો થઈ શકે છે, જેના કારણે મોંઘવારીમાં વધારો થવાની શક્યતા રહે છે.
અન્ય ઊર્જા ઉત્પાદનોમાં પણ વધારો
કાચા તેલ ઉપરાંત અન્ય ઊર્જા ઉત્પાદનોમાં પણ તેજી જોવા મળી છે. બજારના આંકડા મુજબ:
WTI Crude: 80.89 ડોલર (+2.46%)
Brent Crude: 86.03 ડોલર (+2.14%)
Murban Crude: 79.87 ડોલર (+2.75%)
Natural Gas: 2.874 ડોલર (+0.56%)
Gasoline: 3.346 ડોલર (+1.87%)
Heating Oil: 4.095 ડોલર (+1.59%)
WTI Midland: 79.68 ડોલર (+0.42%)
OPEC Basket: 86.16 ડોલર (+10.42%)
Indian Basket: 82.69 ડોલર (+11.19%)
નિષ્ણાતોની શું છે ચેતવણી?
કોમોડિટી માર્કેટના વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે હાલ ઓઈલ બજાર પર ભૂરાજકીય પરિસ્થિતિનો સૌથી વધુ પ્રભાવ છે. જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ વધુ ગંભીર બનશે અથવા હોરમુઝની ખાડીમાં તેલના જહાજોની અવરજવરમાં મોટો વિક્ષેપ આવશે તો વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં વધુ તેજી જોવા મળી શકે છે. આથી આગામી દિવસોમાં વિશ્વભરના રોકાણકારો, તેલ આયાત કરનારા દેશો અને નીતિ નિર્માતાઓની નજર મધ્ય પૂર્વની સ્થિતિ પર રહેશે, કારણ કે ત્યાંની દરેક ઘટનાની સીધી અસર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને ઊર્જા બજાર પર પડી શકે છે.
