Ahmedabad Serial Blast 2008: વર્ષ 2008માં અમદાવાદમાં થયેલાં સિરિયલ બોમ્બ બ્લાસ્ટના કેસમાં આજે ગુજરાત હાઈકોર્ટે ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. હાઈકોર્ટે ટ્રાયલ કોર્ટનો ચુકાદો યથાવત રાખ્યો; આ કેસના કુલ 49 ગુનેગારો પૈકી 38 દોષિતોને ફાંસી અને 11ને આજીવન કેદની સજા યથાવત રાખવામાં આવી છે. પરંતુ 17 વર્ષ પહેલાંની એ સાંજે ખરેખર અમદાવાદમાં અચાનક શું થયું હતું? કેવી રીતે આતંકીઓ દ્વારા આખા શહેરને નિશાન બનાવાયું? કોણ હતા નિશાના પર? અને કેવી રીતે દેશના સૌથી મોટા આતંકી કેસોમાંનો એક કેસ બન્યો? આ તમામ સવાલોના જવાબો જાણો વિગતવાર...
અમદાવાદના ઇતિહાસમાં કેટલીક તારીખો એવી છે, જે માત્ર કેલેન્ડર પર લખાયેલી નથી, પરંતુ હજારો લોકોના મનમાં કાયમ માટે કોતરાઈ ગઈ છે. 26 જુલાઈ, 2008 એવી જ એક તારીખ છે. શનિવારની સાંજ હતી. શહેર રોજની જેમ જીવંત હતું. ક્યાંક લોકો ખરીદી કરી રહ્યા હતા, ક્યાંક પરિવાર સાથે બહાર નીકળ્યા હતા, તો ક્યાંક દર્દીઓ હોસ્પિટલમાં સારવાર લઈ રહ્યા હતા. કોઈને ખ્યાલ નહોતો કે આગામી એક કલાકમાં અમદાવાદની ઓળખ જ બદલાઈ જશે.
આ પણ વાંચોઃ અમદાવાદ બ્લાસ્ટ કેસમાં ઐતિહાસિક ચુકાદો : 38 દોષિતોની ફાંસીની સજા યથાવત, હાઈકોર્ટે આપી મંજૂરી
સાંજે લગભગ 6:45 વાગ્યે પહેલો ધડાકો થયો. શરૂઆતમાં લોકોને લાગ્યું કે કદાચ સિલિન્ડર ફાટ્યો હશે અથવા કોઈ સામાન્ય અકસ્માત હશે. પરંતુ થોડા જ મિનિટોમાં શહેરના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાંથી સતત વિસ્ફોટોના સમાચાર આવવા લાગ્યા. એક પછી એક... ફરી એક... પછી ફરી... માત્ર 70 મિનિટમાં 21 શ્રેણીબદ્ધ બોમ્બ બ્લાસ્ટ. આ માત્ર આતંકી હુમલો નહોતો. આ શહેરની નસો પર કરવામાં આવેલો હુમલો હતો.
એ સાંજની ટાઈમલાઈન: જ્યારે દરેક ફોન કોલ એક ખરાબ સમાચાર લાવતો હતો
સાંજના લગભગ પોણા સાત વાગ્યાથી શરૂ થયેલા વિસ્ફોટો અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં થયા. મણિનગર, બાપુનગર, ઈસનપુર, નરોળ, ઓઢવ, સરખેજ, અમરાઈવાડી, હાટકેશ્વર, રાયપુર સહિતના વિસ્તારોમાં લોકો ગભરાઈને રસ્તા પર દોડી આવ્યા. શરૂઆતમાં પોલીસને પણ સમજાતું નહોતું કે આ અકસ્માત છે કે કોઈ મોટું કાવતરું. પરંતુ થોડા જ મિનિટોમાં સ્પષ્ટ થઈ ગયું કે સમગ્ર શહેરને આયોજનબદ્ધ રીતે નિશાન બનાવવામાં આવ્યું છે. દરેક બ્લાસ્ટ પછી એમ્બ્યુલન્સ દોડી રહી હતી. લોકો ઘાયલોને પોતાની કાર, રિક્ષા અને બાઇક પર હોસ્પિટલ પહોંચાડી રહ્યા હતા. શહેરમાં ભયનો માહોલ હતો, પરંતુ સાથે માનવતા પણ જોવા મળી રહી હતી. લોકો અજાણ્યા ઘાયલોને પણ પોતાના પરિવારના સભ્યની જેમ હોસ્પિટલ પહોંચાડતા હતા.
