અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સામે વધુ કડક સૈન્ય કાર્યવાહી કરવાની ચેતવણી આપતાં જણાવ્યું છે કે 'ઈરાન માટે આજની રાત ભારે રહેશે' અને અમેરિકા વધુ શક્તિશાળી હુમલા માટે તૈયાર છે. ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'ટ્રુથ સોશિયલ' પર કરેલી પોસ્ટમાં દાવો કર્યો કે અમેરિકી દળોએ ઈરાનની નૌકાદળ, વાયુસેના, રડાર સિસ્ટમો, એન્ટી-એરક્રાફ્ટ ડિફેન્સ અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા માળખાઓને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે.
ટ્રમ્પે વધુમાં એવો પણ દાવો કર્યો કે અમેરિકા ટૂંક સમયમાં ઈરાનના મુખ્ય તેલ નિકાસ કેન્દ્ર ગણાતા ખાર્ગ આઇલેન્ડ અને અન્ય ઊર્જા સંબંધિત માળખાઓ પર નિયંત્રણ મેળવશે. તેમણે આ વ્યૂહરચનાની સરખામણી અગાઉ વેનેઝુએલામાં અપનાવવામાં આવેલા અમેરિકી અભિગમ સાથે કરી હતી. આ નિવેદન પછી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રાજકીય અને આર્થિક ચર્ચાઓ તેજ બની ગઈ છે.
ફરી ભડક્યો અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષ
અમેરિકા અને ઈઝરાયલે ફેબ્રુઆરીના અંતમાં ઈરાન સામે વ્યાપક સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ કર્યા બાદ મધ્ય પૂર્વમાં અસ્થિરતા સતત વધી રહી છે. છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં બંને દેશો વચ્ચે યુદ્ધવિરામ અને રાજદ્વારી વાતચીતની આશા દેખાઈ રહી હતી. ટ્રમ્પે અનેક વખત જાહેરમાં દાવો કર્યો હતો કે ઈરાન સાથે સમજૂતીની પ્રક્રિયા અંતિમ તબક્કામાં છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં પરિસ્થિતિ ફરી ઝડપથી બદલાઈ છે. ગુરુવારે અમેરિકાએ ઈરાનના અનેક વિસ્તારોમાં નવા હવાઈ હુમલાઓ કર્યા હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. તેના જવાબમાં ઈરાને બહેરીન, કુવૈત અને જોર્ડનમાં આવેલા અમેરિકી હિતો તથા સૈન્ય મથકોને નિશાન બનાવ્યાનો દાવો કર્યો છે. ઈરાનની કાર્યવાહી બાદ સમગ્ર ખાડી વિસ્તાર હાઈ એલર્ટ પર મૂકવામાં આવ્યો છે.
ઈરાનનો જવાબી હુમલો અને મિસાઈલ હુમલાના દાવા
ઈરાનની સરકારી અને અર્ધસરકારી મીડિયા સંસ્થાઓના અહેવાલો અનુસાર, ઇસ્લામિક રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) એ અમેરિકી હુમલાના જવાબમાં અનેક સૈન્ય લક્ષ્યોને નિશાન બનાવ્યા છે. ઈરાને દાવો કર્યો છે કે તેણે બેલિસ્ટિક મિસાઈલોના માધ્યમથી અમેરિકી દળોની તૈનાતી ધરાવતા વિસ્તારો પર હુમલો કર્યો છે.
અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) તરફથી અગાઉ પણ જણાવાયું હતું કે ઈરાને કુવૈત અને બહેરીન તરફ અનેક બેલિસ્ટિક મિસાઈલ અને ડ્રોન છોડ્યા હતા, જેમાંથી મોટાભાગના હુમલાઓને અટકાવી દેવામાં આવ્યા હતા. જોકે બંને પક્ષો દ્વારા એકબીજાના નુકસાન અંગે અલગ-અલગ દાવા કરવામાં આવી રહ્યા હોવાથી સ્થિતિ હજુ સ્પષ્ટ નથી.
હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને મોટો દાવો
સંઘર્ષનું સૌથી ચિંતાજનક પાસું હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને સામે આવ્યું છે. ઈરાનના ખતમ અલ-અનબિયા સેન્ટ્રલ હેડક્વાર્ટરના નિવેદન મુજબ, વિસ્તારની અસુરક્ષા અને સૈન્ય પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને હોર્મુઝ જળમાર્ગને તેલ ટેન્કર, વેપારી જહાજો અને અન્ય તમામ પ્રકારના જહાજો માટે બંધ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. ઈરાને ચેતવણી આપી છે કે આ વિસ્તારમાં થતી કોઈપણ હિલચાલને સંભવિત લક્ષ્ય માનવામાં આવશે.
બીજી તરફ અમેરિકાએ અને કેટલાક પશ્ચિમી સ્ત્રોતોએ ઈરાનના આ દાવાઓને સંપૂર્ણપણે સ્વીકાર્યા નથી અને જણાવ્યું છે કે સમુદ્રી માર્ગોમાં મર્યાદિત હિલચાલ હજુ પણ ચાલુ છે. તેમ છતાં વૈશ્વિક શિપિંગ ઉદ્યોગ અને ઊર્જા બજારોમાં ચિંતા વધી છે.
વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર પર અસર
હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા માર્ગોમાંનો એક ગણાય છે. વિશ્વના મોટા પ્રમાણમાં તેલ અને કુદરતી ગેસની સપ્લાય આ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. જો આ માર્ગ લાંબા સમય સુધી અવરોધિત રહે તો વૈશ્વિક બજારોમાં કાચા તેલના ભાવમાં ભારે વધારો થઈ શકે છે.
ઊર્જા વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે હાલની પરિસ્થિતિ માત્ર મધ્ય પૂર્વ પૂરતી મર્યાદિત નથી. તે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર, વેપાર, પરિવહન ખર્ચ અને સપ્લાય ચેઇન પર પણ સીધી અસર કરી શકે છે. ખાસ કરીને ભારત, ચીન, જાપાન અને યુરોપના ઘણા દેશો માટે આ માર્ગ વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વનો છે.
આ પણ વાંચો: મિડલ-ઈસ્ટ યુદ્ધના કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર વધ્યું સંકટ : ભારતમાં આ 7 વસ્તુઓની સર્જાઈ શકે છે અછત...
શાંતિની આશાઓ પર ફરી અનિશ્ચિતતા
તાજેતરના હુમલાઓ અને કડક નિવેદનો બાદ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સંવાદ દ્વારા ઉકેલ શોધવાના પ્રયાસોને મોટો ફટકો પડ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે. બંને દેશો એકબીજા સામે આક્રમક વલણ અપનાવી રહ્યા હોવાથી મધ્ય પૂર્વમાં ફરી સંપૂર્ણ યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાવાની ભીતિ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. વિશ્વ સમુદાય હવે બંને પક્ષો વચ્ચે તાત્કાલિક સંવાદ શરૂ થાય અને તણાવ ઘટાડવાના પ્રયાસો આગળ વધે તેની રાહ જોઈ રહ્યો છે. હાલ માટે હોર્મુઝ જળમાર્ગ, ઊર્જા બજાર અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા પર સૌની નજર ટકેલી છે.
