પહેલગામમાં આતંકી હુમલા બાદ ભારતે પાકિસ્તાન વિરુદ્ધ એક પછી એક કડક નિર્ણયો લીધા છે. સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરવા, પાકિસ્તાની નાગરિકોને વિઝા ના આપવા અને દિલ્હીમાં પાકિસ્તાન હાઈ કમિશનમાં સ્ટાફની સંખ્યા ઘટાડવા જેવા પગલાઓએ પાકિસ્તાનની શાહબાઝ સરકાર પર દબાણ વધાર્યું છે.
ભારતની આ કાર્યવાહીના જવાબમાં પાકિસ્તાનની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સમિતિની બેઠક યોજાઈ હતી, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે ભારતની જેમ જ જવાબી કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. પાકિસ્તાને હવે સિમલા કરાર રદ કર્યો છે. હવે સવાલ એ છે કે આ સિમલા કરાર શું છે?
સિમલા કરાર પર ક્યારે હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા?
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે 1971ના યુદ્ધ બાદ સિમલા કરારનો પાયો નંખાયો હતો. આ યુદ્ધમાં ભારતે પાકિસ્તાન અને હાલ બાંગ્લાદેશનો પૂર્વ ભાગ આઝાદ કર્યો અને પાકિસ્તાની સેનાએ આત્મસમર્પણ કર્યું. લગભગ 90 હજાર પાકિસ્તાની સૈનિકોને ભારતે પકડી લીધા હતા.
ભારતે પશ્ચિમ પાકિસ્તાનના લગભગ 5 હજાર ચોરસ માઈલ વિસ્તાર પર પણ નિયંત્રણ મેળવી લીધું છે. આ યુદ્ધના લગભગ 16 મહિના પછી, 2 જુલાઈ 1972ના રોજ, હિમાચલ પ્રદેશની રાજધાની સિમલામાં ભારતના તત્કાલીન વડાપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધી અને પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટો વચ્ચે આ ઐતિહાસિક કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.
સિમલા કરાર શા માટે થયો હતો?
સિમલા સમજૂતી વાસ્તવમાં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સંબંધોને સામાન્ય બનાવવા અને ભવિષ્યના કોઈપણ વિવાદને શાંતિ અને વાતચીત દ્વારા ઉકેલવા માટેની પ્રતિબદ્ધતા છે. આ કરારમાં નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું કે ભારત અને પાકિસ્તાન તેમના તમામ મુદ્દાઓ પરસ્પર વાતચીત દ્વારા ઉકેલશે. કોઈ ત્રીજા દેશ કે સંસ્થાને આમાં હસ્તક્ષેપ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં.
આ સમજૂતીનો એક મહત્વનો મુદ્દો એ હતો કે ભારત અને પાકિસ્તાન પરસ્પર સંમતિથી કાશ્મીરમાં નિયંત્રણ રેખા LOCને માન્યતા આપશે અને કોઈપણ પક્ષ તેને એકપક્ષીય રીતે બદલશે નહીં. બંને દેશોએ એ પણ સંકલ્પ કર્યો કે તેઓ એકબીજા વિરુદ્ધ બળનો ઉપયોગ, યુદ્ધ અથવા ભ્રામક પ્રચારનો આશરો લેશે નહીં. અમે શાંતિ જાળવીશું અને સંબંધો સુધારીશું.
આ સમજૂતી હેઠળ ભારતે 90 હજાર પાકિસ્તાની સૈનિકોને કોઈપણ શરત વિના મુક્ત કર્યા અને કબજા હેઠળનો વિસ્તાર પણ છોડી દીધો. પાકિસ્તાને કેટલાક ભારતીય કેદીઓને પણ મુક્ત કર્યા હતા. પરંતુ દાયકાઓ પછી, આજે જ્યારે ભારતે આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓને લઈને પાકિસ્તાનને ઘેરી લીધું છે અને સિંધુ જળ સંધિ જેવા પગલાં લીધા છે, ત્યારે પાકિસ્તાન તેના બદલે સિમલા કરારનો હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કરી રહ્યું છે.
પાકિસ્તાન માત્ર ધમકીઓ આપી રહ્યું છે
પાકિસ્તાનની સિમલા સમજૂતીને રદ કરવાની ધમકી માત્ર એક રાજકીય કાવતરું છે. ભારતે પહેલા જ સ્પષ્ટ કરી ચૂક્યું છે કે કાશ્મીર મુદ્દો દ્વિપક્ષીય છે અને સિમલા કરાર તેનો આધાર છે. આ સમજૂતીને રદ કરવાની ધમકી આપીને પાકિસ્તાન તેની આંતરરાષ્ટ્રીય છબીને નુકસાન તો પહોંચાડશે જ પરંતુ તે સાબિત કરશે કે તે શાંતિપૂર્ણ ઉકેલમાં વિશ્વાસ નથી રાખતું.
