છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી અતિભારે વરસાદ, જળબંબાકાર અને પૂર જેવી પરિસ્થિતિનો સામનો કરી રહેલા સુરત શહેરમાં ગુરુવારે મોડી રાત્રે ભૂકંપના હળવા આંચકાઓ અનુભવાતા નાગરિકોમાં ક્ષણિક ગભરાટ ફેલાયો હતો. ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) દ્વારા પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર ગુરુવારે રાત્રે 11:09 વાગ્યે આવેલા ભૂકંપની તીવ્રતા રિક્ટર સ્કેલ પર 3.2 નોંધાઈ હતી. ભૂકંપનું કેન્દ્ર સુરત શહેરથી આશરે 42 કિલોમીટર દૂર નોંધાયું હોવાનું સત્તાવાર રીતે જણાવાયું છે.
રાત્રિના સમયે મોટાભાગના લોકો પોતાના ઘરોમાં આરામ કરી રહ્યા હતા ત્યારે અચાનક થોડા સેકન્ડ માટે ધરતી ધ્રૂજતા અનેક વિસ્તારોમાં લોકો ગભરાઈને ઘરની બહાર દોડી આવ્યા હતા. કેટલાક લોકોએ પંખા, બારીઓ, દરવાજા અને ઘરવખરીમાં હળવો કંપન અનુભવ્યો હતો. સોશિયલ મીડિયા પર પણ ભૂકંપના આંચકા અનુભવ્યા હોવાના અનેક સંદેશા વાયરલ થયા હતા. જોકે ભૂકંપની તીવ્રતા ઓછી હોવાથી શહેરના કોઈપણ વિસ્તારમાં જાનહાનિ કે મિલકતને નુકસાન થયાના અહેવાલ પ્રાપ્ત થયા નથી.
છેલ્લા ત્રણ દિવસથી સુરત સહિત દક્ષિણ ગુજરાતના અનેક જિલ્લાઓમાં અતિભારે વરસાદને કારણે જનજીવન અસ્તવ્યસ્ત બન્યું છે. અનેક વિસ્તારોમાં પાણી ભરાઈ જવાથી વાહનવ્યવહાર પ્રભાવિત થયો છે, જ્યારે કેટલાક નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં લોકોનું સ્થળાંતર પણ કરવું પડ્યું છે. નદીઓના જળસ્તરમાં વધારો થતાં પૂર જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે અને વહીવટી તંત્ર પહેલેથી જ હાઈ એલર્ટ પર છે. આવી સંવેદનશીલ પરિસ્થિતિમાં મોડી રાત્રે આવેલા ભૂકંપના હળવા આંચકાઓને કારણે લોકોમાં ચિંતા અને ગભરાટનું વાતાવરણ સર્જાયું હતું.
ભૂકંપની જાણ થતાં જિલ્લા વહીવટી તંત્ર, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન વિભાગ, ફાયર વિભાગ અને અન્ય સંબંધિત એજન્સીઓ સતર્ક બની ગઈ હતી. શહેરના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવી હતી અને કોઈપણ પ્રકારની નુકસાનની ઘટના બની છે કે નહીં તેની તપાસ હાથ ધરવામાં આવી હતી. પ્રાથમિક તપાસમાં ક્યાંય પણ ઇમારતોને નુકસાન, જાનહાનિ કે અન્ય કોઈ મોટી દુર્ઘટનાના અહેવાલ સામે આવ્યા નથી, જેના કારણે નાગરિકોએ રાહતનો શ્વાસ લીધો હતો.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ રિક્ટર સ્કેલ પર 3.2ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ સામાન્ય રીતે હળવી શ્રેણીમાં ગણાય છે. આવા ભૂકંપમાં સામાન્ય રીતે મોટા પ્રમાણમાં નુકસાન થવાની શક્યતા ઓછી રહે છે, પરંતુ જો તેનું કેન્દ્ર વસાહતી વિસ્તારની નજીક હોય તો લોકો સ્પષ્ટ રીતે ધ્રુજારી અનુભવી શકે છે. તેથી આવા સમયે ગભરાવાની જગ્યાએ સાવચેતી રાખવી વધુ જરૂરી બને છે.