'નારિ શક્તિ'થી બનશે વિક્સિત ભારત : ભારત સરકાર મહિલા આરક્ષણ ક્યારે કરી શકી છે લાગુ?

ભારતના રાજકારણમાં મહિલાઓની ભાગીદારી વધારવાના પ્રયાસો હવે નવા તબક્કામાં પ્રવેશી રહ્યા છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો છે કે મહિલા આરક્ષણ કાયદાને અમલમાં લાવીને દેશને ‘નારી શક્તિ આધારિત શાસન’ તરફ આગળ ધપાવવાનો સમય આવી ગયો છે.

ભારતમાં મહિલાઓના સશક્તિકરણને કેન્દ્રમાં રાખીને Narendra Modi ની આગેવાની હેઠળની સરકાર મહત્વપૂર્ણ પગલાં લઈ રહી છે. તાજેતરમાં પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે સરકારએ હંમેશા મહિલા સશક્તિકરણને પ્રાથમિકતા આપી છે અને હવે ‘નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ’ દ્વારા દેશમાં મહિલા નેતૃત્વવાળી શાસન વ્યવસ્થા મજબૂત બનશે. આ નિવેદન તે સમયે આવ્યું જ્યારે કેન્દ્રીય મંત્રી Annapurna Devi દ્વારા “મહિલાઓના વિધાનસભા નેતૃત્વને પ્રોત્સાહન” વિષય પર લખાયેલા લેખની ચર્ચા થઈ રહી હતી. આ લેખમાં મહિલાઓના વધતા પ્રતિનિધિત્વને વધુ સમાવેશક અને મજબૂત શાસનની ચાવી તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

પ્રતિનિધિત્વથી અસર સુધીનો સફર

પ્રધાનમંત્રી મોદીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર પોસ્ટ કરતાં જણાવ્યું કે માત્ર પ્રતિનિધિત્વ પૂરતું નથી, પરંતુ તે વાસ્તવિક અસરમાં પરિવર્તિત થવું જોઈએ. તેમના શબ્દોમાં, “નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ દ્વારા ભારત મહિલા નેતૃત્વવાળી શાસન વ્યવસ્થા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, જે વિકસિત ભારત માટેનો મહત્વપૂર્ણ આધાર છે.” આ નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે સરકાર માત્ર કાયદો બનાવવામાં નહીં, પરંતુ તેની અસરકારક અમલવારી પર પણ ભાર મૂકી રહી છે.

શું છે ‘નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ’?

‘નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ’, જેને સામાન્ય રીતે મહિલા આરક્ષણ બિલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, 2023માં સંસદ દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવ્યો હતો. આ કાયદા હેઠળ લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓને 33 ટકા આરક્ષણ આપવાનો પ્રાવધાન છે. આ કાયદો ભારતના રાજકારણમાં મહિલાઓની ભાગીદારી વધારવા માટે ઐતિહાસિક પગલું માનવામાં આવે છે. અત્યાર સુધી રાજકીય ક્ષેત્રમાં મહિલાઓનું પ્રતિનિધિત્વ મર્યાદિત રહ્યું છે, જેને આ કાયદા દ્વારા સુધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

2029થી અમલ: શું છે પ્રક્રિયા?

આ કાયદો તરત અમલમાં નહીં આવે. તે માટે ચૂંટણી ક્ષેત્રોની સીમા નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા, જેને ‘ડિલિમિટેશન’ કહેવાય છે, પૂર્ણ થવી જરૂરી છે. આ પ્રક્રિયા પૂરી થયા બાદ જ મહિલા આરક્ષણ અમલમાં આવશે.

સરકાર દ્વારા સંકેત આપવામાં આવ્યો છે કે 2029થી આ કાયદાને અમલમાં લાવવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. આ માટે સંસદના બજેટ સત્રને પણ 16 એપ્રિલથી 18 એપ્રિલ સુધી લંબાવવામાં આવ્યું છે, જેથી જરૂરી સુધારા અને પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ કરી શકાય.

રાજકીય સહમતિનું મહત્વ

પ્રધાનમંત્રી મોદીએ તમામ રાજકીય પક્ષોને આ મુદ્દે ખુલ્લા મનથી વિચારવા અને કોઈ રાજકીય ફાયદા-નુકસાનની ગણતરી કર્યા વગર સમર્થન આપવા અપીલ કરી છે. તેમણે આ મુદ્દાને માત્ર રાજકીય નહીં પરંતુ સામાજિક સશક્તિકરણ સાથે જોડાયેલ ગણાવ્યો. તેમણે કહ્યું કે દેશની “માતાઓ અને બહેનોનો વિશ્વાસ જીતવો” દરેક રાજકીય પક્ષની જવાબદારી છે. આ નિવેદન રાજકીય સહમતિ તરફ એક મહત્વપૂર્ણ સંદેશ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.