Ahmedabad Serial Blast 2008: વર્ષ 2008ના ચકચારી અમદાવાદ સિરિયલ બ્લાસ્ટ કેસમાં આજે ગુજરાત હાઇકોર્ટ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક ચુકાદો સંભળાવ્યો છે. આ કેસમાં ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા 49 ગુનેગારો પૈકી 38 દોષિતોને ફાંસી અને 11ને આજીવન કેદની સજા આપી હતી, તેને ગુજરાત હાઈકોર્ટે યથાવત રાખી છે. 26 જુલાઈ 2008ના રોજ એ દિવસે અમદાવાદમાં એક સાથે 20 સ્થળોએ 70 મિનિટમાં 21 બોમ્બ બ્લાસ્ટ થયા હતાં. જેમાં 56 લોકોના મોત થયા હતાં. જ્યારે 200થી વધુ લોકો આ ઘટનામાં ઘાયલ થયા હતાં. ઘટનાના 19 દિવસમાં ગુજરાત પોલીસના બાહેશ અધિકારીઓએ આ કેસને ઉકેલી નાંખ્યો હતો. ત્યારે એ જાણવા જેવું છેકે, આખરે અમદાવાદમાં હુમલો કરાયો કેમ? હુમલો કરાવ્યો કોણે? કેવી રીતે હુમલો કરવામાં આવ્યો? ક્યાં રચવામાં આવ્યું હુમલાનું કાવતરું? આ તમામ સવાલોના જવાબો જાણો વિગતવાર આ આર્ટિકલમાં...2008 અમદાવાદ સિરિયલ બ્લાસ્ટ કેસ: આતંકી કાવતરું, લોજિસ્ટિક સપોર્ટ અને બ્લાસ્ટની પ્લાનિંગ- પોઇન્ટરવાઈઝ વિશ્લેષણ...
2008 અમદાવાદ સિરિયલ બ્લાસ્ટ: 26 જુલાઈની એ કાળી સાંજમાં શું થયું હતું?
26 જુલાઈ, 2008ના રોજ સાંજે અમદાવાદ શહેરમાં અંદાજે 70 મિનિટના ગાળામાં 21 શ્રેણીબદ્ધ બોમ્બ વિસ્ફોટ થયા હતા. આ હુમલામાં 56 લોકોનાં મોત થયા હતા અને 200થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા. તે સમયે આ હુમલો દેશના સૌથી મોટા આતંકી હુમલાઓમાંનો એક માનવામાં આવ્યો હતો.
ક્યાં-ક્યાં બ્લાસ્ટ થયા હતા?
બોમ્બ વિસ્ફોટો શહેરના ભીડભાડવાળા અને જાહેર સ્થળોને નિશાન બનાવીને કરવામાં આવ્યા હતા. મુખ્ય સ્થળોમાં સામેલ હતા:
મણિનગર
ઈસનપુર
નરોળ
બાપુનગર
ઓઢવ
સરખેજ
હાટકેશ્વર
અમરાઈવાડી
અસારવા
રાયપુર વિસ્તાર
એલ.જી. હોસ્પિટલ, મણિનગર
સિવિલ હોસ્પિટલ, અસારમાં ટ્રોમા સેન્ટર નજીક
વિશેષ વાત એ હતી કે પ્રથમ વિસ્ફોટોમાં ઘાયલોને સારવાર માટે હોસ્પિટલોમાં લાવવામાં આવ્યા બાદ સિવિલ હોસ્પિટલ અને એલ.જી. હોસ્પિટલની બહાર પણ બોમ્બ ફાટ્યા, જેથી બચાવ કામગીરીને પણ નિશાન બનાવવામાં આવી હતી.
કેવી રીતે કરવામાં આવ્યો હતો હુમલો?
તપાસમાં સામે આવ્યું હતું કે મોટાભાગના વિસ્ફોટકો સાયકલ પર રાખેલા ટિફિન બોક્સમાં મૂકવામાં આવ્યા હતા. વિસ્ફોટ પહેલાં કેટલાક મીડિયા હાઉસને ઈ-મેલ મોકલી હુમલાની જવાબદારી સ્વીકારવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. તપાસ બાદ આ કેસમાં પ્રતિબંધિત આતંકી સંગઠન ઇન્ડિયન મુજાહિદ્દીન (Indian Mujahideen)ના સભ્યોની સંડોવણી હોવાનું તપાસ એજન્સીઓએ જણાવ્યું હતું.
