India-Oman FTA: ભારત 28 ફેબ્રુઆરી 2026 પછીથી વિતેલા કેટલાય દાયકાઓના સૌથી મોટા ઊર્જા સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે. ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવ અને યુદ્ધ જેવી સ્થિતિએ તેલ, ગેસ અને શિપિંગ સેક્ટર પર ઊંડી અસર પાડી છે. આવા માહોલમાં ભારત માટે રાહતના સમાચાર એ છે કે 1 જૂન 2026થી ભારત અને ઓમાન વચ્ચે મુક્ત વ્યાપાર સમજૂતી એટલે કે CEPA લાગુ થવા જઈ રહી છે. આ ડીલને ખાસ એટલા માટે માનવામાં આવી રહી છે કારણ કે ઓમાનની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ ભારતને હોર્મુઝ સંકટમાંથી ઘણી હદ સુધી રાહત આપી શકે છે.
ભારત અને ઓમાન વચ્ચે 18 ડિસેમ્બર 2025ના રોજ કોમ્પ્રીહેન્સિવ ઈકોનોમિક પાર્ટનરશિપ એગ્રીમેન્ટ (CEPA) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. હવે આ સમજૂતી આવતા મહિનાથી લાગુ થશે. ભારતે તાજેતરના વર્ષોમાં કેટલાય દેશો સાથે ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ કર્યા છે, પરંતુ ઓમાન સાથેની આ ડીલ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે. તેનું કારણ એ છે કે ઓમાનનો દરિયાઈ સંપર્ક સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ (હોર્મુઝની સામુદ્રધુની) પર સંપૂર્ણપણે નિર્ભર નથી. આવામાં ભારતને વ્યાપાર માટે એક વૈકલ્પિક અને સુરક્ષિત રસ્તો મળી શકે છે.
હોર્મુઝ તણાવ વચ્ચે ભારતની મોટી ચાલ
ઓમાન ભારતીય નિકાસમાં આશરે 1.2 અબજ ડોલર સુધીનો હિસ્સો સંભાળી શકે છે, જે હાલમાં હોર્મુઝ પર અતિ-નિર્ભર અર્થતંત્રો દ્વારા મોકલવામાં આવે છે. આનાથી પશ્ચિમ એશિયા (વેસ્ટ એશિયા) માં ચાલી રહેલા સંકટને કારણે ઉભી થયેલી વ્યાપારિક અડચણોની અસર અમુક અંશે ઓછી કરી શકાશે. આ તક એટલા માટે પણ મોટી માનવામાં આવી રહી છે કારણ કે ભારતે 2024માં હોર્મુઝ સાથે જોડાયેલા ખાડી દેશોને ચિહ્નિત ઉત્પાદન શ્રેણીઓમાં આશરે 7.5 અબજ ડોલરની નિકાસ કરી હતી. ઔદ્યોગિક સામાન અને એન્જિનિયરિંગ પ્રોડક્ટ્સ એવા સેક્ટર છે, જ્યાં વ્યાપારને અન્ય માર્ગો પર વાળવાની સૌથી વધુ શક્યતા દેખાઈ રહી છે.
અમેરિકામાં વધુ એક ગુજરાતીની કરપીણ હત્યા : મહેસાણાની મહિલાને ગોળી મારી મોતને ઘાટ ઉતારાઈ
242 મિલિયન ડોલરથી વધુની નિકાસ
ભારતે હોર્મુઝ સાથે જોડાયેલા દેશોને જહાજો અને ફ્લોટિંગ સ્ટ્રક્ચર્સની 242 મિલિયન ડોલરથી વધુની નિકાસ કરી હતી. આમાંથી ઓમાન પહેલેથી જ આશરે 60 મિલિયન ડોલરની આયાતનો હિસ્સો ધરાવે છે, જ્યારે તેની પાસે હજુ પણ લગભગ 5 મિલિયન ડોલરની વધારાની આયાત ક્ષમતા મોજૂદ છે.
વ્યાપારમાં મોટો ઉછાળો આવવાની આશા
ભારત અને ઓમાન વચ્ચે દ્વિપક્ષીય વ્યાપાર આશરે 10.6 અબજ ડોલરનો છે. જો CEPA લાગુ થઈ જશે, તો આ આંકડો વધીને 12.5 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે. જો હોર્મુઝની આસપાસ અડચણો ચાલુ રહેશે, તો ઓમાન ભારતીય નિકાસકારો માટે એક ગ્રાહક બજાર (કન્ઝ્યુમર માર્કેટ) અને પ્રાદેશિક પુનઃવિતરણ કેન્દ્ર (રીજનલ રીડિસ્ટ્રિબ્યુશન સેન્ટર) બંને તરીકે ઝડપથી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. આનાથી પશ્ચિમ એશિયામાં વ્યાપાર પ્રવાહ જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ કરી રહેલા ભારતીય નિકાસકારોને મોટી મદદ મળી શકે છે.