જ્યાં લોકો જીવ બચાવવા ગયા, ત્યાં પણ મોત રાહ જોઈ રહ્યું હતું
આ આખા હુમલાની સૌથી હૃદયદ્રાવક ઘટના હોસ્પિટલોને નિશાન બનાવવાની હતી. પ્રથમ વિસ્ફોટો પછી મોટી સંખ્યામાં ઘાયલોને અસારવાની સિવિલ હોસ્પિટલ અને મણિનગરની એલ.જી. હોસ્પિટલમાં લાવવામાં આવી રહ્યા હતા. આ દરમિયાન હોસ્પિટલની બહાર પણ બોમ્બ વિસ્ફોટ થયા. આતંકવાદીઓનો હેતુ માત્ર પ્રથમ હુમલાથી જાનહાનિ કરવાનો નહોતો. તેઓ બચાવવા આવેલા લોકો, ડોક્ટરો, નર્સો, પોલીસ અને સ્વજનોને પણ નિશાન બનાવવા માંગતા હતા. આ કારણસર હોસ્પિટલ બહારના ધડાકાઓ સમગ્ર દેશને હચમચાવી ગયા હતા.
21 બ્લાસ્ટ... પરંતુ આખું કાવતરું તેનાથી પણ મોટું હતું
તપાસમાં સામે આવ્યું કે મોટાભાગના બોમ્બ સાયકલ પર રાખેલા ટિફિન બોક્સમાં મૂકવામાં આવ્યા હતા. સામાન્ય માણસની નજરે એ સાયકલ સામાન્ય લાગતી હતી. પરંતુ તેની અંદર મોત છુપાયેલું હતું. દરેક સ્થળની પસંદગી એવી રીતે કરવામાં આવી હતી જ્યાં સાંજના સમયે ભારે ભીડ રહેતી હોય. આ હુમલો માત્ર જાનહાનિ માટે નહોતો, પરંતુ આખા શહેરમાં ગભરાટ ફેલાવવા માટે રચાયેલો પ્લાન હતો.
બ્લાસ્ટ પહેલાં મોકલાયો હતો ઇ-મેલ
વિસ્ફોટો શરૂ થાય તે પહેલાં જ કેટલાક મીડિયા હાઉસને એક ઇ-મેલ મોકલવામાં આવ્યો હતો. તેમાં હુમલાની જવાબદારી સ્વીકારવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે પોલીસ આ ઇ-મેલની તપાસ કરી રહી હતી, ત્યારે શહેરમાં એક પછી એક વિસ્ફોટ થતા રહ્યા. આ ઇ-મેલ બાદ દેશભરમાં સુરક્ષા એજન્સીઓ હાઈ એલર્ટ પર આવી ગઈ હતી.
અમદાવાદ પછી સુરત... પરંતુ અહીં મોટી દુર્ઘટના ટળી ગઈ
અમદાવાદના હુમલાના બીજા જ દિવસથી સુરત શહેરમાંથી એક પછી એક જીવતા બોમ્બ મળી આવવા લાગ્યા. સાયકલ, કાર અને અન્ય સ્થળોએ મૂકાયેલા ઘણા વિસ્ફોટકો સમયસર મળી જતા સુરક્ષા દળોએ તેમને નિષ્ક્રિય કર્યા. જો આ બોમ્બ પણ ફાટ્યા હોત, તો જાનહાનિનો આંકડો અનેકગણો વધી શક્યો હોત. તપાસમાં અમદાવાદ અને સુરતની ઘટનાઓ એક જ મોટા કાવતરાનો ભાગ હોવાનું સામે આવ્યું.
તપાસનો સૌથી મોટો પડકાર
આ હુમલા બાદ ગુજરાત ATS, ક્રાઈમ બ્રાન્ચ અને કેન્દ્રની અનેક એજન્સીઓ એકસાથે કામે લાગી ગઈ.
સેંકડો CCTV ફૂટેજ.
હજારો મોબાઇલ કોલ ડિટેઇલ્સ.
સાયકલ વેચનારોથી લઈને ભાડાના મકાન સુધીની તપાસ.
દરેક નાની માહિતી જોડીને તપાસ આગળ વધી.
કેટલાક આરોપીઓ દેશના અલગ-અલગ રાજ્યોમાંથી ઝડપાયા.
તપાસ દરમિયાન મળેલા ડિજિટલ પુરાવા, વિસ્ફોટકોની ફોરેન્સિક તપાસ, સાક્ષીઓના નિવેદન અને અન્ય પુરાવાઓના આધારે ચાર્જશીટ દાખલ કરવામાં આવી.