આપત્તિ વ્યવસ્થાપન વિભાગે નાગરિકોને અફવાઓથી દૂર રહેવા અને માત્ર ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) તથા સ્થાનિક વહીવટી તંત્ર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવતી સત્તાવાર માહિતી પર જ વિશ્વાસ રાખવાની અપીલ કરી છે. ભૂકંપ દરમિયાન લિફ્ટનો ઉપયોગ ન કરવો, મજબૂત ઇમારતમાં સુરક્ષિત સ્થળે રહેવું અને જો બહાર હોવ તો ખુલ્લી જગ્યામાં રહેવું જેવી સાવચેતીઓનું પાલન કરવાની પણ સલાહ આપવામાં આવી છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે સુરત શહેરમાં આ પહેલાં 11 ફેબ્રુઆરી, 2023ના રોજ પણ ભૂકંપના હળવા આંચકાઓ અનુભવાયા હતા. તે સમયે રિક્ટર સ્કેલ પર ભૂકંપની તીવ્રતા 3.8 નોંધાઈ હતી. તે ઘટનામાં પણ કોઈ જાનહાનિ કે મોટા નુકસાનના અહેવાલ સામે આવ્યા ન હતા. લગભગ સાડા ત્રણ વર્ષ બાદ ફરી એક વખત સુરતવાસીઓએ ભૂકંપની ધ્રુજારીનો અનુભવ કર્યો છે. ભારે વરસાદ અને પૂરની સ્થિતિ વચ્ચે ભૂકંપની આ ઘટના બનતા નાગરિકોમાં સ્વાભાવિક રીતે ચિંતા જોવા મળી હતી. જોકે સત્તાવાર રીતે કોઈ નુકસાન નોંધાયું ન હોવાથી હાલ પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણ નિયંત્રણમાં હોવાનું વહીવટી તંત્રએ જણાવ્યું છે. અધિકારીઓ સતત સ્થિતિ પર નજર રાખી રહ્યા છે અને જો કોઈ આફ્ટરશોક અથવા અન્ય પરિસ્થિતિ સર્જાય તો તાત્કાલિક જરૂરી પગલાં લેવામાં આવશે.
હાલ માટે સુરતવાસીઓ માટે રાહતની વાત એ છે કે ભૂકંપની તીવ્રતા ઓછી હોવાથી કોઈ મોટી દુર્ઘટના સર્જાઈ નથી. તેમ છતાં નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે કુદરતી આફતો અંગે સજાગ રહેવું, સત્તાવાર સૂચનાઓનું પાલન કરવું અને અફવાઓથી દૂર રહેવું એ જ સૌથી મોટી સાવચેતી છે.આગામી દિવસોમાં પણ ભારે વરસાદની આગાહી વચ્ચે વહીવટી તંત્ર દ્વારા સતત મોનિટરિંગ કરવામાં આવી રહ્યું છે જેથી કોઈપણ પ્રકારની આપાતકાલીન પરિસ્થિતિમાં તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરી શકાય.
છેલ્લા કેટલાક દિવસથી દક્ષિણ ગુજરાતમાં ભારે વરસાદની સ્થિતિ વચ્ચે સુરત અને આસપાસના વિસ્તારોમાં લોકો પહેલેથી જ કુદરતી પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે. શહેરના અનેક વિસ્તારોમાં પાણી ભરાવું, નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં જળબંબાકાર અને નદી-નાળાઓના વધતા જળસ્તરને કારણે વહીવટી તંત્ર પણ સતત સતર્ક છે. આવી સ્થિતિ વચ્ચે મોડી રાત્રે ધરતી ધ્રૂજવાની ચર્ચા ફેલાતા નાગરિકોમાં સ્વાભાવિક રીતે ચિંતા જોવા મળી હતી.
