Measles and Rubella Disease Explained: સમયાંતરે દેશ અને દુનિયામાં અનેક રોગો ફેલાતા હોવાના સમાચાર સામે આવે છે. ક્યારેક કોરોના વાયરસ તો ક્યારેક નિપાહ વાયરસના કારણે મોટી સંખ્યામાં લોકો મૃત્યુ પામ્યા છે. આ રોગો દર વર્ષે ફેલાય છે. હાલમાં બોલિવિયામાં ઓરી અને રૂબેલા નામના આ રોગોનો પ્રકોપ જોવા મળી રહ્યો છે. આ માટે ભારત દ્વારા 3,00,000 રસીઓના ડોઝ તેમજ સહાયક સામગ્રી મોકલવામાં આવી છે. શું તમે આ રોગો વિશે જાણો છો? તેને કેવી રીતે અટકાવી શકાય છે અને કયા લોકોને ઓરી અને રૂબેલાનું જોખમ વધુ છે? આજે અમે તમારા માટે આવા દરેક પ્રશ્નનો જવાબ લાવ્યા છીએ.
ઓરી અને રૂબેલાની શરૂઆત
ઓરી અને રૂબેલા બંને વાયરલ રોગો છે. ઓરી વિશે વાત કરીએ તો દર્દીના શરીર પર નાના ફોલ્લીઓ દેખાય છે. આ બાળકો માટે ખૂબ જ ખતરનાક રોગ છે. તે જ સમયે ગર્ભવતી સ્ત્રીઓમાં રૂબેલાનું જોખમ વધુ હોય છે. આને કારણે તેમને ઘણી વખત ગર્ભપાતનો સામનો કરવો પડે છે.
ભારતમાં ઓરી અને રૂબેલા
WHO ના અહેવાલ મુજબ દર વર્ષે ભારતમાં લગભગ 49,000 બાળકો ઓરી અને રૂબેલાને કારણે મૃત્યુ પામે છે. જો કે મોટાભાગે રસીકરણ દ્વારા આ રોગોને જીવલેણ બનતા અટકાવી શકાય છે. અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે 'જો 9 મહિનાથી 15 વર્ષની વયના બાળકોને રસી આપવામાં આવે, તો તેઓ આ રોગથી છુટકારો મેળવી શકે છે.'
કેટલા બાળકોને રસી આપવામાં આવી છે?
આ રોગોને નિયંત્રિત કરવા માટે વિશ્વભરના લગભગ 150 દેશોમાં રસીકરણ અભિયાન (મીઝલ્સ મમ્પ્સ રૂબેલા- MMR) ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે. ભારતમાં અત્યાર સુધીમાં 22 કરોડથી વધુ બાળકોને રસી આપવામાં આવી છે. આ કાર્ય લગભગ 30 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં પૂર્ણ થયું છે. જોકે, આ આંકડો 2019 સુધીનો છે.
વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠનના ડેટા અનુસાર ઓરી રોગમાં રસીકરણ દ્વારા અત્યાર સુધીમાં (2000 થી 2023 સુધી) લગભગ 60 મિલિયન મૃત્યુ ટાળવામાં આવ્યા છે. તે જ સમયે, 2023 માટે વિશ્વભરમાં લગભગ 107,500 મૃત્યુની અપેક્ષા હતી.
કેવી રીતે ફેલાય છે ઓરી?
ઓરીનો રોગ શ્વાસ લેવા, છીંકવા અથવા ખાંસી દ્વારા ફેલાય છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં તે એટલો ખતરનાક બની જાય છે કે તે દર્દીના મૃત્યુ તરફ દોરી જાય છે. જોકે તે બધી ઉંમરના લોકોને અસર કરી શકે છે, તેની અસર સામાન્ય રીતે બાળકોમાં વધુ જોવા મળે છે.
રૂબેલાથી કોને વધુ જોખમ છે?
ઓરીની જેમ રૂબેલા પણ એક વાયરલ રોગ છે. પરંતુ તફાવત એ છે કે તે ગર્ભવતી સ્ત્રીઓને વધુ અસર કરે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન તે એટલું ખતરનાક સાબિત થાય છે કે તે ક્યારેક ગર્ભ સુધી પહોંચે છે. તેના ઘણા ગંભીર પરિણામો આવે છે. આ માટે તાત્કાલિક ડૉક્ટર પાસે જવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
ચેપના લક્ષણો શું છે?
૧- ઓરીના લક્ષણો - વહેતું નાક
૨- ખૂબ તાવ, ઝાડા
૩- ખાંસી, કાનની સમસ્યા
૪- આખા શરીરમાં લાલ ફોલ્લીઓ
૫- ક્યારેક તે ગંભીર ઘાનું સ્વરૂપ લે છે.
