El Nino India: ભારતમાં મોન્સૂન માત્ર હવામાન ઘટના નથી, પરંતુ દેશની અર્થવ્યવસ્થા અને કરોડો ખેડૂતોના જીવનનો આધાર છે. 2026 માટે ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) દ્વારા કરવામાં આવેલી આગાહી હવે ચિંતાજનક સંકેતો આપી રહી છે. તાજેતરના અનુમાન મુજબ, આ વર્ષે મોન્સૂન સામાન્ય કરતાં નબળો રહી શકે છે, અને તેના પાછળનું મુખ્ય કારણ છે “એલ નીનો” નામની વૈશ્વિક હવામાન પ્રક્રિયા.
2026માં કેટલો વરસાદ રહેશે? IMD શું કહે છે
ભારતીય હવામાન વિભાગના તાજા અનુમાન મુજબ, 2026માં દેશભરમાં કુલ મોન્સૂન વરસાદ લાંબા ગાળાના સરેરાશ (LPA)ના લગભગ 92% જેટલો રહેશે, જે “સામાન્ય કરતાં ઓછો” તરીકે ગણાય છે.IMD અનુસાર, સામાન્ય મોન્સૂન માટે વરસાદ 96% થી 104% વચ્ચે હોવો જોઈએ. પરંતુ આ વર્ષે તે સ્તરથી નીચે રહેવાની સંભાવના છે, જે છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં પ્રથમ વખત આવી સ્થિતિ ઉભી કરશે. આ આગાહીનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે દેશના ઘણા વિસ્તારોમાં વરસાદ ઓછો રહી શકે છે, ખાસ કરીને કૃષિ આધારિત રાજ્યોમાં તેનો પ્રભાવ વધુ જોવા મળી શકે છે.
આ પણ વાંચો: અમદાવાદના 'ઢોંસાનું ખીરું' કેસમાં હવે માતાને લઈ ગઈ પોલીસ : ગણતરીના કલાકોમાં ઉચકાશે રહસ્યો પરથી પડદો
એલ નીનો શું છે અને તે મોન્સૂનને કેવી રીતે અસર કરે છે?
“એલ નીનો” એક વૈશ્વિક હવામાન ઘટના છે, જેમાં પેસિફિક મહાસાગરમાં પાણીનું તાપમાન વધે છે અને તેના કારણે સમગ્ર વિશ્વના હવામાનમાં ફેરફાર થાય છે. ભારત માટે એલ નીનોનો અર્થ સામાન્ય રીતે ઓછો વરસાદ, વધુ ગરમી અને લાંબા સમય સુધી સૂકું વાતાવરણથી થાય છે. વિજ્ઞાનીઓના જણાવ્યા મુજબ, 2026ના મોન્સૂન દરમિયાન એલ નીનો વિકસવાની શક્યતા છે, ખાસ કરીને જૂન પછી તેનો પ્રભાવ વધુ જોવા મળી શકે છે. ઇતિહાસ મુજબ, એલ નીનો વર્ષોમાં ભારતમાં અનેક વખત દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ પણ સર્જાઈ છે, જેના કારણે પાકને નુકસાન અને પાણીની તંગી ઊભી થઈ છે.
મોન્સૂન પર અન્ય પરિબળો પણ અસરકારક
જોકે એલ નીનો નકારાત્મક અસર કરે છે, પરંતુ IMDએ એક મહત્વપૂર્ણ બાબત પણ જણાવી છે. મોન્સૂનના અંતિમ ભાગમાં “ઇન્ડિયન ઓશન ડિપોલ (IOD)” સકારાત્મક બનવાની શક્યતા છે. જો IOD સકારાત્મક રહેશે તો કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદ સુધરી શકે. એલ નીનોની અસર થોડી ઘટી શકે. આથી, આખા સીઝનમાં વરસાદ કેટલો રહેશે તે અનેક પરિબળોના સંયોજન પર નિર્ભર રહેશે.
કૃષિ અને અર્થતંત્ર પર શું અસર પડશે?
ભારતમાં મોન્સૂન દેશના કુલ વરસાદનો લગભગ 70% પૂરો પાડે છે. તેનો સીધો પ્રભાવ ખેતી અને પાક ઉત્પાદન ગ્રામિણ આવક, ખાદ્ય પદાર્થોની કિંમતો. પાણીના સ્ત્રોત (ડેમ, રિઝર્વોયર) વગેરે જેવા ક્ષેત્રોમાં પડે છે. જો મોન્સૂન નબળો રહે તો ખેડૂતોને સિંચાઈ માટે વધુ ખર્ચ કરવો પડશે.અનાજ ઉત્પાદન ઘટી શકે, મોંઘવારી વધી શકે. ખાસ કરીને ગુજરાત, રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ જેવા વરસાદ પર નિર્ભર વિસ્તારોમાં અસર વધુ જોવા મળી શકે છે.
શા માટે આ સમાચાર મહત્વપૂર્ણ છે?
2026નું મોન્સૂન ફક્ત હવામાનની ઘટના નથી. તે દેશની અર્થવ્યવસ્થાના અનેક પાસાઓને અસર કરી શકે છે. વાવણી અને પાકની સફળતા સીધી મોન્સૂન પર આધારિત. ખાદ્ય સુરક્ષા અને મોંઘવારી નિયંત્રણ મોટો પડકાર બની શકે, શાકભાજી, અનાજ અને દૂધના ભાવમાં વધારો શક્ય. એલ નીનોની સ્થિતિ અને મોન્સૂનની વાસ્તવિક પ્રગતિ આગામી મહિનાઓમાં સતત મોનીટર કરવામાં આવશે.
2026નું મોન્સૂન હાલની આગાહીઓ મુજબ સામાન્ય કરતાં નબળું રહેવાની સંભાવના છે. એલ નીનોનું વધતું જોખમ અને તેના સંભવિત પ્રભાવને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર, ખેડૂતો અને નીતિનિર્માતાઓએ પહેલેથી તૈયારી રાખવી જરૂરી બની છે. જો કે, અન્ય હવામાન પરિબળો પરિસ્થિતિને થોડું સુધારી શકે છે, પરંતુ હાલની સ્થિતિ ચિંતાજનક ગણાય છે.