આપેલી વિગતો અનુસાર, રાત્રે 11:09 વાગ્યાની આસપાસ કેટલાક લોકોને થોડી સેકન્ડ માટે જમીનમાં કંપન અનુભવાયું હતું. કેટલાક વિસ્તારોમાં પંખા, બારીઓ, દરવાજા અથવા ઘરવખરી હળવી ધ્રૂજી હોવાની વાતો પણ સોશિયલ મીડિયા પર જોવા મળી હતી. જોકે, આ પ્રકારના વ્યક્તિગત અહેવાલોને સત્તાવાર ભૂકંપ નોંધણી સમકક્ષ માનવા યોગ્ય નથી. ભૂકંપની ચોક્કસ તીવ્રતા, કેન્દ્ર અને ઊંડાઈ માટે નેશનલ સેન્ટર ફોર સિસ્મોલોજી અથવા અન્ય અધિકૃત સિસ્મોલોજિકલ એજન્સીના ડેટાને જ અંતિમ આધાર માનવો જરૂરી છે.
સત્તાવાર ડેટા અંગે સ્પષ્ટતા જરૂરી
ભૂકંપ અંગેની માહિતી ઝડપથી સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાતી હોય છે અને ઘણી વખત પ્રાથમિક અથવા અસત્તાવાર ડેટા બાદમાં બદલાઈ પણ શકે છે. ખાસ કરીને ભૂકંપના કેન્દ્રથી શહેરનું અંતર, તેની ઊંડાઈ અને તીવ્રતા જેવા આંકડાઓ પ્રાથમિક રિપોર્ટ બાદ સુધારવામાં આવતા હોય છે. આથી સુરત નજીક ભૂકંપ આવ્યો હોવાના દાવાની સત્તાવાર પુષ્ટિ વિના ચોક્કસ આંકડા અંતિમ સમાચાર તરીકે રજૂ કરવા યોગ્ય નથી.
નેશનલ સેન્ટર ફોર સિસ્મોલોજીની ઉપલબ્ધ માહિતીમાં 23 જુલાઈની રાત્રે સુરત નજીક 3.2ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ નોંધાયેલો હાલ જોવા મળતો નથી. તેની યાદીમાં 23 જુલાઈએ અન્ય વિસ્તારોમાં નોંધાયેલા ભૂકંપની વિગતો છે, જેમાં હિમાચલ પ્રદેશના કાંગડા વિસ્તારમાં 2.6ની ઘટના અને મ્યાનમાર વિસ્તારમાં 4.3ની ઘટના સામેલ છે. તેથી સુરતની ઘટનાને લગતા આંકડાઓ અંગે વધુ સત્તાવાર સ્પષ્ટતાની રાહ જોવી જરૂરી છે.
આ તફાવતને ધ્યાનમાં રાખીને હાલ એટલું ચોક્કસ કહી શકાય કે સુરત અને આસપાસના વિસ્તારોમાં કેટલાક લોકોએ ભૂકંપના આંચકા અનુભવ્યાનો દાવો કર્યો છે, પરંતુ તેની તીવ્રતા અને કેન્દ્ર અંગે સત્તાવાર પુષ્ટિ મળ્યા વિના અંતિમ નિષ્કર્ષ પર પહોંચવું યોગ્ય નથી.
ભારે વરસાદ વચ્ચે વધ્યો નાગરિકોમાં ચિંતાનો માહોલ
સુરત શહેર અને દક્ષિણ ગુજરાતમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસથી વરસાદી માહોલ સક્રિય રહ્યો છે. ભારતીય હવામાન વિભાગના સુરત કેન્દ્રના આંકડા મુજબ 23 જુલાઈએ સવારે 8:30 વાગ્યા સુધીના અગાઉના 24 કલાકમાં સુરતમાં 118.7 મિલીમીટર વરસાદ નોંધાયો હતો. IMDના સ્થાનિક પૂર્વાનુમાનમાં પણ 23 અને 24 જુલાઈ દરમિયાન વરસાદ અને ગાજવીજની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી હતી. ભારે વરસાદ દરમિયાન રસ્તાઓ પર પાણી ભરાવું, ટ્રાફિકની સમસ્યા અને નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પાણીનો ભરાવો જેવી પરિસ્થિતિ સર્જાતી હોય છે. આવી સ્થિતિમાં અચાનક ધરતી ધ્રૂજવાની અનુભૂતિ થાય તો લોકોમાં ભયનું પ્રમાણ વધી શકે છે. ખાસ કરીને મોડી રાત્રે લોકો પોતાના ઘરોમાં હોય ત્યારે થોડા સેકન્ડનો કંપન પણ વધુ સ્પષ્ટ રીતે અનુભવાઈ શકે છે.
