વિશ્વમાં પ્રવાસ, વ્યવસાય અને વૈશ્વિક ગતિશીલતા માટે પાસપોર્ટનું મહત્વ સતત વધી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં ઇન્ટરનેશનલ એડવાઇઝરી ફર્મ Global Citizen Solutions (GCS) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા Global Passport Index 2026માં દુનિયાના સૌથી શક્તિશાળી અને સૌથી નબળા પાસપોર્ટની યાદી જાહેર કરવામાં આવી છે. આ વર્ષની રેન્કિંગમાં યુરોપિયન દેશોનું પ્રભુત્વ જોવા મળ્યું છે. સ્વીડનનો પાસપોર્ટ વિશ્વનો સૌથી શક્તિશાળી જાહેર થયો છે, જ્યારે અફઘાનિસ્તાન ફરી એકવાર સૌથી નબળા પાસપોર્ટ ધરાવતો દેશ રહ્યો છે. બીજી તરફ ભારતે અગાઉની સરખામણીએ થોડો સુધારો નોંધાવ્યો છે, જ્યારે પાકિસ્તાન હજુ પણ સૌથી નબળા પાસપોર્ટ ધરાવતા દેશોની યાદીમાં સામેલ છે.
સ્વીડન બન્યો વિશ્વનો સૌથી શક્તિશાળી પાસપોર્ટ ધરાવતો દેશ
Global Passport Index 2026 અનુસાર સ્વીડનને કુલ 96.05 પોઇન્ટ મળ્યા છે, જેના આધારે તે વિશ્વમાં પ્રથમ સ્થાને પહોંચ્યો છે. ત્યારબાદ સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ, ફિનલેન્ડ, જર્મની અને નેધરલેન્ડ્સનો ક્રમ આવે છે. યુરોપના દેશોએ ફરી એકવાર ટોચના સ્થાન પર પોતાનું પ્રભુત્વ જાળવી રાખ્યું છે. ટોપ-10માં ડેનમાર્ક, આયર્લેન્ડ, યુનાઇટેડ કિંગડમ, નોર્વે અને એશિયામાંથી માત્ર સિંગાપુરને સ્થાન મળ્યું છે. સિંગાપુર વિશ્વમાં દસમા ક્રમે હોવા છતાં એશિયાનો સૌથી શક્તિશાળી પાસપોર્ટ ધરાવતો દેશ રહ્યો છે.
વિશ્વના 10 સૌથી શક્તિશાળી પાસપોર્ટ
Global Citizen Solutions દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી યાદી મુજબ ટોપ-10 દેશો આ મુજબ છે:
સ્વીડન
સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ
ફિનલેન્ડ
જર્મની
નેધરલેન્ડ્સ
ડેનમાર્ક
આયર્લેન્ડ
યુનાઇટેડ કિંગડમ
નોર્વે
સિંગાપુર
ભારતની રેન્કિંગમાં સુધારો, છતાં પડકાર યથાવત
Global Passport Index 2026ના પાંચમા સંસ્કરણ મુજબ 197 દેશોની યાદીમાં ભારતને 125મું સ્થાન મળ્યું છે. વર્ષ 2021માં ભારત 127મા ક્રમે હતું, એટલે કે બે સ્થાનનો સુધારો નોંધાયો છે. ભારતનો કોમ્પોઝિટ સ્કોર વધીને 45.1 થયો છે, જે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં સૌથી વધુ માનવામાં આવે છે.
GCSના અહેવાલ મુજબ ભારતના Visa-Free Mobility Scoreમાં પણ સુધારો થયો છે. વર્ષ 2021માં આ સ્કોર 18 હતો, જે હવે વધીને 23 થયો છે. તેમ છતાં અન્ય દેશોએ પણ ઝડપથી પોતાના નાગરિકો માટે વિઝા-ફ્રી અથવા સરળ મુસાફરીની સુવિધાઓ વધારી હોવાથી ભારતની કુલ રેન્કિંગમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો નથી. એટલે કે ભારતે પ્રગતિ કરી છે, પરંતુ વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં અન્ય દેશોની ઝડપી પ્રગતિને કારણે તેનો લાભ મર્યાદિત રહ્યો છે.
પાકિસ્તાન અને સૌથી નબળા પાસપોર્ટ ધરાવતા દેશો
આ યાદીમાં પાકિસ્તાનને 188મું સ્થાન મળ્યું છે અને તે વિશ્વના સૌથી નબળા પાસપોર્ટ ધરાવતા દેશોમાં સામેલ છે. સૌથી છેલ્લે એટલે કે 197મા સ્થાને અફઘાનિસ્તાન છે, જેને વિશ્વનો સૌથી નબળો પાસપોર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.
અફઘાનિસ્તાન ઉપરાંત સૌથી નબળા પાસપોર્ટ ધરાવતા દેશોમાં સુદાન (196મું), સોમાલિયા (195મું), દક્ષિણ સુદાન (194મું), એરિટ્રિયા (193મું), સીરિયા (192મું), યમન (191મું), ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ કોંગો (190મું) અને સેન્ટ્રલ આફ્રિકન રિપબ્લિક (189મું)નો સમાવેશ થાય છે. સામાન્ય રીતે આ દેશો યુદ્ધ, રાજકીય અસ્થિરતા, આર્થિક સંકટ, આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો અથવા કૂટનીતિક અલગાવ જેવી ગંભીર પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરી રહ્યા છે, જેના કારણે તેમના પાસપોર્ટની વૈશ્વિક સ્વીકાર્યતા ઓછી રહે છે.
સિંગાપુર એશિયામાં કેમ સૌથી આગળ?
Global Citizen Solutionsના જણાવ્યા અનુસાર સિંગાપુરે સતત પોતાની મજબૂત સ્થિતિ જાળવી રાખી છે. સંસ્થાની CEO પેટ્રિશિયા કાસાબુરીના જણાવ્યા મુજબ સિંગાપુરનો પાસપોર્ટ Mobility અને Investment બંને માપદંડોમાં વિશ્વમાં સૌથી આગળ છે. વર્ષ 2021થી સતત સિંગાપુરને ટ્રાવેલ ફ્રીડમ માટે 100માંથી 100નો સંપૂર્ણ સ્કોર મળતો રહ્યો છે. એટલે કે સિંગાપુરના નાગરિકો વિશ્વના સૌથી વધુ દેશોમાં વિઝા-ફ્રી અથવા સરળ પ્રવેશનો લાભ મેળવી શકે છે.