2008ના અમદાવાદ સિરિયલ બ્લાસ્ટ કેસમાં તપાસ એજન્સીઓએ જે કાવતરું બહાર પાડ્યું, તે માત્ર એક શહેરમાં થયેલા વિસ્ફોટોની ઘટના નહોતી, પરંતુ લાંબા સમયથી ચાલતી આતંકી પ્લાનિંગ, લોજિસ્ટિક સપોર્ટ, ટ્રેનિંગ કેમ્પ, બોમ્બ બનાવવાની તૈયારી, વાહનો અને સાઇકલના ઉપયોગ, તેમજ અમદાવાદ અને સુરત જેવા શહેરોને ટાર્ગેટ બનાવવાના મોટા ષડયંત્રનો ભાગ હોવાનું સામે આવ્યું હતું. આપેલી માહિતી મુજબ આરોપીઓએ કેરળના જંગલોથી લઈને અમદાવાદના ભાડાના મકાન સુધી અને સુરતના અલગ-અલગ સ્થળો સુધી સંપૂર્ણ નેટવર્ક ઊભું કર્યું હતું.
1. અમદાવાદ બ્લાસ્ટમાં મુખ્ય લોજિસ્ટિક સપોર્ટ
કયામુદ્દીન કાપડિયા — વડોદરા
આપેલી માહિતી મુજબ કયામુદ્દીન કાપડિયાની ભૂમિકા બ્લાસ્ટ માટે સીધી અને મોટી લોજિસ્ટિક સપોર્ટ આપનારી તરીકે દર્શાવવામાં આવી છે.
બોમ્બ બનાવવા માટે સામગ્રી, સાધનો, રહેવાની વ્યવસ્થા અને અન્ય સહાયમાં તેની મહત્વની ભૂમિકા હોવાનું જણાવાયું છે.
સુરત અને અમદાવાદ બંને કાવતરામાં તેની સંડોવણીનો ઉલ્લેખ છે.
સુરતમાં મકાન ભાડે રાખી બોમ્બ બનાવવામાં આવ્યા હોવાનો પણ ઉલ્લેખ છે.
સફદર નાગોરી — ઇન્દોર
સફદર નાગોરીને આ કાવતરાના મોટા વિચારક અને માર્ગદર્શક તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો છે.
આપેલી વિગતો મુજબ તે આતંકી નેટવર્ક સાથે જોડાયેલો મહત્વનો ચહેરો હતો.
સંગઠનાત્મક રીતે આરોપીઓને એકઠા કરવા અને કાવતરાની દિશા નક્કી કરવામાં તેની ભૂમિકા બતાવવામાં આવી છે.
2. કેરળના જંગલોમાં ટ્રેનિંગ કેમ્પ
કેરળના વાગામોન જંગલોમાં ટ્રેનિંગ
કેસની તપાસમાં સામે આવ્યું કે કેરળના વાગામોન જંગલોમાં આરોપીઓ માટે ટ્રેનિંગ કેમ્પ યોજાયો હતો.
આ ટ્રેનિંગ કેમ્પમાં વિસ્ફોટકો, બોમ્બ બનાવવાની રીત અને ટાઈમર બોમ્બ અંગે તાલીમ આપવામાં આવી હતી.
બોમ્બની અસર અને તેના ટેસ્ટિંગ જેવી પ્રવૃત્તિઓ પણ આ ટ્રેનિંગ સાથે જોડાયેલી હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
મોહમ્મદ સાજિદ મન્સૂરી — ભરૂચ
આપેલી માહિતી મુજબ મોહમ્મદ સાજિદ મન્સૂરીએ કેરળના જંગલોમાં ટાઈમર બોમ્બનું ટેસ્ટિંગ કર્યું હતું.
તે ટ્રેનિંગ અને ટેકનિકલ તૈયારી સાથે જોડાયેલો હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
આરોપીઓને ટાઈમર સાથેના બોમ્બ બનાવવાની તાલીમ અપાઈ હોવાનો ઉલ્લેખ છે.
3. અમદાવાદમાં બોમ્બ બનાવવા માટે ભાડાનું મકાન
દાણીલીમડામાં મકાન નંબર 10
આપેલી માહિતી મુજબ અમદાવાદના દાણીલીમડા વિસ્તારમાં આવેલા મકાન નંબર 10ને ભાડે લેવામાં આવ્યું હતું.
