જ્યારે તમે તમારા સ્માર્ટફોન પર કોઈ વીડિયો જુઓ છો અથવા વિદેશમાં રહેતા મિત્રને મેસેજ કરો છો, ત્યારે તે સિગ્નલ અવકાશમાંથી નહીં પરંતુ સમુદ્રના ઊંડાણમાંથી પસાર થાય છે. શું આપ આ વાત જાણતા હતા? વિશ્વનો 95 ટકાથી વધુ ઇન્ટરનેટ ડેટા આજે પણ ફાઈબર ઓપ્ટિક કેબલ્સ પર નિર્ભર છે, જે પાતાળ લોકની જેમ દરિયાના તળિયે બિછાવેલા છે. આ ટેકનોલોજી જેટલી જૂની છે તેટલી જ જટિલ અને રસપ્રદ પણ છે. કરોડો કિલોમીટર લાંબા આ તાર શાર્કના હુમલા અને મોટા જહાજોના લંગરથી બચીને તમારા સુધી અવિરત ઇન્ટરનેટ પહોંચાડે છે.
ડિજિટલ દુનિયાની અસલી નસોનું માળખું
સમુદ્રની અંદર બિછાવેલા આ તારોને 'સબમરીન કેબલ' કહેવામાં આવે છે. આ કેબલ ઉપરથી જોતા કોઈ જાડા પાઈપ જેવા લાગે છે, પરંતુ તેની અંદર વાળ જેવા બારીક ફાઈબર ઓપ્ટિક કેબલ્સનો ગુચ્છો હોય છે. આ જ રેસાઓ દ્વારા તમારા ફોટા, વીડિયો અને મેસેજ પ્રકાશની ગતિએ મુસાફરી કરે છે. આ કેબલ એટલા મજબૂત બનાવવામાં આવે છે કે પાણીના ભારે દબાણ અને દરિયાઈ મીઠાની તેના પર કોઈ અસર થતી નથી.
કેબલ બિછાવવાની અનોખી પ્રક્રિયા
સમુદ્રમાં હજારો કિલોમીટર લાંબા કેબલ બિછાવવા માટે સૌ પ્રથમ એક વિગતવાર 'રૂટ સર્વે' કરવામાં આવે છે. નિષ્ણાતો સમુદ્રની નીચેની જમીન અને ખડકોનો નકશો તૈયાર કરે છે જેથી કેબલ સક્રિય જ્વાળામુખી જેવી જોખમી જગ્યાએ ન ફસાય. આ માટે ખાસ પ્રકારના મોટા જહાજોનો ઉપયોગ થાય છે, જેમાં હજારો કિલોમીટર લાંબા કેબલના રોલ રાખેલા હોય છે. જહાજ જેમ જેમ આગળ વધે છે તેમ તેમ તે ધીમે ધીમે કેબલને સમુદ્રના તળિયે છોડતું જાય છે.
સિગ્નલને શક્તિ આપતા 'રિપીટર' મશીનો
જ્યારે ડેટા હજારો કિલોમીટરની મુસાફરી કરે છે, ત્યારે સિગ્નલ નબળા પડવાનો ડર રહે છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે દર 50 થી 100 કિલોમીટરના અંતરે 'રિપીટર' નામના સાધનો લગાવવામાં આવે છે. આ મશીનો નબળા પડતા સિગ્નલને પકડીને તેને ફરીથી શક્તિશાળી બનાવે છે, જેનાથી ડેટા કોઈ પણ અવરોધ વગર એક ખંડથી બીજા ખંડ સુધી પહોંચી જાય છે.
તૂટેલા તારોનું સમારકામ અને પડકારો
સમુદ્રની અંદર કેબલનું તૂટવું એ એક મોટી સમસ્યા છે. ઘણીવાર ભૂકંપ, પાણીની અંદર ભૂસ્ખલન અથવા શાર્ક માછલીઓના કરડવાથી કેબલને નુકસાન પહોંચે છે. આવા સમયે ખાસ 'રિપેરિંગ શિપ' મોકલવામાં આવે છે. આ જહાજો રોબોટિક કેમેરાની મદદથી તૂટેલા ભાગને શોધે છે, તેને પાણીની ઉપર ખેંચે છે અને તેનું સમારકામ કરીને ફરીથી સાવધાનીપૂર્વક સમુદ્રના તળિયે ગોઠવી દે છે.
વૈશ્વિક કનેક્ટિવિટી અને ઇન્ટરનેટનું ભવિષ્ય
આજે આખી દુનિયાના સાતેય મહાદ્વીપો આ જ કેબલ્સ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે. જો આ કેબલ અચાનક કામ કરતા બંધ થઈ જાય, તો આંતરરાષ્ટ્રીય બેંકિંગ અને સોશિયલ મીડિયા જેવી ઓનલાઈન સેવાઓ ઠપ્પ થઈ શકે છે. ગૂગલ, મેટા અને માઇક્રોસોફ્ટ જેવી મોટી ટેક કંપનીઓ હવે પોતાની ખાનગી કેબલ્સ બિછાવી રહી છે જેથી ઇન્ટરનેટની ઝડપ અને સુરક્ષા વધુ મજબૂત બનાવી શકાય.
