યુક્રેનમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધને સમાપ્ત કરવા અને શાંતિની સ્થાપના માટેના પ્રયાસોમાં ભારતે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. ભારતે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન વચ્ચે 15 ઓગસ્ટ, 2025ના રોજ અલાસ્કામાં યોજાનારી શિખર બેઠકનું સ્વાગત કર્યું છે. આ બેઠકને યુક્રેનમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધના અંત અને શાંતિની દિશામાં એક મહત્વના પગલા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. જોકે, યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમીર ઝેલેન્સકીએ આ બેઠકને નકારી કાઢી છે અને યુક્રેનની પ્રાદેશિક અખંડતા સાથે કોઈ સમજૂતી નહીં થાય તેવું સ્પષ્ટ કર્યું છે. આ લેખમાં આ ઘટનાઓનું વિગતવાર વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે.
ભારતે કહ્યું- ‘‘આ યુદ્ધનો યુગ નથી’’
ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે શનિવારે એક આધિકારિક નિવેદન બહાર પાડીને જણાવ્યું હતું કે, "ભારત અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચે 15 ઓગસ્ટે અલાસ્કામાં યોજાનારી બેઠકનું સ્વાગત કરે છે. આ બેઠક યુક્રેનમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને સમાપ્ત કરવા અને શાંતિની સંભાવનાઓને ખોલવાનું વચન આપે છે." આ નિવેદનમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના તે સંદેશને પણ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં તેમણે કહ્યું હતું કે, "આ યુદ્ધનો યુગ નથી."
ભારતે આ બેઠકને શાંતિની દિશામાં એક મહત્વનું પગલું ગણાવ્યું છે અને આ કૂટનીતિક પ્રયાસોને સંપૂર્ણ સમર્થન આપવાની તૈયારી દર્શાવી છે. વિદેશ મંત્રાલયે ઉમેર્યું હતું કે, "જેમ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ અનેક પ્રસંગે જણાવ્યું છે, 'આ યુદ્ધનો યુગ નથી.' ભારત આ આગામી શિખર બેઠકને સમર્થન આપે છે અને આ પ્રયાસોમાં સહયોગ આપવા માટે તૈયાર છે."
પુતિન-મોદી વચ્ચે ટેલિફોનિક વાતચીત
આ બેઠકની જાહેરાતના એક દિવસ પહેલા, રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે ટેલિફોનિક વાતચીત કરી હતી. આ વાતચીતમાં બંને નેતાઓએ વેપાર, અર્થતંત્ર અને રોકાણ સહિતના મુખ્ય દ્વિપક્ષીય મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરી હતી. પુતિને મોદીને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિના વિશેષ દૂત સ્ટીવ વિટકોફ સાથે બુધવારે થયેલી વાતચીત અને યુક્રેનના તાજેતરના ઘટનાક્રમો વિશે પણ માહિતી આપી હતી.
ક્રેમલિનના એક નિવેદનમાં જણાવાયું હતું કે, "રશિયા અને ભારત વચ્ચેની વિશેષ ભાગીદારીને ધ્યાનમાં રાખીને, વ્લાદિમીર પુતિને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિના વિશેષ દૂત સ્ટીવન વિટકોફ સાથેની તેમની બેઠકના મુખ્ય પરિણામો શેર કર્યા." આ નિવેદનમાં એ પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો કે વડાપ્રધાન મોદીએ પુતિનનો માહિતી આપવા બદલ આભાર માન્યો હતો અને યુક્રેનની પરિસ્થિતિને રાજકીય અને કૂટનીતિક રીતે ઉકેલવાની ભારતની અડગ સ્થિતિની પુષ્ટિ કરી હતી.
ટ્રમ્પની જાહેરાત: પુતિન સાથે પ્રથમ સત્તાવાર મુલાકાત
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે શનિવારે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'ટ્રુથ સોશિયલ' પર પોસ્ટ કરીને આ બેઠકની પુષ્ટિ કરી હતી. તેમણે લખ્યું હતું, "અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ તરીકે મારી અને રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનની લાંબા સમયથી રાહ જોવાતી બેઠક આગામી શુક્રવાર, 15 ઓગસ્ટ, 2025ના રોજ અમેરિકાના મહાન રાજ્ય અલાસ્કામાં યોજાશે." આ જાહેરાતે બેઠકના સ્થળ અંગેની અટકળો પર પૂર્ણવિરામ મૂક્યું હતું. અગાઉ એવી અફવાઓ હતી કે પુતિન આ બેઠક સંયુક્ત આરબ અમીરાતમાં યોજવા માંગતા હતા, પરંતુ સુરક્ષા અને કૂટનીતિક કારણોસર અમેરિકી વહીવટે ઘરેલું સ્થળ પર ભાર મૂક્યો હતો.
