આજના સમયમાં વૈશ્વિક સુરક્ષા અને રક્ષણની વાત આવે ત્યારે મિસાઇલ ટેકનોલોજી સૌથી મહત્વપૂર્ણ તત્વોમાંથી એક બની ગઈ છે. કોઈ પણ દેશની સૈન્ય શક્તિનો અંદાજ તેની મિસાઇલ ક્ષમતાથી સરળતાથી લગાવી શકાય છે. લાંબા અંતર સુધી ચોક્કસ નિશાન લગાવવાની ક્ષમતા, પરમાણુ હથિયારો વહન કરવાની શક્તિ અને અદ્યતન ડિફેન્સ સિસ્ટમ – આ બધું જ મિસાઇલ ટેકનોલોજી પર આધારિત છે. ત્યારે પ્રશ્ન ઉભો થાય છે કે દુનિયામાં સૌથી વધુ મિસાઇલ બનાવતો દેશ કયો છે? અને આ દોડમાં ભારત ક્યાં ઊભું છે?
વૈશ્વિક મિસાઇલ ટેકનોલોજીમાં અગ્રણી દેશો
વિશ્વમાં મિસાઇલ બનાવવાની ક્ષમતા માત્ર ટેકનોલોજીનો મુદ્દો નથી, પરંતુ તે દેશના રક્ષણ બજેટ, વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને વ્યૂહાત્મક નીતિ પર પણ આધારિત છે. આ ક્ષેત્રમાં સૌથી આગળ ગણાતો દેશ છે
અમેરિકા. અમેરિકા પાસે વિશ્વનો સૌથી મોટો ડિફેન્સ બજેટ છે, જેના કારણે તે સતત નવી અને અદ્યતન મિસાઇલ ટેકનોલોજી વિકસાવી શકે છે. અહીંની મોટી ડિફેન્સ કંપનીઓ જેમ કે Lockheed Martin અને
Raytheon Technologies વિશ્વસ્તરે અદ્યતન હથિયાર સિસ્ટમ અને મિસાઇલ ડિફેન્સ ટેકનોલોજી વિકસાવવા માટે જાણીતી છે. અમેરિકાની મિસાઇલ સિસ્ટમોમાં લાંબા અંતરની બેલિસ્ટિક મિસાઇલથી લઈને હાઇપરસોનિક મિસાઇલ સુધીનો સમાવેશ થાય છે, જે તેને વૈશ્વિક સ્તરે નંબર 1 બનાવે છે.
રશિયા – શક્તિશાળી અને લાંબા અંતરની મિસાઇલોમાં આગળ
અમેરિકા પછી મિસાઇલ ટેકનોલોજીમાં મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે રશિયા.
રશિયા ખાસ કરીને તેની શક્તિશાળી અને લાંબા અંતરની ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ બેલિસ્ટિક મિસાઇલ (ICBM) માટે જાણીતા છે. તેની સૌથી આધુનિક મિસાઇલોમાં RS-28 Sarmatનો સમાવેશ થાય છે, જેને દુનિયાની સૌથી ઘાતક મિસાઇલોમાં ગણવામાં આવે છે. રશિયા સતત નવા હથિયાર સિસ્ટમ્સ વિકસાવી રહ્યું છે અને એન્ટી-મિસાઇલ શિલ્ડ સિસ્ટમમાં પણ આગળ છે, જે તેની રક્ષણ ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
ચીન – ઝડપથી ઊભરતી મિસાઇલ શક્તિ
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ચીન મિસાઇલ ટેકનોલોજીમાં ઝડપથી આગળ વધ્યું છે. ચીને તેની DF સીરિઝ હેઠળ અનેક અદ્યતન મિસાઇલ સિસ્ટમ્સ વિકસાવી છે, જે લાંબા અંતર અને ચોક્કસ નિશાન માટે જાણીતી છે.
ચીન સતત પોતાનું રક્ષણ બજેટ વધારી રહ્યું છે, જેના કારણે તેની સૈન્ય ક્ષમતા ઝડપથી મજબૂત થઈ રહી છે. ખાસ કરીને હાઇપરસોનિક મિસાઇલ ટેકનોલોજીમાં ચીન મહત્વપૂર્ણ પ્રગતિ કરી રહ્યું છે.
ભારતની સ્થિતિ – ઝડપથી આગળ વધતું શક્તિશાળી દેશ
ભારત પણ હવે મિસાઇલ ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં ઝડપી ગતિએ આગળ વધી રહ્યું છે. દેશમાં આ ક્ષેત્રનું નેતૃત્વ DRDO કરે છે. DRDO દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી મહત્વપૂર્ણ મિસાઇલોમાં Agni-V,
Prithvi અને BrahMosનો સમાવેશ થાય છે. ખાસ કરીને બ્રહ્મોસ મિસાઇલ તેની અતિ તેજ ગતિ અને ચોક્કસતા માટે જાણીતી છે અને તેને દુનિયાની સૌથી ઝડપી ક્રૂઝ મિસાઇલોમાં ગણવામાં આવે છે.
ભારત સતત પોતાની મિસાઇલ ક્ષમતા વધારી રહ્યું છે અને હવે સ્વદેશી ટેકનોલોજી પર વધુ ભાર મૂકી રહ્યું છે.
મિસાઇલ રેન્કિંગ – ખરેખર કોણ કયા નંબર પર?
મિસાઇલ ઉત્પાદન અંગે ચોક્કસ રેન્કિંગ જાહેર કરવામાં આવતું નથી, કારણ કે આ માહિતી મોટા ભાગે ગોપનીય હોય છે. તેમ છતાં, વૈશ્વિક વિશ્લેષણ અને ઉપલબ્ધ માહિતીના આધારે સામાન્ય રીતે માનવામાં આવે છે કે:
પ્રથમ સ્થાન: અમેરિકા
બીજું સ્થાન: રશિયા
ત્રીજું સ્થાન: ચીન
ચોથું અથવા પાંચમું સ્થાન: ભારત
આ રેન્કિંગ અંદાજ આધારિત છે, પરંતુ તે દેશોની ટેકનોલોજી અને રક્ષણ ક્ષમતાના આધારે વ્યાપક રીતે સ્વીકારવામાં આવે છે.
