મધ્યપૂર્વમાં યુદ્ધના નગારા વાગી ચૂક્યા હતા. અમેરિકન હુમલાની તૈયારીઓ પૂરી થઈ ગઈ હતી, વૈશ્વિક બજારોમાં અનિશ્ચિતતા ફેલાઈ ગઈ હતી અને વિશ્વભરના નેતાઓ પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહ્યા હતા. એ જ સમયે એક અચાનક નિવેદન બધું બદલી નાખે છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, જેમણે કડક સૈન્ય કાર્યવાહી કરવાની ધમકી આપી હતી, તેઓ હવે સીઝફાયર (Ceasefire) જાહેર કરે છે. આ માત્ર એક નિર્ણય નથી, આ એક નાટકીય વળાંક છે.
ટ્રમ્પનું ટ્વીટ અને નાટકીય વળાંક
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાના નિવેદનમાં જણાવ્યું કે તેઓ ઈરાન પર થનારા “વિનાશક હુમલા”ને બે અઠવાડિયા માટે રોકી રહ્યા છે. આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો જ્યારે હુમલો શરૂ થવાને માત્ર થોડી જ મિનિટો બાકી હતી.
ટ્રમ્પે પોતાના સંદેશમાં કહ્યું કે અમેરિકા પહેલાથી જ પોતાના સૈન્ય હેતુઓ હાંસલ કરી ચૂક્યું છે અને હવે લાંબા ગાળાની શાંતિ માટે ચર્ચા અંતિમ તબક્કામાં છે. તેમણે એ પણ દાવો કર્યો કે ઈરાન તરફથી 10 મુદ્દાનો પ્રસ્તાવ મળ્યો છે અને બંને પક્ષો વચ્ચે મોટા ભાગના વિવાદિત મુદ્દાઓ પર સહમતિ બની ગઈ છે. આ નિવેદન માત્ર રાજકીય જાહેરાત નથી, પરંતુ તે ટ્રમ્પના અગાઉના આક્રમક વલણથી સંપૂર્ણ વિરુદ્ધ દિશામાં જતું એક મોટું યુ-ટર્ન છે.
ઈરાનનો સત્તાવાર સંદેશ: શરતો સાથે તૈયાર
તેહરાનમાંથી બહાર પડેલા સત્તાવાર નિવેદનમાં ઈરાનના વિદેશ મંત્રી સૈયદ અબ્બાસ અરાઘચીએ સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો કે જો અમેરિકા હુમલો બંધ કરશે, તો ઈરાન પણ પોતાની સૈન્ય કાર્યવાહી રોકવા તૈયાર છે.
ઈરાને જણાવ્યું કે તેના સશસ્ત્ર દળો સીઝફાયર માટે પ્રતિબદ્ધ રહેશે, પરંતુ તે શરત સાથે જોડાયેલ છે કે અમેરિકા તરફથી કોઈ નવી સૈન્ય કાર્યવાહી ન થાય. આ સાથે, હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Hormuz Strait) મારફતે બે અઠવાડિયા સુધી સલામત અવરજવર સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે, જે વૈશ્વિક વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આ નિવેદન દર્શાવે છે કે ઈરાન સીધા ટકરાવને ટાળવા ઈચ્છે છે, પરંતુ પોતાની શરતો સાથે જ ચર્ચામાં ભાગ લેવાની તૈયારી બતાવે છે.
આ પણ વાંચો: “આજ રાત્રે બદલાઈ શકે છે ઇતિહાસ” : ટ્રમ્પના નિવેદન પછી ઈરાન મુદ્દે વિશ્વની નજર
ધમકીથી શાંતિ સુધી: શું ટ્રમ્પે દબાણમાં નિર્ણય લીધો?
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે ટ્રમ્પે અચાનક આ નિર્ણય કેમ લીધો? થોડા દિવસો પહેલા સુધી તેમનો સૂર ખૂબ જ આક્રમક હતો. તેમણે ઈરાન સામે કડક કાર્યવાહી કરવાની ખુલ્લી ચેતવણી આપી હતી અને યુદ્ધની શક્યતા લગભગ નિશ્ચિત માનવામાં આવી રહી હતી.
પરંતુ હવે, એકદમ વિપરીત દિશામાં જઈને તેઓ સીઝફાયર જાહેર કરે છે. શું આ વૈશ્વિક દબાણનું પરિણામ છે? કે પછી આર્થિક બજારોમાં સર્જાયેલી અસ્થિરતાએ અમેરિકાને વિચારવા મજબૂર કર્યું? કેટલાક વિશ્લેષકો માને છે કે આ પગલું રાજકીય રીતે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. ટ્રમ્પ પોતાની છબીને “શાંતિદૂત” તરીકે રજૂ કરવા માંગતા હોઈ શકે છે, ખાસ કરીને જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે યુદ્ધ ટાળવાનું દબાણ વધી રહ્યું હતું.
Hormuz Strait: વિશ્વ માટે જીવનરેખા
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગોમાંનો એક છે. વિશ્વના લગભગ 20 ટકા તેલનો વેપાર આ માર્ગથી થાય છે, એટલે તેની અવરજવર પર કોઈ પણ પ્રકારનો અવરોધ વૈશ્વિક અર્થતંત્રને સીધી અસર કરે છે. તાજેતરમાં ઈરાન દ્વારા આ માર્ગ પર નિયંત્રણ કડક કરવામાં આવતા તેલના ભાવમાં વધારો થયો હતો. હવે સીઝફાયર હેઠળ આ જળમાર્ગ ફરીથી ખુલવાની શક્યતા છે, જે વૈશ્વિક બજારોને તાત્કાલિક રાહત આપી શકે છે.
આગળ શું? 2 અઠવાડિયાનો સમય – નિર્ણાયક તબક્કો
આ સીઝફાયર માત્ર બે અઠવાડિયા માટે છે, પરંતુ આ સમયગાળો ખૂબ જ નિર્ણાયક માનવામાં આવે છે. આ દરમિયાન અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચર્ચા થશે અને લાંબા ગાળાના કરારને અંતિમ રૂપ આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે. જેમાં પરમાણુ કાર્યક્રમ, આર્થિક પ્રતિબંધો અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ કેન્દ્રસ્થાને રહેશે. જો આ ચર્ચાઓ સફળ નહીં થાય, તો તણાવ ફરીથી વધવાની શક્યતા નકારી શકાય નહીં.
આ ઘટના માત્ર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો મુદ્દો નથી, તેની અસર વૈશ્વિક સ્તરે અનુભવાઈ રહી છે. તેલના ભાવ, વૈશ્વિક વેપાર અને મધ્યપૂર્વની સુરક્ષા - બધું જ આ એક નિર્ણયથી પ્રભાવિત થાય છે. ટ્રમ્પનો આ અચાનક નિર્ણય વિશ્વને યુદ્ધના કિનારેથી પાછળ ખેંચે છે, પરંતુ સાથે જ અનેક સવાલો પણ ઊભા કરે છે. શું આ શાંતિ ટકશે? કે આ માત્ર એક ટૂંકો વિરામ છે?
