અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના શાસન હેઠળ ભારત સામે એક વખત ફરીથી ગંભીર આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે, જે ભારત-અમેરિકા સંબંધોને નવો વિવાદ આપી શકે છે. ટ્રમ્પના ટોચના સલાહકાર અને વ્હાઇટ હાઉસના ડેપ્યુટી ચીફ ઓફ સ્ટાફ સ્ટીફન મિલરે ભારત પર આક્ષેપ કર્યો છે કે તે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદીને યુક્રેન સામેના યુદ્ધમાં પરોક્ષ રીતે રશિયાને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડી રહ્યું છે. આ નિવેદન માત્ર એક આરોપ નથી, પરંતુ અમેરિકાની ભારત પ્રત્યેની નીતિમાં સખત વલણનો સંકેત છે, જે ભારતની વિદેશ નીતિ પર સીધો પડકાર ઉભો કરે છે.
‘‘રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવામાં ભારત ચીનની સમકક્ષ’’
સ્ટીફન મિલરે એક ઇન્ટરવ્યુમાં આક્રમક શૈલીમાં ટ્રમ્પનો સંદેશો આપતાં કહ્યું, "ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે ભારતનું રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવું અને આ યુદ્ધને ભંડોળ પૂરું પાડવું તેમના માટે કોઈપણ રીતે સ્વીકાર્ય નથી." તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારતે તેની નીતિ પર તાત્કાલિક પુનર્વિચાર કરવો જોઈએ, નહીં તો અમેરિકા સાથેના સંબંધોમાં ગંભીર પરિણામો ભોગવવા પડી શકે છે. મિલરે વધુમાં એક આશ્ચર્યજનક દાવો કર્યો કે ભારત હવે રશિયન તેલની ખરીદીના મામલે ચીનની સમકક્ષ થઈ ગયું છે, જેને તેમણે "ચોંકાવનારી હકીકત" ગણાવી. આ નિવેદન ભારતની નીતિને વધુ નિશાન બનાવે છે અને અમેરિકાના આક્રમક વલણને દર્શાવે છે.
ભારત-અમેરિકા સંબંધો પર સંકટના વાદળો
આ આરોપ એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે ભારત ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં અમેરિકાનો મહત્વનો ભાગીદાર દેશ છે. ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વ્યૂહાત્મક સંબંધોને મજબૂત કરવા માટે બંને દેશો દ્વારા સતત પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. જોકે, મિલરની આ ટીપ્પણી ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દ્વારા ભારત પ્રત્યેની અત્યાર સુધીની સૌથી આકરી ટીકા માનવામાં આવે છે. આ નિવેદન ભારતની વિદેશ નીતિની સ્વતંત્રતા અને તેની આર્થિક હિતો પર સીધો પ્રહાર કરે છે, જે બંને દેશો વચ્ચે તણાવ વધારી શકે છે.
મિલરે તેમના નિવેદનને સંતુલિત કરવાનો પ્રયાસ કરતાં એમ પણ કહ્યું કે ટ્રમ્પ અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વચ્ચેના સંબંધો "શાનદાર" છે. પરંતુ આ સકારાત્મક ટિપ્પણી તેમના આકરા આરોપોની તીવ્રતાને ઓછી નથી કરી શકી. આ નિવેદન સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ટ્રમ્પ સરકાર ભારતની રશિયા સાથેની આર્થિક નીતિઓને લઈને નારાજ છે અને તે ભારત પર દબાણ વધારવાની યોજના ધરાવે છે.
ભારતનું વલણ: ‘‘રશિયા પાસેથી તેલની ખરીદી નહીં થાય બંધ!’’
આ મુદ્દે ભારત સરકાર તરફથી હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આવી નથી. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, વોશિંગ્ટનમાં ભારતીય દૂતાવાસે આ આરોપો પર ટિપ્પણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે. જોકે, ભારત સરકારે સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યા છે કે અમેરિકાના દબાણ છતાં, તે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું ચાલુ રાખશે. ભારતની આ નીતિ તેના રાષ્ટ્રીય હિતો અને ઊર્જા સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને ઘડવામાં આવી છે. રશિયા પાસેથી ડિસ્કાઉન્ટ દરે મળતું તેલ ભારતની આર્થિક જરૂરિયાતો માટે મહત્વપૂર્ણ છે, અને ભારત આ નિર્ણયથી પાછળ હટવાના મૂડમાં નથી.
શા માટે છે આ આરોપોનું મહત્વ?
આ આરોપો માત્ર રાજદ્વારી નિવેદનો નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક રાજકારણ અને આર્થિક સમીકરણોમાં ભારતની સ્થિતિને પડકારે છે. ભારતે હંમેશાં તેની વિદેશ નીતિમાં સ્વતંત્ર વલણ જાળવ્યું છે, અને રશિયા સાથેના તેના ઐતિહાસિક સંબંધો આ નીતિનો મહત્વનો હિસ્સો છે. રશિયા ભારતનો મહત્વનો બંધુ દેશ રહ્યો છે, ખાસ કરીને સંરક્ષણ અને ઊર્જા ક્ષેત્રે. બીજી તરફ, અમેરિકા સાથેના સંબંધો પણ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વના છે, ખાસ કરીને ચીનના વધતા પ્રભાવનો સામનો કરવા માટે.
ટ્રમ્પ સરકારના આ આરોપો ભારતને એક નાજુક પરિસ્થિતિમાં મૂકે છે, જ્યાં તેને પોતાના આર્થિક હિતો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો વચ્ચે સંતુલન સાધવું પડશે. અમેરિકાનું આ આક્રમક વલણ ભારતની સ્વતંત્ર નીતિ પર દબાણ વધારી શકે છે, પરંતુ ભારતનું અડગ વલણ દર્શાવે છે કે તે પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો સાથે કોઈ સમાધાન નહીં કરે.
ટ્રમ્પ સરકારના આ નવા આરોપો ભારતની વિદેશ નીતિ અને તેની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્થિતિ માટે એક મહત્વની પરીક્ષા છે. ભારતે અમેરિકાના દબાણનો સામનો કરતાં પોતાના આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક હિતોનું રક્ષણ કરવું પડશે. આ ઘટનાક્રમ વૈશ્વિક રાજકારણમાં ભારતની ભૂમિકાને વધુ મજબૂતી આપી શકે છે, પરંતુ તેની સાથે અમેરિકા સાથેના સંબંધોમાં નવા પડકારો પણ ઉભા કરી શકે છે. આગામી દિવસોમાં ભારતનો પ્રતિસાદ અને અમેરિકાનું વલણ આ વિવાદની દિશા નક્કી કરશે.