આ મકાનમાં ટાઈમર બોમ્બ બનાવવામાં આવ્યા હોવાનો ઉલ્લેખ છે.
બોમ્બ બનાવવાની સામગ્રી, સાધનો અને વિસ્ફોટકો અહીં એકઠા કરવામાં આવ્યા હતા.
લોજિસ્ટિક સપોર્ટ માટે આયોજન
આરોપીઓએ બ્લાસ્ટને વધુ ઘાતક બનાવવા માટે ગેસ સિલિન્ડરોની ખરીદી કરી હતી.
બોમ્બ પ્લાન્ટ કરવા માટે સાઇકલોની પણ ખરીદી કરવામાં આવી હતી.
બોમ્બ બનાવવાની સામગ્રી અને સાધનો અલગ-અલગ સ્થળેથી એકઠા કરાયા હતા.
તૈયાર બોમ્બોને સાઇકલ, વેગન-આર અને અન્ય વાહનોમાં ગોઠવવામાં આવ્યા હતા.
બાપુનગર ડાયમંડ માર્કેટ પાસે બોમ્બ મૂકેલી સાઇકલ મુકાઈ હતી.
એલજી હોસ્પિટલ કેમ્પસમાં બોમ્બ ફિટ કરેલી કાર મૂકવામાં આવી હોવાનો ઉલ્લેખ છે.
4. સિવિલ હોસ્પિટલ અને ટ્રોમા સેન્ટર સૌથી મોટું ટાર્ગેટ
ટ્રોમા સેન્ટર બહાર મોટી ખુવારી
આપેલી માહિતી મુજબ અમદાવાદ સિવિલ હોસ્પિટલના ટ્રોમા સેન્ટર બહાર થયેલો વિસ્ફોટ સૌથી ગંભીર અને મોટી જાનહાનિવાળો હતો.
આ સ્થળે બોમ્બ, ગેસ બોટલ અને વિસ્ફોટકો ભરેલી વેગન-આર કાર મૂકવામાં આવી હતી.
બ્લાસ્ટના કારણે હોસ્પિટલ પરિસરમાં ભારે અફરાતફરી અને જાનહાનિ સર્જાઈ હતી.
મોહમ્મદ કમરુદ્દીન મન્સૂરી — અમદાવાદ
માહિતી મુજબ બે વેગન-આર કારમાં બોમ્બ, ગેસ બોટલ અને વિસ્ફોટકો મૂકવામાં આવ્યા હતા.
આ કાર સિવિલ હોસ્પિટલના ટ્રોમા સેન્ટર બહાર મૂકીને બ્લાસ્ટ કરાવવામાં આવ્યો હતો.
આ બ્લાસ્ટને કેસની સૌથી મોટી અને ઘાતક ઘટનાઓમાં ગણવામાં આવે છે.
ચોરાયેલી કારનો ઉપયોગ
આપેલી વિગતો મુજબ મુંબઈમાંથી વેગન-આર અને અન્ય કારની ચોરી કરવામાં આવી હતી.
આ વાહનોને બાદમાં ગુજરાતમાં લાવી બ્લાસ્ટ માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવ્યા.
આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વાહનોનો ઉપયોગ માત્ર પરિવહન માટે નહીં, પણ બોમ્બ પ્લાન્ટિંગ માટે મુખ્ય સાધન તરીકે કરાયો હતો.
5. મણિનગરને મોટું ટાર્ગેટ બનાવવાની યોજના
મણિનગર વિસ્તાર પર ખાસ ફોકસ
આપેલી માહિતી મુજબ મણિનગરને બ્લાસ્ટ માટે સૌથી મોટા ટાર્ગેટોમાં એક બનાવવાનો પ્લાન હતો.
મણિનગરના વિવિધ વિસ્તારોમાં સાઇકલ બોમ્બ મૂકવાની યોજના ઘડાઈ હતી.
જવાહરચોક, મહાલક્ષ્મી માર્કેટ અને અન્ય સ્થળો પર સાઇકલ સાથે બોમ્બ મૂકવામાં આવ્યા હતા.
