Delhi Metro: રાજસ્થાનની આન, બાન અને શાન ગણાતું પિંક સિટી ‘જયપુર’ હવે માત્ર તેની ગૌરવશાળી વિરાસત માટે જ નહીં, પણ તેની આધુનિક રફ્તાર માટે પણ ઓળખાશે. શહેરના ટ્રાફિકથી હાંફતા રસ્તાઓને મોટી રાહત આપવા માટે રાજ્ય સરકારે જયપુર મેટ્રો ફેઝ-2 (ઓરેન્જ લાઈન) પ્રોજેક્ટને આખરી મંજૂરી આપી દીધી છે. આ કોઈ સામાન્ય બાંધકામ નથી, પરંતુ ૨૩.૫૧ કિલોમીટર લાંબો એવો કોરિડોર છે જે શહેરના ઉત્તર અને દક્ષિણ છેડાને એક તાંતણે બાંધશે. એપ્રિલ ૨૦૨૬માં ટેન્ડર પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે અને હવે મેદાનમાં મશીનો ગરજવા માટે તૈયાર છે. આ પ્રોજેક્ટનો પ્રથમ પડાવ ૨૦૨૮ના અંત સુધીમાં પૂરો કરવાનો લક્ષ્યાંક રખાયો છે, જે જયપુરની સુરત બદલી નાખશે.
શહેરના હાર્દ સમાન કનેક્ટિવિટીનું માળખું
જયપુર મેટ્રોનો આ ફેઝ-2, જેને નિષ્ણાતો ‘નોર્થ-સાઉથ કોરિડોર’ કહી રહ્યા છે, તે સીતાપુરા ઇન્ડસ્ટ્રિયલ એરિયાથી શરૂ થઈને છેક અંબાબારી સુધી જશે. જોકે, સરકારે અહીં દીર્ઘદ્રષ્ટિ વાપરી છે. લેટેસ્ટ ડિટેઇલ્ડ પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ (DPR) પર નજર નાખીએ તો ખ્યાલ આવે છે કે આ રૂટને વિદ્યાધર નગરના રહેણાંક વિસ્તારો સુધી લંબાવવાની લીલી ઝંડી મળી ગઈ છે. પરંતુ વાત અહીં અટકતી નથી. આ કોરિડોર શહેરના સૌથી ધમધમતા ‘ટોંક રોડ’ પરથી પસાર થવાનો છે. આખા રૂટ પર કુલ ૨૧ સ્ટેશનો એ રીતે પ્લાન કરવામાં આવ્યા છે કે શહેરનું કોઈ મહત્વનું કેન્દ્ર બાકી ન રહી જાય. મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે.. સીતાપુરા, પ્રતાપ નગર, સાંગાનેર, જયપુર ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ, દુર્ગાપુરા, SMS હોસ્પિટલ અને સિંધી કેમ્પ જેવા બિઝનેસ અને પ્રવાસન માટેના મુખ્ય પોઈન્ટ્સ હવે મેટ્રો નેટવર્કની સીધી પહોંચમાં હશે.
બજેટનું ગણિત અને ભાગીદારી
વિશ્લેષણ કરીએ તો, આ પ્રોજેક્ટ પાછળ ₹૬,૬૬૨.૩૯ કરોડનું તોતિંગ રોકાણ થવાનું છે. શરૂઆતના તબક્કે આ આંકડો ₹૪,૫૦૦ કરોડની આસપાસ હોવાનું મનાતું હતું, પણ જમીન સંપાદન અને આધુનિક સિગ્નલિંગ સિસ્ટમના ખર્ચને જોતા તેમાં સુધારો કરવો અનિવાર્ય બન્યો હતો. હવે અહીં એક મહત્વનો મુદ્દો સમજવો જરૂરી છે કે આટલા મોટા ભંડોળની વ્યવસ્થા કેવી રીતે થશે? કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર વચ્ચે અહીં ૫૦:૫૦ના ધોરણે ટાઈ-અપ થયું છે. તે સિવાય એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક (ADB) કે પછી ફ્રેન્ચ ડેવલપમેન્ટ એજન્સી (AFD) જેવી સંસ્થાઓ પાસેથી લોન લેવાની તૈયારીઓ પણ અંતિમ તબક્કામાં છે. રાજ્ય સરકારે માર્ચ ૨૦૨૬માં જ ₹૮૦૦ કરોડનો પ્રથમ હપ્તો જાહેર કરીને સાબિત કરી દીધું છે કે તેઓ આ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ કરવા માટે કેટલા ગંભીર છે.
સામાન્ય માનવીને શું મળશે?