આ શિખર બેઠક ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળની શરૂઆત બાદ પુતિન સાથેની તેમની પ્રથમ સત્તાવાર મુલાકાત હશે. આ પહેલા, જૂન 2021માં તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ જો બાઈડને જિનીવામાં પુતિન સાથે મુલાકાત કરી હતી. યુક્રેન યુદ્ધ હવે તેના ચોથા વર્ષમાં પ્રવેશી ચૂક્યું છે, અને આ સંઘર્ષને સમાપ્ત કરવા માટે અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રયાસો થયા છે, પરંતુ હજુ સુધી કોઈ નક્કર પરિણામ મળ્યું નથી.
ઝેલેન્સકીનો વિરોધ- ‘‘યુક્રેન વિના કોણ પણ શાંતિ પ્રસ્તાવ નકામો’’
યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમીર ઝેલેન્સકીએ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન વચ્ચેની આ બેઠકને નકારી કાઢી છે. તેમણે શનિવારે ચેતવણી આપી હતી કે જો કોઈ શાંતિ કરાર યુક્રેનને સામેલ કર્યા વિના થશે, તો તે નકામો હશે. ટેલિગ્રામ પરના એક નિવેદનમાં ઝેલેન્સકીએ કહ્યું હતું કે યુક્રેનના બંધારણમાં નિહિત પ્રાદેશિક અખંડતા સાથે કોઈ સમજૂતી થઈ શકે નહીં.
ઝેલેન્સકીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સ્થાયી શાંતિ માટે વાટાઘાટોમાં યુક્રેનનો સમાવેશ થવો જોઈએ. તેમણે કહ્યું, "યુક્રેન રશિયાને તેની કરતૂતો માટે કોઈ ઈનામ નહીં આપે, અને યુક્રેનના લોકો તેમની જમીન જબરજસ્તીથી કબજે કરનારને નહીં આપે." યુક્રેનને ચિંતા છે કે પુતિન અને ટ્રમ્પની બેઠકમાં કિવ અને યુરોપીય હિતોને અવગણવામાં આવી શકે છે. ઝેલેન્સકીએ ઉમેર્યું, "યુક્રેનને સામેલ કર્યા વિના લેવામાં આવેલા કોઈપણ નિર્ણયો શાંતિની વિરુદ્ધ હશે. આવા ઉકેલો નકામા છે અને તે ક્યારેય કામ નહીં કરે."
યુક્રેન યુદ્ધ, જે 2022માં શરૂ થયું હતું, તે હવે તેના ચોથા વર્ષમાં પ્રવેશી ચૂક્યું છે. આ યુદ્ધમાં અસંખ્ય લોકોના જીવ ગયા છે, અને અનેક શહેરો નાશ પામ્યા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયે આ યુદ્ધને સમાપ્ત કરવા માટે અનેક પ્રયાસો કર્યા છે, પરંતુ હજુ સુધી કોઈ નક્કર ઉકેલ મળ્યો નથી. આ શિખર બેઠક એક નવી આશા જગાવે છે, પરંતુ યુક્રેનની ચિંતાઓ અને ઝેલેન્સકીના વિરોધે આ બેઠકના પરિણામો પર પ્રશ્નાર્થ ઉભો કર્યો છે.
અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચેની આગામી શિખર બેઠક યુક્રેન યુદ્ધના સમાધાન અને શાંતિની સ્થાપના માટે એક મહત્વનું પગલું હોઈ શકે છે. ભારતનું આ બેઠકને સમર્થન આપવું એ દર્શાવે છે કે તે વૈશ્વિક શાંતિ અને સ્થિરતા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. જોકે, યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ ઝેલેન્સકીનો વિરોધ અને તેમની ચિંતાઓ એ સૂચવે છે કે શાંતિની પ્રક્રિયામાં યુક્રેનનો સમાવેશ કરવો અનિવાર્ય છે. આ બેઠકના પરિણામો વૈશ્વિક કૂટનીતિક સમીકરણો અને યુક્રેન યુદ્ધના ભવિષ્યને નિર્ધારિત કરશે.
