Strait of Hormuz: પશ્ચિમ એશિયામાં ફરી એકવાર તણાવ વધતો જોવા મળી રહ્યો છે. ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા તમામ તેલ ટેન્કર અને અન્ય વેપારી જહાજો માટે કડક સૂચનાઓ જાહેર કરી છે. ઈરાની લશ્કરી કમાન્ડે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તમામ જહાજોએ માત્ર નિયુક્ત દરિયાઈ માર્ગોનો જ ઉપયોગ કરવો પડશે. જો કોઈ જહાજ આ નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરશે તો તેની સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવી શકે છે. ઈરાનના આ નિવેદનથી વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા, દરિયાઈ સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારને લઈને ફરી ચિંતા વધી છે, કારણ કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાંથી એક ગણાય છે.
અમેરિકા-ઈરાન તણાવ વચ્ચે આવ્યું નિવેદન
ઈરાનની આ ચેતવણી એવા સમયે આવી છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે કતારમાં રાજદ્વારી સ્તરે ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. બીજી તરફ, અમેરિકી સૈન્ય દ્વારા બહેરીનમાં યોજાયેલી બેઠકમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વેપાર અને જહાજોની અવરજવર નિરંતર ચાલુ રહે તે અંગે ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
આ ઘટનાક્રમ બાદ ઈરાને પોતાના દરિયાઈ નિયમોનું પાલન કરવાની જરૂરિયાત પર ફરી ભાર મૂક્યો છે. ઈરાને એવું પણ જણાવ્યું છે કે તેના નિયમોની અવગણના કરનારા જહાજોની સુરક્ષા માટે તે જવાબદાર રહેશે નહીં અને જરૂર પડે તો કડક પગલાં લેવામાં આવશે.
શિપિંગ રૂટ અને ફી મુદ્દે મતભેદ
અહેવાલો મુજબ, અગાઉ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે એક કામચલાઉ વ્યવસ્થા હેઠળ નિશ્ચિત સમયગાળા સુધી જહાજોને કોઈ વધારાની ફી વગર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. હવે ઈરાન આ માર્ગના નિયંત્રણ અને ભવિષ્યમાં પસાર થતા જહાજો પાસેથી ફી વસૂલવાની દિશામાં આગળ વધવા માંગે છે. જોકે અમેરિકા અને કેટલાક ખાડી દેશોએ આ વલણનો વિરોધ કર્યો છે. દરમિયાન, ઓમાન અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા વૈકલ્પિક દરિયાઈ માર્ગ અંગે ચર્ચા થઈ હોવાના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા છે, જોકે આ મુદ્દે હજુ કોઈ અંતિમ નિર્ણય જાહેર થયો નથી.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ શા માટે છે એટલો મહત્વપૂર્ણ?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર્શિયન ખાડીને ઓમાનની ખાડી અને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડતો વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગ છે. વિશ્વના મોટા ભાગના કાચા તેલ અને એલએનજી (LNG)ની નિકાસ આ જ માર્ગ દ્વારા થાય છે.
તેથી અહીં કોઈપણ પ્રકારનો તણાવ માત્ર પશ્ચિમ એશિયા પૂરતો મર્યાદિત રહેતો નથી, પરંતુ તેની અસર વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર, તેલના ભાવ, શિપિંગ ખર્ચ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર પણ પડી શકે છે.
શિપિંગ ટ્રાફિકમાં શું બદલાવ આવ્યો?
તાજેતરના દિવસોમાં તણાવ હોવા છતાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજોની સંખ્યામાં વધારો નોંધાયો છે. જોકે સુરક્ષા કારણોસર જહાજોને સતત રૂટમાં ફેરફાર કરવા પડી રહ્યા હોવાનું સમુદ્રી નિષ્ણાતોનું કહેવું છે. કેટલાક અહેવાલોમાં ઈરાને એક વિદેશી જહાજે તેના નિયમોનું પાલન ન કરતાં મુશ્કેલીમાં મુકાયું હોવાનો દાવો કર્યો હતો. જોકે ત્યારબાદ બહાર આવેલી માહિતી મુજબ તે જહાજ પહેલાથી જ તકનિકી કારણોસર ત્યાં અટવાયેલું હતું.
વાટાઘાટો પર વિશ્વની નજર
આ દરમિયાન પાકિસ્તાને જણાવ્યું છે કે કતારમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલી વાતચીતમાં સકારાત્મક પ્રગતિ જોવા મળી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને આશા છે કે આગામી દિવસોમાં બંને દેશો વચ્ચે વધુ એક તબક્કાની વાટાઘાટો શરૂ થઈ શકે છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો રાજદ્વારી ચર્ચાઓ સફળ રહેશે તો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં હાલનો તણાવ ઘટી શકે છે. પરંતુ જો મતભેદ વધુ ઊંડા બનશે તો તેની અસર વૈશ્વિક ઊર્જા સુરક્ષા અને વેપાર પર જોવા મળી શકે છે.
કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ ઘટના?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગોમાંનો એક છે. અહીં સર્જાતી કોઈપણ અસ્થિરતા વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં વધારો, શિપિંગ ખર્ચમાં વૃદ્ધિ અને અનેક દેશોના ઊર્જા પુરવઠા પર અસર કરી શકે છે. તેથી પશ્ચિમ એશિયાની આ સ્થિતિ પર સમગ્ર વિશ્વની નજીકથી નજર છે.