જો કોઈ વિસ્તારમાં ખરેખર ભૂકંપના આંચકા અનુભવાયા હોય તો તંત્ર માટે સૌથી મહત્વનું કાર્ય ઇમારતો, પુલો, રસ્તાઓ અને અન્ય જાહેર માળખાંની સુરક્ષા અંગે પ્રાથમિક તપાસ કરવાનું રહે છે. જોકે, 3ની આસપાસની ઓછી તીવ્રતાના ભૂકંપમાં સામાન્ય રીતે મોટા પાયે નુકસાનની સંભાવના ઓછી રહે છે. તેમ છતાં નુકસાન માત્ર તીવ્રતા પર જ નહીં, પરંતુ ભૂકંપની ઊંડાઈ, કેન્દ્રથી અંતર અને સ્થાનિક બાંધકામની ગુણવત્તા જેવા પરિબળો પર પણ આધાર રાખે છે.
2023ની ઘટના સાથે સરખામણી કરતાં પહેલાં સત્તાવાર રેકોર્ડ જરૂરી
આપવામાં આવેલી માહિતીમાં સુરતમાં 11 ફેબ્રુઆરી, 2023ના રોજ 3.8ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ અનુભવાયો હોવાનો ઉલ્લેખ છે. જો આ માહિતી સત્તાવાર સિસ્મોલોજિકલ રેકોર્ડથી પુષ્ટિ પામે છે, તો હાલની ઘટનાને સુરત નજીક નોંધાયેલી અગાઉની ભૂકંપીય પ્રવૃત્તિ સાથે સંદર્ભિત કરી શકાય. જોકે, હાલ ઉપલબ્ધ સત્તાવાર સ્ત્રોતોમાંથી આ ચોક્કસ 2023ની ઘટનાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ અહીં મળી શકી નથી.
ભૂકંપના મામલે સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે એક નાની ઘટના અને મોટા ભૂકંપ વચ્ચે સીધો સંબંધ સ્થાપિત કરવો યોગ્ય નથી. કોઈ એક નાનો ભૂકંપ ભવિષ્યમાં મોટો ભૂકંપ આવશે તેનો ચોક્કસ સંકેત છે એવું વૈજ્ઞાનિક રીતે કહી શકાય નહીં. તેથી નાગરિકોએ અફવાઓથી દૂર રહીને માત્ર અધિકૃત એજન્સીઓના અપડેટ પર વિશ્વાસ કરવો જોઈએ.
આ પણ વાંચો: વડોદરામાં જળબંબાકાર : ભાયલીના ઈન્દિરા આવાસમાં ઘરોમાં ઘૂસ્યાં પાણી, ઘરવખરી-અનાજ પલળતાં ભારે નુકસાન
ભૂકંપ આવે ત્યારે શું કરવું?
જો ભૂકંપના આંચકા અનુભવાય તો ગભરાઈને દોડીને બહાર નીકળવાને બદલે સૌપ્રથમ પોતાને સુરક્ષિત રાખવું જરૂરી છે. ઇમારતની અંદર હોવ તો મજબૂત ટેબલ અથવા ફર્નિચર નીચે આશરો લેવો અને માથું તથા ગળું સુરક્ષિત રાખવું સામાન્ય રીતે સલાહભર્યું છે. બારીઓ, કાચ અને ભારે વસ્તુઓથી દૂર રહેવું જોઈએ. ભૂકંપ દરમિયાન લિફ્ટનો ઉપયોગ ન કરવો અને આંચકા બંધ થયા બાદ જ શક્ય હોય તો સુરક્ષિત રીતે બહાર નીકળવું જોઈએ.
