Ebola virus: આફ્રિકાના કેટલાક દેશોમાં ફરી એકવાર જીવલેણ ઇબોલા વાયરસના કેસોમાં વધારો નોંધાતા વિશ્વ આરોગ્ય તંત્ર સતર્ક બન્યું છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) એ આ પરિસ્થિતિને “આંતરરાષ્ટ્રીય ચિંતાની જાહેર આરોગ્ય કટોકટી” તરીકે જાહેર કરી છે, જ્યારે ભારત સરકારે પોતાના નાગરિકોને કોંગો, યુગાન્ડા અને દક્ષિણ સુદાનની બિન-આવશ્યક મુસાફરી ટાળવાની ચેતવણી આપી છે. આ પગલાં વૈશ્વિક સ્તરે વધી રહેલા આરોગ્ય જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યા છે.
કોંગો, યુગાન્ડા અને દક્ષિણ સુદાનમાં ઇબોલા વાયરસના નવા કેસો ઝડપથી વધી રહ્યા છે. ખાસ કરીને “બુંદીબુગ્યો” સ્ટ્રેન તરીકે ઓળખાતા ઇબોલાના એક ગંભીર પ્રકારને કારણે આરોગ્ય એજન્સીઓ ચિંતિત બની છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) એ 17 મેના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય આરોગ્ય નિયમો (IHR 2005) હેઠળ આ પ્રકોપને વૈશ્વિક જાહેર આરોગ્ય કટોકટી તરીકે જાહેર કર્યો હતો.
ભારતના આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે જાહેર કરેલી સલાહ અનુસાર ભારતીય નાગરિકોને આગામી સૂચના સુધી ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ કોંગો, યુગાન્ડા અને દક્ષિણ સુદાનમાં બિન-જરૂરી મુસાફરી ન કરવાની વિનંતી કરવામાં આવી છે. સરકારનું કહેવું છે કે હાલની પરિસ્થિતિમાં સાવચેતી જ સૌથી મોટું રક્ષણ છે.
શું છે બુંદીબુગ્યો સ્ટ્રેન અને કેમ છે ચિંતાજનક?
ઇબોલા વાયરસ અનેક પ્રકારના સ્ટ્રેન ધરાવે છે, જેમાં બુંદીબુગ્યો સ્ટ્રેન ખાસ કરીને ગંભીર માનવામાં આવે છે. આ વાયરસ માનવ શરીરમાં વાયરલ હેમોરેજિક તાવ પેદા કરે છે, જેના કારણે ભારે તાવ, આંતરિક રક્તસ્ત્રાવ, ઉલ્ટી, ડાયરીયા અને અનેક અંગો પર અસર થઈ શકે છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં આ રોગ જીવલેણ સાબિત થાય છે.
વિશ્વ આરોગ્ય નિષ્ણાતો મુજબ હાલ સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે બુંદીબુગ્યો સ્ટ્રેન માટે હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર રીતે મંજૂર રસી અથવા ચોક્કસ સારવાર ઉપલબ્ધ નથી. આ કારણસર સંક્રમણ રોકવા માટે દેખરેખ અને મુસાફરી નિયંત્રણને સૌથી અસરકારક પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
WHO દ્વારા જારી કરાઈ ખાસ ભલામણો
22 મેના રોજ WHO ની IHR ઇમરજન્સી કમિટીએ કેટલાક મહત્વપૂર્ણ કામચલાઉ માર્ગદર્શનો જાહેર કર્યા હતા. તેમાં ખાસ કરીને નીચેના મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે:
બુંદીબુગ્યો વાયરસથી પ્રભાવિત વિસ્તારોમાંથી આવતા મુસાફરોમાં અસ્પષ્ટ તાવ અથવા અન્ય લક્ષણોની કડક તપાસ
સંક્રમિત વિસ્તારોમાં રોગ દેખરેખ વધારવી
સંભવિત કેસોની ઝડપી ઓળખ અને રિપોર્ટિંગ
અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં બિન-જરૂરી મુસાફરીને નિરુત્સાહિત કરવી
WHO એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોંગો અને યુગાન્ડાની સરહદે આવેલા દેશોમાં રોગ ફેલાવાનું જોખમ વધુ છે, જેમાં દક્ષિણ સુદાનનો સમાવેશ થાય છે. સરહદી વિસ્તારોમાં લોકોની અવરજવર વધુ હોવાને કારણે વાયરસના ફેલાવાનો ભય વધી રહ્યો છે.