તે સમય માટે આ દેશની સૌથી મોટી તપાસોમાંની એક ગણાતી હતી.
વર્ષો સુધી ચાલ્યો કાનૂની સંઘર્ષ
બ્લાસ્ટ બાદ તપાસ પૂર્ણ થતાં વિશેષ અદાલતમાં લાંબી સુનાવણી શરૂ થઈ. હજારો પાનાની ચાર્જશીટ. સેંકડો સાક્ષીઓ. વર્ષો સુધી ચાલેલી દલીલો. દરેક પુરાવાની વિગતવાર ચકાસણી કરવામાં આવી. અંતે 8 ફેબ્રુઆરી, 2022ના રોજ વિશેષ અદાલતે 49 આરોપીઓને દોષિત ઠેરવ્યા હતા. પછી 18 ફેબ્રુઆરી, 2022ના રોજ ઐતિહાસિક ચુકાદામાં 38 દોષિતોને ફાંસી અને 11ને આજીવન કેદની સજા ફટકારવામાં આવી.
આ કેસમાં એકસાથે એટલી મોટી સંખ્યામાં ફાંસીની સજા જાહેર થવી દેશના ન્યાયિક ઇતિહાસની નોંધપાત્ર ઘટનાઓમાં સામેલ થઈ.
હાઈકોર્ટમાં શું બન્યું?
ટ્રાયલ કોર્ટના ચુકાદા સામે ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં અપીલો દાખલ થઈ હતી. સાથે જ ફાંસીની સજાની કાયદાકીય પુષ્ટિ માટે પણ કેસ હાઈકોર્ટ સમક્ષ આવ્યો. લાંબી સુનાવણી બાદ આજે હાઈકોર્ટે ટ્રાયલ કોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય યથાવત રાખ્યો છે. અર્થાત્ 38 દોષિતોને ફાંસી અને 11 દોષિતોને આજીવન કેદની સજા યથાવત રાખવામાં આવી છે. આ ચુકાદા બાદ દેશના સૌથી ચર્ચિત આતંકવાદી કેસોમાંનો એક કેસ ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે.
પરંતુ આ કેસ માત્ર કોર્ટરૂમની ફાઈલ નથી...
17 વર્ષ વીતી ગયા. શહેર ફરી દોડી રહ્યું છે. જ્યાં ક્યારેય બ્લાસ્ટ થયા હતા, ત્યાં આજે ટ્રાફિક છે. જ્યાં ચીસો સંભળાતી હતી, ત્યાં આજે ફરી સામાન્ય જીવન છે. પરંતુ જે પરિવારો એ દિવસે પોતાના સ્વજન ગુમાવી બેઠા હતા, તેમના માટે સમય કદાચ ક્યારેય આગળ વધ્યો જ નથી. કોઈએ પિતા ગુમાવ્યા. કોઈએ દીકરી. કોઈ બાળક એ દિવસે અનાથ બન્યો. કોઈ માતા આજે પણ 26 જુલાઈ આવે ત્યારે ટીવી બંધ કરી દે છે.
કારણ કે એ દિવસની યાદો આજે પણ એટલી જ જીવંત છે.
26 જુલાઈ, 2008... એક તારીખ નહીં, એક ચેતવણી
અમદાવાદ સિરિયલ બ્લાસ્ટ માત્ર આતંકવાદી હુમલો નહોતો. તે દેશની સુરક્ષા વ્યવસ્થા, તપાસ એજન્સીઓ, ન્યાયતંત્ર અને સમાજ માટે એક મોટી કસોટી હતો. વર્ષો સુધી ચાલેલી તપાસ, લાંબી કોર્ટ કાર્યવાહી અને આજે હાઈકોર્ટના ચુકાદા સુધી પહોંચેલી આ સફર એ બતાવે છે કે આતંકવાદ જેવા ગંભીર ગુનાઓમાં ન્યાયિક પ્રક્રિયા લાંબી હોઈ શકે, પરંતુ દરેક પુરાવા અને કાનૂની પ્રક્રિયાના આધારે નિર્ણય સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. 26 જુલાઈ, 2008ની સાંજ આજે પણ અમદાવાદના ઇતિહાસમાં કાળા અક્ષરે લખાયેલી છે-એક એવી સાંજ, જ્યારે માત્ર 70 મિનિટમાં શહેરના અનેક ખૂણાઓમાંથી ધડાકાના અવાજો સંભળાયા હતા, પરંતુ ત્યારબાદના વર્ષોએ બતાવ્યું કે દુઃખ, તપાસ અને ન્યાયની આ સફર કેટલી લાંબી અને કઠિન રહી શકે છે.
