ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે તાજેતરમાં થયેલી 'ટ્રેક-2' વાતચીતને લઈને ચાલી રહેલી ચર્ચાઓ વચ્ચે ભારત સરકારે પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કર્યું છે. વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિસરીએ જણાવ્યું કે આવી બેઠકો સાથે ભારત સરકારનો કોઈ સત્તાવાર સંબંધ નથી અને તેમાં ભાગ લેનાર વ્યક્તિઓ સરકારના પ્રતિનિધિ તરીકે હાજર રહેતા નથી.
વિદેશ સચિવે આપ્યું સ્પષ્ટ નિવેદન
ભારતના વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિસરીએ ટ્રેક-2 ડિપ્લોમસી અંગે ચાલી રહેલી અટકળો પર સ્પષ્ટતા કરતાં જણાવ્યું કે આવા કાર્યક્રમોનું આયોજન ખાનગી સંસ્થાઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે અને ભારત સરકારનો તેની સાથે કોઈ સત્તાવાર સંબંધ નથી. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે આવા કાર્યક્રમોમાં હાજરી આપનારા લોકો સરકારનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા નથી અને તેમની હાજરીને ભારત સરકારના સત્તાવાર વલણ સાથે જોડવી યોગ્ય નથી.
મિસરીએ વધુમાં જણાવ્યું કે વિશ્વના વિવિધ દેશોમાં આવી પ્રકારની અનૌપચારિક બેઠકો વર્ષોથી યોજાતી રહી છે અને તેમાં કોઈ નવી વાત નથી. આવા સંવાદોનો હેતુ માત્ર વિવિધ મુદ્દાઓ પર અનૌપચારિક ચર્ચા કરવાનો હોય છે, સરકારો વચ્ચે કોઈ સત્તાવાર નિર્ણય લેવાનો નહીં.
શું હોય છે ટ્રેક-2 ડિપ્લોમસી?
ટ્રેક-2 ડિપ્લોમસી એ સરકાર સ્તરની સત્તાવાર વાટાઘાટોથી અલગ એક અનૌપચારિક સંવાદ પ્રક્રિયા છે. તેમાં નિવૃત્ત અધિકારીઓ, પૂર્વ સૈન્ય અધિકારીઓ, રાજદ્વારીઓ, શિક્ષણવિદો, નીતિ નિષ્ણાતો અને સિવિલ સોસાયટી સાથે જોડાયેલા લોકો ભાગ લે છે. આવા સંવાદનો મુખ્ય હેતુ રાજકીય દબાણ વગર બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસ વધારવો, નીતિ સંબંધિત વિકલ્પો પર વિચારણા કરવી અને તણાવ ઘટાડવાના માર્ગો શોધવાનો હોય છે.
ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આવી બેઠકોને સરકારની સત્તાવાર નીતિ અથવા રાજદ્વારી પહેલ તરીકે જોવી યોગ્ય નથી.
કોલંબોમાં બે દિવસ સુધી ચાલી બેઠક
તાજેતરમાં શ્રીલંકાની રાજધાની કોલંબોના એક હોટેલમાં ભારત અને પાકિસ્તાનના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે લગભગ બે દિવસ સુધી અલગ-અલગ સત્રોમાં ચર્ચા યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં ભારત તરફથી પૂર્વ સેનાધ્યક્ષ જનરલ એમ.એમ. નરવણે, ઇન્ડિયા ફાઉન્ડેશનના અધ્યક્ષ અને ભાજપના પૂર્વ રાષ્ટ્રીય મહાસચિવ રામ માધવ તેમજ પૂર્વ રાજદ્વારી રૂચિ ઘનશ્યામે ભાગ લીધો હતો.
જ્યારે પાકિસ્તાન તરફથી વિદેશ મંત્રાલયના મહાનિર્દેશક સજ્જાદ હૈદર ખાન, અમેરિકામાં પૂર્વ રાજદૂત શેરી રહમાન અને નિવૃત્ત મેજર જનરલ ઇસફંદિયાર અલી ખાન પટૌદી બેઠકમાં સામેલ થયા હતા.
કયા મુદ્દાઓ પર થઈ ચર્ચા?
મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, બેઠક દરમિયાન સરહદ પારનો આતંકવાદ, પાણીની વહેંચણી, ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે તણાવની સ્થિતિમાં સંવાદ વ્યવસ્થા વધુ અસરકારક બનાવવાના ઉપાયો તેમજ ભવિષ્યમાં સૈન્ય અથડામણનું જોખમ ઘટાડવાના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. જોકે આ ચર્ચામાંથી કોઈ સત્તાવાર નિર્ણય કે સહમતિ સામે આવી નથી.
ભારત સરકારના સ્પષ્ટીકરણ બાદ હવે એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે કોલંબોમાં યોજાયેલી આ બેઠકને ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચેની સત્તાવાર રાજદ્વારી પ્રક્રિયા તરીકે જોવામાં આવશે નહીં. ભારતે ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સરકારનું વલણ તેના સત્તાવાર રાજદ્વારી માધ્યમો દ્વારા જ વ્યક્ત થાય છે અને ખાનગી સ્તરે યોજાતી બેઠકોને સરકારની નીતિ સાથે જોડવી યોગ્ય નથી.