જીશાન અહમદ શેખ — ઉત્તર પ્રદેશ
માહિતી મુજબ જીશાન અહમદ શેખ દિલ્હીથી અમદાવાદ આવી બોમ્બ બનાવવામાં મદદરૂપ થયો હતો.
તેણે મણિનગર વિસ્તારમાં બોમ્બ મૂકવાની કામગીરીમાં ભૂમિકા ભજવી હતી.
ગિયાસુર રહેમાન — ઉત્તર પ્રદેશ
મણિનગરના જવાહરચોક પાસે બોમ્બ સાથેની સાઇકલ મૂકી બ્લાસ્ટ કરાવવાનો ઉલ્લેખ છે.
મોહમ્મદ શકીલ — બિહાર
મણિનગર મહાલક્ષ્મી માર્કેટ પાસે બોમ્બ સાથેની સાઇકલ મૂકી બ્લાસ્ટ કરાવવામાં તેની ભૂમિકા દર્શાવવામાં આવી છે.
6. સાઇકલ બોમ્બનો વ્યાપક ઉપયોગ
સાઇકલ બોમ્બ કાવતરાનું મુખ્ય હથિયાર
આપેલી માહિતી મુજબ બ્લાસ્ટ માટે સૌથી વ્યાપક રીતે સાઇકલ બોમ્બનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
શહેરના ભીડભર્યા વિસ્તારોમાં સાઇકલ સરળતાથી પાર્ક કરી શકાય, તેથી તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો.
ટાઈમર બોમ્બ સાઇકલ પર ગોઠવીને અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં મુકાયા હતા.
ઈકબાલ કાસમ શેખ — વડોદરા
માહિતી મુજબ ઠક્કરબાપા નગર અને અન્ય વિસ્તારોમાં બોમ્બ સાથેની સાઇકલ મૂકવામાં આવી હતી.
બસ અને જાહેર સ્થળો નજીક બોમ્બ મૂકવાના ઉલ્લેખ પણ આપેલી માહિતીમાં દેખાય છે.
અયાઝ કાસમ શેખ — અમદાવાદ
આરોપીઓએ રેકી કરીને બોમ્બ મૂકવાના સ્થળો નક્કી કર્યા હતા.
એએમટીએસ બસ અને નરોડા નજીક ટાઈમર બોમ્બ સાથેની સાઇકલ મૂકવાનો ઉલ્લેખ છે.
મોહમ્મદ સૈફ શેખ — ઉત્તર પ્રદેશ
હાટકેશ્વર અને અન્ય વિસ્તારોમાં બોમ્બ બનાવવા તથા સાઇકલ મારફતે બોમ્બ મૂકવામાં તેની ભૂમિકા દર્શાવવામાં આવી છે.
બોમ્બ મૂકેલી સાઇકલ લગાડવામાં તેની મહત્વની ભૂમિકા હોવાનું જણાવાયું છે.
7. સુરતમાં પણ મોટું કાવતરું ઘડાયું હતું
સુરતને પણ ટાર્ગેટ બનાવવાની યોજના
આપેલી માહિતી મુજબ અમદાવાદની સાથે સુરતમાં પણ મોટા પાયે વિસ્ફોટ કરવાની યોજના હતી.
સુરતમાં અલગ-અલગ સ્થળોએ બોમ્બ પ્લાન્ટ કરાયા હતા, જોકે ઘણા બોમ્બ ફાટ્યા નહોતા.
સુરતમાં ખોટી ઓળખ આપીને વાહનો અને સામગ્રી ખરીદવામાં આવી હતી.
સુરતમાં મકાન ભાડે રાખીને બોમ્બ બનાવાયા
કયામુદ્દીન કાપડિયા સાથે જોડાયેલી માહિતીમાં સુરતમાં મકાન ભાડે રાખી બોમ્બ બનાવવાનો ઉલ્લેખ છે.
બ્લાસ્ટ કરવા માટે સ્થળોની શોધ કરવામાં આવી હતી.
બોમ્બ પ્લાન્ટ કરવા માટે અલગ-અલગ વિસ્તારોની રેકી કરવામાં આવી હતી.
અન્ય આરોપીઓની ભૂમિકા
આરિફ બાદ્ર, ફઝલ રહેમાન, મોહમ્મદ નદવી/નવીદ પહાણ, મોહમ્મદ જાહિદ પટેલ અને અન્ય આરોપીઓની સુરત કાવતરામાં ભૂમિકા દર્શાવવામાં આવી છે.