રૂબેલા કેવી રીતે ઓળખવું?
૧- માથાનો દુખાવો
૨- ભરાયેલા અથવા વહેતું નાક
૩- લાલ, ખંજવાળવાળી આંખો
૪- ગરદન પાછળ અને કાન પાછળ ગઠ્ઠાઓનું નિર્માણ
૫- ગુલાબી ફોલ્લીઓ, જે ચહેરા પરથી શરૂ થાય છે અને આખા શરીરમાં ફેલાય છે
૬- સાંધાનો દુખાવો
ગર્ભવતી સ્ત્રીઓને રૂબેલા થવાનું જોખમ વધારે હોય છે...
ભારતમાં ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન સ્ત્રીઓને આ રોગ થવાનું જોખમ સૌથી વધુ હોય છે. સીરમ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઇન્ડિયા અનુસાર 40થી 45 ટકા સ્ત્રીઓ રૂબેલા પ્રત્યે ખૂબ જ સંવેદનશીલ હોય છે. ઘણી બધી જગ્યાઓ છે જ્યાં ગર્ભવતી સ્ત્રીઓ આ રોગને કારણે ખોડખાંપણવાળા બાળકોને જન્મ આપે છે.
તેની અસરો શું હોઈ શકે છે?
સીરમ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઇન્ડિયાના રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે રૂબેલાથી પીડિત સગર્ભા સ્ત્રીઓ બાળકોને જન્મ આપે છે, પરંતુ તે બાળકો કોઈને કોઈ ખામીઓ સાથે જન્મે છે. આવા બાળકોની સંખ્યા 2 લાખથી વધુ છે. ગર્ભાવસ્થાના ત્રીજા મહિનામાં વાયરસનો ચેપ લાગ્યા પછી તરત જ ડૉક્ટરને મળવું મહત્વપૂર્ણ છે.
બાળકોમાં કેવા પ્રકારની ખામીઓ હોય છે?
જો આ વાયરસ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભમાં પહોંચી ગયો હોય, તો આવા બાળકો જન્મે છે પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે સામાન્ય નથી હોતા. બાળકોમાં બહેરાશ, શ્વસન સમસ્યાઓ અને અંધત્વ જેવી ખામીઓ જોઈ શકાય છે. સીરમ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઇન્ડિયાએ જણાવ્યું કે કેટલા ટકા બાળકોને આવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે..
૧- બાળકોમાં બહેરાશ - ૯૨ ટકા
૨- અંધત્વ - ૫૬ ટકા
૩- જન્મજાત હૃદય રોગ - ૬૫ ટકા
૪- ડાયાબિટીસ - ૦૧ ટકા
૫- સાંભળવાની સમસ્યાઓ - ૧૯ ટકા
૬- વર્તણૂકીય વિકૃતિઓ - ૩૨ ટકા
તેને કેવી રીતે અટકાવી શકાય?
રૂબેલાને દવાઓ દ્વારા મટાડી શકાતો નથી. તેનો એકમાત્ર ઇલાજ રસી દ્વારા છે. આ માટે દેશ અને દુનિયામાં મોટા પાયે રસીકરણ અભિયાન ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે. તમને એ પણ જણાવી દઈએ કે ગર્ભવતી મહિલા પર રૂબેલાની અસર દર મહિને અલગ અલગ હોય છે. તે જ સમયે બાળકોને રસી આપવા માટે કેટલાક વર્ષો પણ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે બાળકોને 12 થી 15 મહિનાની ઉંમરે MMR રસી આપવામાં આવે છે. જો આ ઉંમરે રસી આપવામાં ન આવે તો 12 થી 13 વર્ષની ઉંમર સુધી ફરીથી રસી આપી શકાતી નથી.
રસી કેટલી અસરકારક છે?
રૂબેલા રસીનો એક ડોઝ 95 ટકાથી વધુ અસરકારક સાબિત થાય છે. WHO ના અહેવાલ મુજબ, ઘણા દેશો આ રસી મેળવવા માટે તેમના દેશોમાં ઝુંબેશ ચલાવી રહ્યા છે. વર્ષ 2024 સુધીમાં, 194 માંથી 175 દેશોએ તેમના દેશોમાં રૂબેલા રસી મેળવવા માટે ઝુંબેશ ચલાવી છે. વિશ્વભરમાં રસીની સંખ્યા 69 ટકા સુધી પહોંચી ગઈ છે. રસીકરણ પછી રૂબેલાના કેસોમાં લગભગ 97 ટકાનો ઘટાડો થયો છે.