જો વ્યક્તિ બહાર હોય તો ઇમારતો, વીજળીના થાંભલા, ઝાડ અને અન્ય પડતી વસ્તુઓથી દૂર ખુલ્લી જગ્યામાં રહેવું જોઈએ. વાહનમાં હોવ તો સુરક્ષિત સ્થળે વાહન રોકીને આંચકા બંધ થાય ત્યાં સુધી અંદર રહેવું યોગ્ય છે. ભૂકંપ બાદ ગેસ લીકેજ, વીજળીના તાર અથવા ઇમારતમાં તિરાડ જેવી સ્થિતિ જણાય તો તાત્કાલિક સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે.
વરસાદી પરિસ્થિતિ વચ્ચે તંત્ર માટે વધ્યો પડકાર
સુરતમાં હાલ વરસાદી પરિસ્થિતિને કારણે વહીવટી તંત્ર પહેલેથી જ સક્રિય છે. IMDના સ્થાનિક ડેટા મુજબ 23 જુલાઈએ શહેરમાં નોંધપાત્ર વરસાદ થયો હતો અને વરસાદી માહોલ ચાલુ રહેવાની આગાહી પણ હતી. તેથી જો ભૂકંપના આંચકાની સત્તાવાર પુષ્ટિ થાય તો પણ તંત્ર માટે એકસાથે વરસાદ અને ભૂકંપ સંબંધિત સંભવિત જોખમો પર નજર રાખવી જરૂરી બની શકે છે.
હાલમાં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે સુરત શહેરમાં ભૂકંપના કારણે કોઈ જાનહાનિ કે મિલકતના નુકસાનની સત્તાવાર માહિતી સામે આવી નથી. જોકે, આ અંગે સ્થાનિક તંત્ર અથવા આપત્તિ વ્યવસ્થાપન વિભાગ તરફથી અંતિમ પુષ્ટિ મળવી જરૂરી છે. નાગરિકોએ પણ કોઈ અફવા કે સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટના આધારે ગભરાવું નહીં.
સુરતવાસીઓ માટે હાલ વરસાદી સ્થિતિ અને નદી-નાળાના વધતા પાણી વચ્ચે સાવચેતી રાખવી વધુ મહત્વપૂર્ણ છે. જો ભૂકંપની ઘટના સત્તાવાર રીતે પુષ્ટિ પામે તો તેની તીવ્રતા અને કેન્દ્ર અંગેની અંતિમ વિગતો નેશનલ સેન્ટર ફોર સિસ્મોલોજી અથવા સંબંધિત સત્તાવાર એજન્સી પાસેથી જ માન્ય ગણવી જોઈએ.
આમ, ભારે વરસાદ વચ્ચે સુરતમાં ભૂકંપના આંચકા અનુભવાયાની માહિતીથી મોડી રાત્રે નાગરિકોમાં ચિંતા ફેલાઈ હોવાના અહેવાલ છે, પરંતુ હાલ ઉપલબ્ધ સત્તાવાર સિસ્મિક ડેટા સાથે 3.2ની તીવ્રતા અને સુરતથી 42 કિલોમીટર દૂર કેન્દ્ર હોવાના દાવાની પુષ્ટિ થતી નથી. તેથી સત્તાવાર પુષ્ટિ સુધી આ વિગતોને પ્રાથમિક માહિતી તરીકે જ જોવી જરૂરી છે. બીજી તરફ, વરસાદી પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સુરત તંત્રનું મોનિટરિંગ ચાલુ રહેવું અને નાગરિકોએ સત્તાવાર સૂચનાઓનું પાલન કરવું એ હાલની સ્થિતિમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે.