ખોટી ઓળખથી વાહનો ખરીદવા, બોમ્બ બનાવવાની સામગ્રી મેળવવા અને બ્લાસ્ટ માટે સ્થળો પસંદ કરવાની કામગીરીનો ઉલ્લેખ છે.
8. કેરળથી અમદાવાદ અને સુરત સુધી વિસ્ફોટકોનું નેટવર્ક
આપેલી માહિતી પ્રમાણે કેરળના જંગલોમાં ટ્રેનિંગ બાદ આરોપીઓએ અમદાવાદ અને સુરતમાં કાવતરું આગળ વધાર્યું.
મુંબઈથી કાર મારફતે વિસ્ફોટક સામગ્રી લાવવાનો ઉલ્લેખ છે.
વિસ્ફોટકો, ટાઈમર, ગેસ સિલિન્ડર, સાઇકલ અને વાહનોનો ઉપયોગ કરીને બહુસ્તરીય બ્લાસ્ટ પ્લાન તૈયાર કરાયો હતો.
આ આખું કાવતરું એક શહેર પૂરતું મર્યાદિત નહોતું, પરંતુ અનેક રાજ્યો અને શહેરોમાં ફેલાયેલું નેટવર્ક દર્શાવે છે.
9. 19 દિવસમાં કેસ ઉકેલનાર અધિકારીઓની ટીમ
આપેલી માહિતી મુજબ અમદાવાદ સિરિયલ બ્લાસ્ટ કેસને માત્ર 19 દિવસમાં ઉકેલવામાં પોલીસ અધિકારીઓની મહત્વની ભૂમિકા રહી હતી.
ટીમમાં દર્શાવાયેલા અધિકારીઓ
આશિષ ભાટિયા
અભય ચુડાસમા
ગિરીશ સિંઘલ
હિમાંશુ શુક્લા
રાજેન્દ્ર અસારી
મયુર ચાવડા
ઉષા રાડા
વી.આર. ટોલિયા
આ અધિકારીઓની તપાસ ટીમે ટેકનિકલ પુરાવા, વાહનોની કડી, ફોન રેકોર્ડ, રેકી, બોમ્બ મટિરિયલ અને આરોપીઓના નેટવર્કને જોડીને કેસ ઉકેલ્યો હતો.
10. કાવતરાની મુખ્ય પદ્ધતિ
પહેલાં કેરળમાં ટ્રેનિંગ કેમ્પ યોજાયો.
ત્યારબાદ બોમ્બ બનાવવાની ટેકનિક શીખવાઈ.
અમદાવાદમાં ભાડાનું મકાન લઈને બોમ્બ તૈયાર કરાયા.
ગેસ સિલિન્ડર, ટાઈમર, સાઇકલ અને કારનો ઉપયોગ થયો.
ભીડવાળા વિસ્તારો, હોસ્પિટલ અને માર્કેટ જેવા સ્થળો પસંદ કરાયા.
સાઇકલ બોમ્બ અને કાર બોમ્બ બંને પ્રકારની પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવી.
અમદાવાદ પછી સુરતમાં પણ મોટા પાયે વિસ્ફોટ કરવાની યોજના હતી.
2008 અમદાવાદ સિરિયલ બ્લાસ્ટ કેસની આપેલી માહિતી દર્શાવે છે કે આ ઘટના અચાનક થયેલા હુમલાનો પરિણામ નહોતી, પરંતુ મહિનાઓ સુધી ચાલેલી સુનિયોજિત તૈયારી, ટ્રેનિંગ, લોજિસ્ટિક સપોર્ટ અને રેકીનું પરિણામ હતી. કેરળના જંગલોમાં ટ્રેનિંગથી લઈને અમદાવાદના દાણીલીમડાના ભાડાના મકાનમાં બોમ્બ બનાવવાની પ્રક્રિયા, મણિનગર અને સિવિલ હોસ્પિટલ જેવા સ્થળોને ટાર્ગેટ બનાવવાની યોજના, સાઇકલ અને કાર બોમ્બનો ઉપયોગ અને સુરતમાં પણ બ્લાસ્ટ કરવાની તૈયારી-આ બધું મળીને આ કેસને દેશના સૌથી મોટા આતંકી કાવતરાઓમાં સ્થાન આપે છે.