ભારતમાં હાલ કોઈ કેસ નથી
ભારત સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દેશમાં અત્યાર સુધી બુંદીબુગ્યો સ્ટ્રેનના ઇબોલાનો એકપણ કેસ નોંધાયો નથી. તેમ છતાં વૈશ્વિક પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને આરોગ્ય તંત્ર એલર્ટ મોડમાં છે.
એરપોર્ટ્સ અને આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરી પોઇન્ટ્સ પર દેખરેખ વધારવામાં આવી શકે છે. ખાસ કરીને આફ્રિકી દેશોમાંથી આવતા મુસાફરો પર આરોગ્ય ચકાસણી વધુ કડક બનવાની શક્યતા છે. COVID-19 પછી ભારત સહિત અનેક દેશોએ ચેપજન્ય રોગોની આંતરરાષ્ટ્રીય મોનિટરિંગ વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત બનાવી છે.
હાલ આ દેશોમાં રહેલા ભારતીયો માટે શું સૂચનાઓ?
ભારત સરકારે કોંગો, યુગાન્ડા અને દક્ષિણ સુદાનમાં હાલ રહેતા અથવા મુસાફરી કરી રહેલા ભારતીય નાગરિકોને સ્થાનિક આરોગ્ય વિભાગો દ્વારા આપવામાં આવેલી માર્ગદર્શિકાનું કડક પાલન કરવાની સલાહ આપી છે.
તેમાં ખાસ કરીને નીચેની સાવચેતીઓનો સમાવેશ થાય છે:
ભીડભરેલા વિસ્તારો ટાળવા
બીમાર લોકો સાથે સીધો સંપર્ક ન કરવો
સ્વચ્છતા અને હેન્ડ હાઇજીનનું પાલન કરવું
તાવ અથવા અન્ય લક્ષણ જણાય તો તરત તબીબી સહાય લેવી
સ્થાનિક સરકારની મુસાફરી અને આરોગ્ય સલાહને અનુસરવી
નિષ્ણાતો કહે છે કે ઇબોલા વાયરસ સીધા શરીર પ્રવાહી દ્વારા ફેલાય છે. તેથી સંક્રમિત વ્યક્તિના લોહી, થૂંક, પસીનો અથવા અન્ય પ્રવાહીઓ સાથે સંપર્ક સૌથી મોટું જોખમ બની શકે છે.
આ પણ વાંચો: ટ્રમ્પનો મોટો દાવો: “હોર્મુઝ ફરી ખુલશે” : ઈરાનનો તીખો જવાબ; પાકિસ્તાને પણ આપી પ્રતિક્રિયા
કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ ઘટના?
વિશ્વ હજુ COVID-19 મહામારીના પ્રભાવમાંથી સંપૂર્ણપણે બહાર આવ્યું નથી, ત્યારે ઇબોલા જેવી જીવલેણ બીમારી ફરી વૈશ્વિક ચિંતા બની રહી છે. WHO દ્વારા જાહેર આરોગ્ય કટોકટી જાહેર કરવાનું અર્થ એ છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સંકલિત પગલાં લેવાની જરૂર છે.
ઇબોલાનો મૃત્યુદર ઘણા વખત 50 ટકા કરતાં પણ વધુ રહ્યો છે. અગાઉ પશ્ચિમ આફ્રિકામાં ફેલાયેલા ઇબોલા પ્રકોપ દરમિયાન હજારો લોકોના મોત થયા હતા. તે અનુભવને ધ્યાનમાં રાખીને આ વખતે વૈશ્વિક આરોગ્ય એજન્સીઓ વધુ ઝડપથી કાર્યવાહી કરી રહી છે.
ભારત માટે પણ આ પરિસ્થિતિ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરી અને વેપારના કારણે કોઈપણ ચેપજન્ય રોગ ઝડપથી દેશોની સરહદો પાર કરી શકે છે. આથી સાવચેતી, દેખરેખ અને સમયસર માહિતી વહેંચણી અત્યંત જરૂરી બની ગઈ છે.