અહીં પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે આ કરોડોના ખર્ચથી સામાન્ય જયપુરવાસીઓને શું ફાયદો? સૌથી મોટી ક્રાંતિ તો એરપોર્ટ કનેક્ટિવિટી દ્વારા આવશે. અત્યાર સુધી એરપોર્ટ જવા માટે ટેક્સી કે અંગત વાહનો પર નિર્ભર રહેતા મુસાફરો હવે મેટ્રોમાં સસ્તી અને આરામદાયક સફર કરી શકશે. સીતાપુરા જેવા આઈટી અને જેમ્સ-જ્વેલરી હબમાં કામ કરતા લાખો કર્મચારીઓ માટે આ લાઈન દરરોજની હાડમારીનો અંત લાવશે. એ જ રીતે, રાજ્યની સૌથી મોટી SMS હોસ્પિટલ પાસે સ્ટેશન હોવાથી ગ્રામીણ વિસ્તારોમાંથી આવતા દર્દીઓ માટે હોસ્પિટલ પહોંચવું વધુ સુગમ બનશે. મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે એક અંદાજ મુજબ, ટોંક રોડ પરનો ટ્રાફિક ૨૫ થી ૩૦ ટકા ઓછો થશે, જે વાયુ પ્રદૂષણમાં પણ મોટો ઘટાડો લાવશે.
આ પણ વાંચો: ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચે યુદ્ધવિરામ છતાં સોનું કેમ મોંઘું થયું? : રોકાણકારો માટે ચેતવણી સમાન સમાચાર
હાઈ-ટેક ટેકનોલોજી અને હેરિટેજનું જતન
જયપુર મેટ્રોના આ બીજા તબક્કામાં ‘સ્ટાન્ડર્ડ ગેજ’ ટ્રેકનો ઉપયોગ થશે. લગભગ ૨૧ કિલોમીટર જેટલો રૂટ એલિવેટેડ હશે, જે ઝડપી બાંધકામ માટે શ્રેષ્ઠ છે. જોકે, સિંધી કેમ્પ અને કલેક્ટર ટ્રેડ જેવા ગીચ અને ઐતિહાસિક વિસ્તારોમાં મેટ્રો સપાટીની નીચે એટલે કે અંડરગ્રાઉન્ડ પણ દોડશે. આવું એટલા માટે કરાયું છે કે શહેરની યુનેસ્કો હેરિટેજ ઓળખને કોઈ આંચ ન આવે. ટ્રેનોમાં વીજળી બચાવવા માટે ‘રીજનરેટિવ બ્રેકિંગ સિસ્ટમ’ જેવી આધુનિક સુવિધાઓ હશે. વળી, ‘વન સિટી, વન ટિકિટ’ની વ્યવસ્થા એવી હશે કે મુસાફર એક જ પાસથી ફેઝ-1 અને ફેઝ-2માં મુસાફરી કરી શકશે.
વિકાસની ક્ષિતિજ તરફની સફર
જયપુર મેટ્રોની યાત્રા વર્ષ ૨૦૧૧માં શરૂ થઈ હતી. ૨૦૧૫માં માનસરોવરથી ચાંદપોલ સુધીની પ્રથમ ટ્રેન દોડી અને ૨૦૨૦માં હેરિટેજ સિટી સુધી વિસ્તરણ થયું. પરંતુ એ બધું પૂર્વ-પશ્ચિમ કનેક્ટિવિટી પૂરતું હતું.
હવે ફેઝ-2 દ્વારા ઉત્તર-દક્ષિણ છેડા જોડાવાથી જયપુરનું મેટ્રો નેટવર્ક ખરા અર્થમાં પૂર્ણતા તરફ આગળ વધશે. સીતાપુરાથી દુર્ગાપુરા વચ્ચેના પ્રથમ ૧૦ કિલોમીટરના સિવિલ ટેન્ડરો ફાળવાઈ ગયા છે. આ કામગીરી જે ગતિએ ચાલી રહી છે તે જોતા ૨૦૨૮ સુધીમાં શહેરનો એક મોટો હિસ્સો મેટ્રોના પાટા પર હશે. અંતે એટલું જ કહી શકાય કે ₹૬,૬૬૨ કરોડની આ યોજના માત્ર પરિવહનનું સાધન નથી, પણ તે જયપુરને વૈશ્વિક કક્ષાનું ‘સ્માર્ટ સિટી’ બનાવવાની દિશામાં હરણફાળ છે. મક્કમ આયોજન અને આધુનિક ટેકનોલોજીના સંગમથી પિંક સિટીના વિકાસમાં એક નવો અધ્યાય લખાઈ રહ્યો છે.
